Dvisandhana p14
Dvisandhāna p14
- Language
- Sanskrit
p14
nitān yasyāṃ bhavān gurūn, kṛtadravyasārakān krayavikrayabhāṣiṇaḥ satpadavyā samīcīnamārgeṇa karaṇena narendrādhyakṣadharmādharmavicārasthānena ca mānitānadhiṣṭhitān yasyāṃ bhavān vipaṇīṃśca, saṃśritāḥ santaḥ śiṣyā grāhakāśca anyanagarīsaṃbandhino'nyavastuno vāchayā na jihate yānti | śleṣālaṃkāraḥ ||
paraṃ vacitvā puri devadāru tanna dāru yasyāmupayāti vikrayam | gṛhāṇi tārṇāni bhavanti pakṣiṇāṃ kuraṅgajātirna naṭeṣu sadmasu || 36 ||
paramiti || yasyāṃ puri paraṃ kevalaṃ devadāru saraladrumakāṣṭhaṃ vacitvā vihāya tatprasiddhaṃ dāru khādirādi vikrayaṃ nopayāti | tathā tārṇāni gṛhāṇi pakṣiṇāṃ caṭakādīnām, na janānām | kutsitanṛtyasthānajātirnaṭeṣu na, api tu kuraṅgajātiḥ krīḍāmṛgaviśeṣaḥ sadmasu gṛvevāsti | parisaṃkhyā ||
bhaṭā juhūrāṇarathadvipaṃ nṛpāḥ śrayanti ghātaṃ caturaṅgapaddhatau | parāṃśukākṣepaṇamaṅganā ratau vidhau kalaṅko'pyahiṣu dvijihvatā || 37 || bhaṭā iti || yasyāṃ caturaṅgapaddhatau dyūtaviśeṣe kevalaṃ bhaṭā vīrāḥ, juhūrāṇāsturaṃgamāḥ, rathā lohabaddhaśakaṭāḥ, dvipā dantinaḥ nṛpā narendrā ghātaṃ śrayanti | aṅganā ratau parebhyo ramaṇebhyoṃ'śukasyāpakṣepaṇamākarṣaṇam, na taskarādibhyaḥ | vidhau candre kalaṅkaḥ, nānyatra | sarpeṣu sarpatā, na janeṣu sūcakatā | parisaṃkhyā ||
jaḍeṣu bāhyeṣu ca jīvalokato dṛśāmapathyeṣu padānateṣvapi |
hatāvakurvatsu janasya vedanāṃ nakhāśchidāṃ yatra nayanti jantavaḥ || 38 ||
jaḍeṣviti || yatra jīvalokato jīvāvaṣṭabdhaśarīrādvahirbhūteṣu, dṛśāṃ locanānām apathyeṣu āndhyakāriṣu, caraṇanateṣu, hatāvapi tāḍanāyāmapi satyāṃ janasya lokasya vedanāṃ kadarthanām avidadhatsu jaḍeṣu acetaneṣu nakhāścaraṇaruhā eva chidāṃ khaṇḍanāṃ na yanti prāpnuvanti | samyagdarśanādīnāṃ virodhiṣu, tāḍanāyāṃ satyāmapi padānateṣu padalagneṣu, janasya pīḍāmakurvatsu, jaḍeṣu ajñeṣu, jīvalokato brāhmaṇakṣatriyavaiśyādibhyo bahiḥ kṛteṣu cāṇḍālādiṣu jantavaḥ prāṇinaḥ na yanti prāpnuvanti | parisaṃkhyā ||
ananyasādhāraṇarūpakāntiṣu smaro'ndhakārātivighātahetuṣu |
dhanuḥ samāropya gṛhītaropaṇa ḥ puri bhramanyatra karotyupaplavam || 39 || ananyeti || yatra puri gṛhīta ropaṇo'ṅgīkṛtabāṇaḥ smaro māraḥ na anyasādhāraṇā rūpakāntiryeṣāṃ teṣu andhakārasyātyantavighātakāraṇeṣu candrādiṣu satsu dhanuḥ samāropya bhraman san upaplavaṃ karoti | candrādīnāmuddīpakatvāt | uktaṃ ca- ' āstāṃ pareṣāṃ narakīṭakānāṃ tapasthitānāmapi cai munīnām | candrāsavābhyāṃ ramaṇījanebhyaḥ proddīpanaṃ keśavana -
Commentaries (1)
- Rāghavapāṇḍavīyaṭīkā — Lakṣmaṇa Paṇḍita, Sanskrit