Dvadasharanayacakra 5.15.2

5.15.2

atrocyate --padārthānāmiti padārthagrahaṇād naiṣa doṣaḥ . prātipadikārtho hi kriyāsambandhī antaraṅgatvāt kriyāyāḥ, na padārtho bahiraṅgatvāt . yathā putramicchati putrīyatīti dvitīyā bahiraṅgakarmābhidhāyinī putrasya iṣiṇāntaraṅgeṇa sambaddhatvāt, uktaṃ ca --prātipadikānāṃ kriyākṛtāḥ sambandhā bhavanti pā॰ ma॰ bhā॰ 2 . 3 . 50 ityeṣiturdevadattasya putreṇābhisambandho na padārthena vibhaktyantena, padāntarasannidhau tu tadvyaktiḥ kārakāṇāṃ pravṛttiviśeṣaḥ kriyā pā॰ ma॰ bhā॰ 1 . 2 . 1 iti vacanāt, kriyayā sambandhamitvā karmāditvametīti pūrvameva kriyayā sambandhaḥ . yadi ca kriyāsambandhavat prātipadikāvasthāyāmeva samuccayādisambandho'pi syāt tataḥ prātipadikārthātirekāt sambodhanavad yatnāntaravidheyā prathamā syāt, dvitīyādayaśca na syuḥ, karmādyadhike hi prātipadikārthe tā vidhīyante . yadi tu samuccayādyādhikye karmādyastīti dvitīyādayaḥ syustataḥ karmādyādhikye'pi prātipadikārtho'stīti prathamaiva syāt . ataḥ padārthottarakālabhāvini vākyārtha upajāyamāne tasyopakurvantaścādayaḥ padairabhisambadhyanta ityata ucyate --bhinnānāṃ padārthānāmiti kriyāsambandhavyudasanārtham . sa ca samuccaya ekasambandhiviṣayaḥ . ko'sāvekaḥ sambandhī ? vākyārthaḥ plakṣadhavādyekadeśatā anvācayasamuccayayorānayananayanādi . uktaṃ ca --cārthe dvandvaḥ pā॰ 2 . 2 . 29, casya ca ko'rthaḥ ? samuccayo'rtho'nvācayaḥ samāhāra itaretarayogaśca padārthottarakālabhāvinaḥ . tatra samuccayaḥ gāmaśvaṃ puruṣaṃ śakuniṃ paśumaharaharnayamāno vaivasvato na tṛpyati surayā iva durmadīti .