Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 8.20

Nyāyāgamānusāriṇī 8.20

Language
Sanskrit

8.20

ato yathaivetyādi uktārthopasaṅgraharūpeṇa dṛṣṭāntadaṇḍako yāvat sākṣād bhavati tathā tatheti . kumbhakāraḥ śabdānuviddhacetanātmakaḥ, tatkriyāpi tadātmikā vicitrā piṇḍaśivakādyarthaparispandabhedā śabdacetanaiva, tasyā vaicitryeṇa vṛttestāratamyena uttarottarotkarṣaparamparayā adhyāsanam, tena samupahitaṃ rūpamasyā ghaṭatāyāḥ sā kumbhakārakaraṇaśabdacetanāvaicitryavṛttitāratamyādhyāsanasamupahitarūpā ghaṭatā, sā sākṣād nāmno bhavati tathā tathā tena tena prakāreṇa piṇḍaśivakādirūpādipṛthubudhnādinā ceti dṛṣṭāntaḥ . dārṣṭāntiko'rtho'dhunā --tathā tatprabhavameva śabdacetanāprabhavameva kumbhakāramanuṣyaśarīraṃ mṛdādi mṛtsikatā-loṣṭa-vajrā-'śma-śilādipṛthivīkāyatiryakśarīraṃ ca, ādigrahaṇādaptejo-vāyu-vanaspatitiryakśarīraṃ devaśarīraṃ nārakīyaṃ ca . tad bhāvayati --śabdopayogetyādi . śabdātmaka upayogaḥ śrutajñānaṃ vyaktāvyaktam, tatsambandhādvadyaḥ kāyavāṅmanaḥkarmayogaḥ śubho'śubho vā sa āśravaḥ puṇyapāpayoḥ, ekendriyādijātināmnastiryagbhedasya yogavakratā visaṃvādanaṃ ca, tadviparītaṃ yogāvakratvamavisaṃvādanaṃ ca śubhasya manuṣya-devapañcendriyajātyādināmnaḥ, ādigrahaṇādavisaṃvādanagrahaṇāt . ādeḥ iti pañcamīnirdeśāddhetorityarthaḥ . kumbhakāraśarīramṛdādi tathā tathā tatprabhavameva iti vartate . uktamidaṃ prakriyāyuktyā, na punarhetunā śabdānuviddhacaitanyātmakatvamiti cet, etarhi brūmaḥ --rūpādimadarthaviracanātmakatvāt, rūpa-rasa-gandha-śabda-sparśa kumbhakārakāryavat . nāmna eva ca prabhāvād ghaṭasya ghaṭatvam, na bahirnimittāpekṣam . tathāhi— skandanādinimittānāmanupapattāvapi jīvasyājīvasya vā nimittanirapekṣā saṃjñā kriyate skando rudra indra iti . pratyakṣatvāt sarvalokaprasiddhaśabdābhidheyatvācca tadbhūtāḥ pratyakṣāśca gopālādayo mukhyayā ca vṛttyocyante tasmāt ta eva te . saṅkhyā--saṃsthānādayo rūpādayaḥ, te yasya santi so'rtho rūpādimadarthaḥ, tasya viracanā parasparasambandhānurūpyeṇa ghaṭanā, sa evātmā yasya svarūpaṃ manuṣyatiryagaṅgopāṅgādināmanirvṛttakumbhakāraśarīramṛdāderiti dharmitvena sambadhyate . kumbhakārakāryavaditi dṛṣṭāntaḥ, yathā hi ghaṭapiṭharādi kulālakāryaṃ tena tena mṛnmardanādiprakāreṇāntaḥsanniviṣṭaśabdānuviddhakumbhakārapravṛttyā nirvartitatvāt tatprabhavaṃ tadātmakaṃ kumbhakārapravṛttyātmakaṃ rūpādimadarthaviracanātmakatvāt tathā kumbhakāraśarīramṛdādyapyantaḥ sanniviṣṭaśabdānuviddhacaitanyapravṛttyātmakamiti .

Linked texts (1)