Dvadasharanayacakra 6.28
Nyāyāgamānusāriṇī 6.28
- Language
- Sanskrit
6.28
atha yadevāvatiṣṭhate tadeva vinaśyatīti sthitipūrvadvitīyavikalpe'pi vyākhyānaṃ tadeva yojyaṃ yāvat kṣaṇikavādātiśayanādīti gatārthaṃ śūnyatā veti . asmin vikalpe'nyathāpi doṣābhidhitsayāha — avatiṣṭhate vānvaya ityādi yāvat svavacanādivirodhā iti . ananvayagocaretyādi, avasthānamanvayaḥ, vyatireko vināśaḥ, anvayaśūnyo vyatireka evānanvayaḥ, sa eva gocaro vyatirekaḥ, arthaśūnyo vināśa eva ityarthaḥ . tanmātropalabdheśca sarvatraiva bījāṅkurapatrādau tadevāvatiṣṭhate tadeva vinaśyati itītthamapi vyapa- deśo na sambhavatīti pūrvavat ta eva virodhā anenāpi prakāreṇeti . evaṃ tāvat pakṣadoṣā abhihitāḥ . na kevalaṃ pakṣadoṣā eva, kiṃ tarhi ? avasthitārthavināśābhyupagamenānena bhavato'śeṣasādhanāvayavā tathāvyavasthānavināśāt . tathāvyavasthānāvināśe eva hi sapakṣamapi tat syāt agniratra dhūmāt iti yathā, vināśe'vasthānaviparītavṛttitvāt . evaṃ trikādiyogabhaṅgeṣvapi yāvadyogam . dhvaṃsyante . kiṃ kāraṇam ? tathāvyavasthānavināśāt, yathā sphuṭitapṛṣṭhatvāt kharaṃ kharaviṣāṇam ākāśasphoṭavaditi vacanavat . tadvaidharmyeṇa sādhanavyavasthāṃ darśayati --tathāvyavasthānāvināśa eva hi sapakṣamapi tat syāt, taddhi sādhanaṃ sādhanaṃ bhavat pakṣeṇa sahāpi satyeva vyavasthitasyārthasyāvināśe bhavitumarhati, nāvināśe . kimiva ? agniratra dhūmāt iti yathā, yathā hi dhūmo dhūmarūpeṇa vyavasthito vyavasthite evāgnau agnitayā tadvattayā ca pradeśe, yadyubhayavyudāsānugṛhītasamudāyārthasādhyatā yadi dharmaviśiṣṭadharmisādhyatā sarvathā vyavasthitasya vastuno vyāpyo dhūmāṃśo vyāpakena agnyaṃśena vyāptastamaṃśaṃ vyavasthita eva vyavasthitaṃ gamayati avinaṣṭamavinaṣṭo'vinaṣṭasyeti syāt sādhanatvaṃ sādhyatvaṃ ca . tvanmate tu punarvividhādarśane vināśe'tyantābhāve'nyabhavanarūpe vā viparītātmake tvayeṣṭayāvasthayāvaśyaṃ vinaṃṣṭavyamityavasthānaviparītavṛttitvāt anyathābhavanarūpatvādasya dhūmākhyasyāṃśasya pakṣadharmatvamasiddham . ataḥ pradeśasyāpyanyathāvṛttatvādabhūtatvādvā āśrayāsiddhiḥ . viparītavṛtterviruddhatāpi ca, pakṣadharmatvamabhyupagamya dhūmaṃ dhūmarūpeṇāvasthitamagneragnirūpeṇāvasthānasya anyathābhūtatvāt . athavā avasthānaviparītavṛttitvāditi, tvanmatenetthaṃ viruddhatā, manmatasaṃvādena tu tvadīyasarvahetuviruddhatā . avasthānavināśadvayarūpa evāgnistvayābhyupagataḥ, tatra yāvantamaṃśamagnitvavyavasthānarūpaṃ spṛśati tāvatā agnyantare sapakṣe ca dṛṣṭaḥ yāvantaṃ ca vināśarūpaṃ spṛśati tāvatā agnitvavyavasthānābhāve tadviparīte vā vipakṣe dṛṣṭaḥ tasmādanaikāntika iti hetudoṣāḥ . tasyaivāgneravasthānavināśadvyaṃśasya tadvataḥ pradeśasya ca dvyaṃśasya vyavasthānāṃśamātre darśanād vanaspaticaitanye svāpavadavyāpipakṣadharmaśca sādhanaṃ tadvṛttyavṛttyoḥ . evaṃ dṛṣṭānte'pi sādhyasādhanadharmadharmyasiddhidoṣāstadavyāvṛttyādidoṣāśca yojyāḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit