Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 6.4

Nyāyāgamānusāriṇī 6.4

Language
Sanskrit

6.4

yadapi ca kalpitaṃ pravṛttisāmānyavyatirekeṇa kārakavatyā odanādiphaloddeśinyāḥ parigrahārthaṃ viśeṣagrahaṇaṃ tadapi na kāryam . kasmāt ? pravṛttibhāvavacanāt tu matpakṣe pravṛttāveva vyatirekasambhavaḥ, dravyabhāvatyāgād dvayavibhāgavacanaṃ vyartham, tataśca tathābhavanavinābhūtasannidhānamapi nirmūlam, sarvanirmūlatā caivam, avyaktirapi asannihitatvāt khapuṣpavat . athocyeta--sannihitatathābhūtavastutattvavyakti dravyameva sthityādisvāvasthamastu, evaṃ tarhi sarvaprabhedanirbhedatvamasatyaṃ dravyasya kriyāyāścākriyātvamavyañjakatvāt prāgeva tathābhūtavyaktivyarthatvāt . athaitaccedubhayaṃ necchati tato'vibhāgāvasthatvād dravyamavibhāgāvasthaṃ tadvya- pravṛttisāmānyameva bhāvaḥ ityuktatvād viśeṣāstatraiva sambhavanti . ato'sya vyatirekasambhavād yadapi odanādi phalaṃ tadapi pravṛttisāmānyameva . tasmād bhāvādeva kriyāyā eva sarvasyeṣṭasya kṛtatvād dravyaṃ bhāvaḥ ityetat tyaktam . tattyāgād dvayavibhāgavacanaṃ vyartham, dravyaṃ kriyā ca vastu ityubhayābhyupagamo mūlata eva vighaṭate . tataśca tathābhavanena pravṛttilakṣaṇena vinābhūtasya sannidhānamapi nirmūlam . tataśca yadi dve api dravyakriye vibhakte na staḥ tatastayorlakṣaṇamanupapannam, ataśca vibhāgena lakṣaṇābhāvāt tayorabhāvaḥ khapuṣpavat . tadabhāvāt kriyā kutaḥ tathābhavanakriyāsannidhilakṣaṇaṃ dravyaṃ pravṛttisāmānyaṃ vā kutaḥ tathābhavanavinābhūtatvāt khapuṣpavadeveti . sarvanirmūlatā caivamiti sannidhinirmūlatvāt kriyāyā avyaktirbhedānāmavyaktiśca tayā vinetyata āha --avyaktirapi asannihitatvāt khapuṣpavat .

Linked texts (1)