Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.173

Nyāyāgamānusāriṇī 7.173

Language
Sanskrit

7.173

nanu ghaṭetyādi vaiśeṣiko viśeṣaṃ bhāvātmakameva vāñchan vyāvṛttyātmakaṃ viśeṣaṃ nirākurvannāha . yathā rūpādiṣvādhāreṣu ghaṭo bhavati rūpādaya eva vā siddhāntāntaradarśanena ghaṭo na nirmūlastathā pṛthivyapi mṛdādiḥ mṛdaśma-sikatā-loṣṭa-vajra-vṛkṣa-gulma-latā-'vatāna-vīrudādiṣu tadātmikā, tasyā eva te viśeṣā rūpādaya iva ghaṭasya nābhāvo viśeṣaḥ, itarathā nirmūlatvādabhāvaviśeṣatve ghaṭasya rūpādīnāṃ cāsattvamāpannaṃ khapuṣpavat, na ca tadiṣṭam . evaṃ nyāyād rūpādayo mṛdādayaśca ghaṭasya pṛthivyāśca viśeṣo bhāva ityuktam . tathā cetyādi bhāvaviśeṣatvabhāvanāgrantho yāvad vistṛtatvādiḥ . ekabhavanātmakatvāditi hetuḥ ekameva bhavanamekasyaiva vā bhavanamātmā'sya iti vigrahaḥ, yadekabhavanātmakaṃ tad nābhāvaviśeṣaḥ . dṛṣṭāntaḥ — ghaṭaghaṭasvātmavat, yathā ghaṭa eva ghaṭasvātmā, nānyat khapuṣpādyasat . syānmatam--aviśeṣastarhi prāpta naikabhavanātmakatvaṃ pṛthivībhūterapi, tasyā api bhāvābhāvātmakatvāt . nanu pṛthivyapi udakādi na bhavati . na, uktopanyāsavad dravyam iti bhavanāt . nanu dravyamapi guṇaḥ iti na bhavati . na, sat iti bhavanāt . yadi sat ityeva bhavati kena viśeṣahetunā sadeva sarvam iti bhavati, na dravyameva iti ? yatastu... ... ...yathā tantuṣu paṭaḥ . yadyevam, tarhi bhavati ityukte'pi na bhavati nārthaḥ ityevoktaṃ bhavati ekabhavanātmakatvād mṛdādirūpādīnāṃ ghaṭaghaṭasvātmavat, aniṣṭaṃ caitaditi . atrocyate --na caivamaviśeṣaḥ, ghaṭasvātmana eva deśakālarūpādiviśeṣavadātmanyeva bhāvaviśeṣadarśanāt . ata āha --tadviśeṣa eva viśeṣo nābhāvaḥ . ko'sau pṛthivyādiviśeṣa iti cet, ucyate --pṛthivīsāmānye satyeva ūrddhatvavistṛtatvādiviśeṣo nābhāvaḥ, tathā ghaṭo'pi mṛdekabhavanātmakākāraviśeṣo bhāva eva na paṭādyabhāva iti .

Linked texts (1)