Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.3

Nyāyāgamānusāriṇī 7.3

Language
Sanskrit

7.3

khapuṣpasattvasyāśrayo nāstīti cet . syānmatam--kāraṇadravyeṣvāśrayabhūteṣu satsveva sattāsamavāyāt kāryaṃ prāgasat paścādutpadyate, khapuṣpaṃ tu nirāśrayatvād notpatsyate kāryavaidharmyāditi . etacca na, itaratrāpi tulyatvāt, kāryamapi hi nirāśrayamasattvādeva khapuṣpavat, ato na kaścit kāryakhapuṣpayorvi- śeṣaḥ . kiṃ kāraṇam ? ghaṭasya kāryasya mṛdo'tattvāt, mṛddravyasya piṇḍādirūpairbhavitṛṇo na tattvaṃ tvanmate piṇḍādi kāryamasattvāt . tasmād ghaṭādisattvasyāpyāśrayo nāstyeva khapuṣpādisattvasyeva . tvanmatenaivotpatsyamānasya piṇḍaghaṭādeḥ kāryasya niḥsattāsamavāyasyā'sataḥ sattāsamavāyitvāt sattāsamavāyitvābhyupagamāt utpannaṃ hyāśrayamāśrayantyāśrayiṇaḥ sattādayaḥ iti siddhāntāt tasyāṃ hyavasthāyāṃ athāśrayisamavāyādṛte'pi kāryaṃ svenaivāstitvenotpannamāśrayo bhavati khapuṣpavaidharmyeṇa, evaṃ tarhi tasya svata eva sataḥ kiṃ tadatiriktasattāsambandhakalpanayā prayojanam ? kāryakhapuṣpayorāśrayakṛtaviśeṣābhāvo vā . yadyasat sad bhavati, viśeṣaheturvaktavyaḥ--khapuṣpaṃ kasmānnotpadyate ? ghaṭādi kasmādutpadyate ? athocyeta--kāraṇavadakāraṇaviśeṣāt . yadyakāraṇaṃ notpadyate tatpuruṣavācyaṃ tataḥ kāryaṃ notpadyata eva kāraṇamevotpadyate iti sa eva kāraṇavādaḥ parigṛhītaḥ syāt . atha bahuvrīhisamāsāśrayaṇam, tannotpadyate'vidyamānakāraṇatvād ghaṭavat; svayamasataḥ kāryasyāśrayatvābhāvāt khapuṣpamutpannamāśrayantvāntyāśrayiṇa ityaho paramatākiṅkaratvaṃkiṃkatvaṃ bhavatāmiti . sattāyāḥ samavāyābhāve ca kutaḥ kāryotpattiḥ ? iti .

Linked texts (1)