Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 6.9

Nyāyāgamānusāriṇī 6.9

Language
Sanskrit

6.9

nanu pṛthivītyādi yāvadabhedasya cāvyaghāta iti . syānmatam--pṛthivīdravyatvaṃ śivakādiṣvabhinnam, tasmiṃścābhinne tadutpādavināśayoścābhede satyeva pṛthivīdravyatvenānutpannāvinaṣṭatve satyaikye ca sta utpādavināśau tatkālau ca, tasyaiva pṛthivīdravyatvasya cāśābhyāṃ bījāṅkurākhyābhyāṃ bheda ityasti bhedaḥ kārakasadbhāvādityutpattirasti tathā vināśastatkālau ca, itiśabdasya hetvarthatvādevaṃ bhedasyā- bhedasya ca vyāghāto nāsti, tasmāt tadevotpadyate tadeva vinaśyati pṛthivīdravyatvābhedāt tadaṃśabījāṅkura diti bhedasyābhedasya cāvyāghātaḥ . evaṃ tarhi pṛthivītvajātimātramabhinnaṃ dravyaikatvavighātakam, bījasya aṅkurasya ca nānātvam . tasmānna tadevotpadyate tadeva vinaśyati . tataśca yathā bījamaṅkurāt pṛthageveṣyate tathā pāṃśvāditvamapi pārthivatvād bhinnameṣitavyamiti bhedanirbhedadravyanirmūlanam . api ca tvayaivāpāditaṃ bhedabahutvaṃ dravyaikatvavighāti, tatparihārārthamutthitena pārthivatvamapi nānaivotthāpitam . bhedakaṃ cābhedakādanyadabhedakaṃ ca bhedakāt, bhedakatvādabhedakatvāt, yathā dravyakriye . nanu ghaṭa utpadyamāna eva śivakatvena piṇḍatvena vinaśyati iti sa evotpadyate bhedāt tatkālau ca sta iti nānityaśūnyate doṣāviti . atrocyate --evaṃ tarhītyādi yāvad na tadevotpadyate tadeva vinaśyatīti . ayamidānīmasmatparikalpito bheda evāpatitastavāpi aśmasikatāmṛlloṣṭavajrādibhede sati pṛthivī nāma na kadācidanyāsti tadvyatirekeṇa, kintu pṛthivītvajātimātramabhinnaṃ tadbhedavyāpi . tacca dravyamekam ityasya tvatpakṣasya vighātakaṃ jātimātramabhinnaṃ śeṣaṃ sarvaṃ bhinnamiti sidhyati, bījasya aṅkurasya ca nānātvam, bījād vinaśyato'nyo'ṅkura utpadyamānatvāt, vinaṃṣṭurmṛtādanya iva devadatto yajñadattādutpadyamāna iti . tasmād na tadeva utpadyate tadeva vinaśyati, anyanivṛttyarthāvadhāraṇasya bhedasatyatve sati ānarthakyāt . tataśca yathā bījamityādidṛṣṭāntaḥ . yathā aṅkurādikāleṣu bhinneṣvapi vrīhitvasāmānyābhede sati pṛthageva bījamaṅkurādiṣyate mā bhūt pūrvokto'nutpādādidoṣa iti tvayā tathā pāṃśvāditvamapi pāṃśumṛtpiṇḍāditvamapi pārthivatvād bhinnameṣitavyam . tataḥ kimiti cet, brūmaḥ --iti bhedanirbhedadravyanirmūlanam, ityasmāt pāṃśvāditvabhedābhyupagamāt sarvaprabhedanirbhedaṃ dravyaṃ na bhavati . tataśca lakṣaṇābhāvād dravyameva nirmūlitaṃ tvayeti .

Linked texts (1)