Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 6.34

Nyāyāgamānusāriṇī 6.34

Language
Sanskrit

6.34

athetyādi . etena sattve'pi āvirbhāvānāvirbhāvakṛtaṃ vailakṣaṇyamāpadyate kāraṇakāryayoḥ, tataśca sadvi virbhāvavad nityaṃ kāryāvirbhāvaḥ sacca kāryamiti niścitaṃ tadvailakṣaṇyānna tarhi sat kāraṇam, asat, sadvilakṣaṇatvāt khapuṣpavat . nanu ghaṭasattvaṃ paṭasattvavilakṣaṇam, na, itaretarāsattvavailakṣaṇyāt . athaivamapi vailakṣaṇye kāraṇasattvaniścayo na nivartate āvirbhāvātmakaṃ ca tat na tarhi anāvirbhāvātmakatvāt kāryaṃ sat khapuṣpavat . itarathā hi nityamevāvirbhavet sattvāt kāraṇavat, kāraṇaṃ vā nāvirbhavet anāvirbhāvakasattvāviśiṣṭatvāt kāryavat . atha na kāryānityaprādurbhāvavat kāraṇaprādurbhāvaḥ sacca kāraṇamiti niścitaṃ tadvailakṣaṇyānna tarhi sat kāryam, asat, sadvilakṣaṇatvāt khapuṣpavat, itaraḥ kāraṇavat . khapuṣpamapi vā sat, āvirbhāvānupalabdheḥ, kāryavat . nanu ghaṭasattvaṃ paṭasattvavilakṣaṇam, na, itaretarāsattvavailakṣaṇyāt . athaivamapi vailakṣaṇye kāryasattvaviniścayo na vyāvartate anityāvirbhāvātmakaṃ ca tat na tarhi āvirbhāvātmakatvāt kāraṇaṃ sat, na tvevaṃ bhavati . ataḥ kāraṇaṃ sat, upalabhyatva āvirbhāvakatvāt, kṛtavat . kṛtamapi kāraṇavat sat, upalabhyatve āvirbhāvakatvāt, kāraṇavadeva . na tu kāryaṃ sat, upalabhyatve āvirbhāvānupalabdhyātmakatvāt, khapuṣpavat . sattve vā viśeṣo vaktavyaḥ, aviśeṣe vailakṣaṇyānupapatteḥ . viśeṣonnayane'pi viśeṣasyāsadāśrayatvāt tato'nyatvameva, tatrāsattvameva aghaṭapaṭavat . lakṣaṇatvādasat kāraṇamāpadyate'bhyupagamapratyakṣādiviruddham . tasyānaikāntikatvacodanā --nanu ghaṭasattvaṃ paṭasattvavilakṣaṇamiti . sato hi ghaṭāt paṭo vilakṣaṇaḥ saṃśca dṛṣṭaḥ, khapuṣpamasat, tatra sandehaḥ--kiṃ khapuṣpavadasat kāryaṃ syāt ? ghaṭavilakṣaṇapaṭavat sat syāt ? iti . atrocyate --na, itaretarāsattvavailakṣaṇyāt, ghaṭaḥ paṭātmanā nāsti paṭo'pi ghaṭātmanā nāstyeveti asattvāṃśābhyāmeva vailakṣaṇyamanayoḥ, ato vipakṣāsiddheḥ sapakṣa eva vṛtternānaikāntikaḥ . śeṣo granthaḥ satkāryavādaviparyayeṇa tulyagamatvāduktānusāreṇohyo yāvadanāvirbhāvakasattvāviśiṣṭatvāt kāryavaditi prathamacakrakaṃ kāryasattvaprasaṅgena .

Linked texts (1)