Dvadasharanayacakra 8.54
Nyāyāgamānusāriṇī 8.54
- Language
- Sanskrit
8.54
āha --nanu sthiti-prasava-saṃstyānaviśeṣaviṣayo liṅgabhedaḥ . gocaraviśeṣopapattau vā so'pi nāsti, na hi taṭo gocaraḥ prasavasya, saṃstyānātmakatvāt, strīvat . na taṭī gocaraḥ saṃstyānasya, prasavātmakatvāt, puruṣavat . na taṭaṃ gocaro'nubhayatvasya, saṃttyānaprasavātmakatvāt, strīpuṃsavat . athavā... ... taṭīvat . evaṃ liṅgābhāva eva . tataścāsattvamapyeṣām, akriyāvyayatve satyaliṅgatvāt, khapuṣpavat . athocyeta--nanvevaṃ saṃstyānātmakatvādityādinā triliṅgatvaṃ vyavasthāpitameva saṃstyāne styāyaterḍraṭ strī sūteḥ sap prasave pumān . ubhayorantaraṃ yacca tadabhāve napuṃsakam ..pā॰ ma॰ bhā॰ 4 . 1 . 3 sthitirnapuṃsakam, strī styānam, prasavaḥ pumān, ete cārthāḥ sarvamūrttirteṣu sambhavanti, atra yo viśeṣo vivakṣyate tadviṣayo liṅgabheda iti . etacca na taṭa-taṭī-taṭānāṃ viṣayasya viśeṣaḥ, ekatvādarthasya sa eva viśeṣo nāsti, yadviṣayo liṅgabhedaḥ syāt sa nāsti, abhinnasvarūpatvāt, ghaṭa-ghaṭasvātmavat, yathā ghaṭa eva ghaṭasvātmā tathā taṭa eva taṭī taṭaṃ ca, abhinnasvarūpatvād nāsti viśeṣaḥ . āha--gocaraviśeṣopapatterbhittyādisaṃsthānā taṭī kaṭakādisaṃsthānastaṭaḥ kuḍyādisaṃsthānaṃ taṭamiti tasmād viṣayaviśeṣopapatterliṅgaviśeṣopapattiriti . atrocyate --gocaraviśeṣopapattau vā so'pi viśeṣo nāsti, yasmād na taṭo gocaraḥ prasavasya, saṃstyānātmakatvāt, saṃstyānātmakatvaṃ tasyārthasya siddhaṃ tvayaivābhyupagatatvāt tryātmakatvasya, strīvaditi stana-keśavatyāḥ prasavābhāvavaditi . evaṃ śeṣe sādhane gatārthe yāvat strī-puṃsavaditi . eṣa bāhyastryādinidarśanabalena gocaraniṣedhaḥ kṛtaḥ . adhunā tasyaivārthasya tritvāpekṣayā kriyate --athavetyādi sādhanāni gatārthāni yāvat taṭīvaditi . evaṃ liṅgābhāva eva taṭatvādīnāṃ prasavādidharmābhāve gocaraviśeṣābhāvādityupanayaḥ . na liṅgābhāva eva doṣaḥ, kiṃ tarhi ? tataścāsattvamapyeṣāṃ mūlodvartanena, akriyā-'vyayatve sati aliṅgatvāt, khapuṣpavat, mā bhūt pacatyādisvarādyākhyātāvyayābhidheyārthavat sattvāśaṅketi akriyāvyayaviśeṣaṇam . athocyetetyādi . pareṇocyeta parihāraḥ --nanvevaṃ prapañcanena gocaraliṅganirākaraṇavyākhyānena 'saṃstyānātmakatvādityādinā triliṅgatvaṃ svaṃ svaṃ liṅgavyavasthāpanahetuṃ parigṛhṇatā vyavasthāpitameva tvayā . yathā na taṭī, saṃstyāna tvayā taṭaḥ puṃliṅgaṃ prasavātmakatvāt puruṣavadityādi . na, liṅgavyavasthāpanahetvabhāvāt . prasavādīnāmekārthe sannidhibhāve vā sa pumāneva na syāt, strītvāt, devadattādivat . na strī, puṃstvāt . na tau, napuṃsakatvāt, itaravat . parvatanadībhavanaviṣayaṃ triliṅgatvaṃ viśiṣṭaviṣayamiti cet, na, pumādibhinnabāhvādyekaliṅgatvāt ardharcādiṣu ca viśeṣādarśanādaparihārāt . nanvekasya dṛṣṭaṃ triliṅgatvaṃ bhūtirbhavanaṃ bhāva iti . na, yadi vayaṃ loke dṛṣṭatvāt pratipadyāmahe taṭe dṛṣṭatvādeva kasmād na pratipadyāmahe ? tadeva durdṛṣṭam . api cedaṃ sādhyam--asāvapyeko'rtho bhāvo veti . prasavātmakatvāt, puruṣavat ityāttha tathā taḥtaṭaḥ puṃliṅgam, prasavātmakatvāt, puruṣavaditi, ādigrahaṇāt saṃstyānānubhayatvābhyāmapi trayāṇāṃ triliṅgatvahetutvamiti . etacca na, liṅgavyavasthāpanahetvabhāvāt . nanūktam--ta eva hi prasavādayo liṅgavyavasthāpanahetavo na santīti sādhitamanantarameva, tasmānna kiñcidetat . abhyupagamyāpi prasavādīnāmekārthe sannidhibhāve vā sa pumāneva na syāt, strītvāt, devadattādivat, tasya strītvaṃ tvayābhyupagataṃ triliṅgatvāt . tathā na strī puṃstvāt, na tau strīpuṃsau napuṃsakatvāt, itaratvena dṛṣṭānto'tra .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit