Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 8.93

Nyāyāgamānusāriṇī 8.93

Language
Sanskrit

8.93

kiñcānyat, śrutyantarapravṛttihetuḥ ityetadapi tvatkalpitābhijalpe naivopapadyate, asmadiṣṭe tūpapadyate . tadyathā--śruteranyā śrutiḥ śrutyantaram, antarekībhūtābhijalpapṛthagbhūto dhvanirvyavahārānupātī syāt, sa tvadiṣṭābhyāṃ śabdārthābhyāṃ na pravartyeta akartṛbhyāmacetanābhyāṃ karaṇa-karmabhyām, pravṛttihetuḥ śrutyantarasya bhavitumarhati . śabdārthayorekībhūyāntarvartamānayoḥ kānyā śrutiḥ śrutyantaramityucyeta ? kena ca viśeṣeṇa tatpravṛttiheturucyate ? asti viśeṣaḥ . tadyathā--ghaṭārthapratyāyanārthaṃ dhvanyātmakaśabdotpattikāryadarśanāt tadanurūpaḥ kāraṇabhūto'numīyate ghaṭaśabdaḥ, nārthaḥ tadvirūpatvāt . tasmācchrutiḥ śrutyantarasya pravartikā śrutitvāt, nārtho nāpyātmā . nanu tasyāpi śrutyantarasya śrutitvāt pūrvaśrutivadarthapravartitaḥ śabdaḥ, arthābhāve prayogānarthakyāt . ābhimukhyena jalpatyarthaṃ śabdaḥ, tamartho'bhijalpayati, tadviṣaya evābhijalpa ityucyate . evaṃ tāvad bhartṛharyādidarśanamayuktam . yathāsaṅkhyaṃ karaṇa-karmatvācchabdārthayoḥ . cetanātmatvāt tvātmā svatantraḥ, svātantryāt kartā, sa pravṛttihetuḥ śrutyantarasya bhavitumarhati . yathoktam --ātmā buddhyā samarthyārthān pā॰ śikṣā॰ .. 6 .. ityādi . idaṃ cāyuktaṃ śrutyantaram iti vibhajya kathanam, śabdārthayorekībhūyāntarvartamānayoḥ kānyā śrutiḥ śrutyantaram ityucyeta ? tasmād viśeṣābhāve kathamavibhrāntairavibhaktaḥ san vibhaktaḥ śabdātmā ucyate ? kena ca viśeṣeṇa śrutyantarābhāvena tatpravṛttiheturucyate ? caitanya-svātantryakṛtaṃ kartṛtvaviśeṣamantareṇa śrutyantarāsambhave kasya pravṛttihetutvam ?

Linked texts (1)