Yashastilaka 4.24

4.24

śuddhavidvāṃso yaiste tathā tai | puna kathabhūtairdharmasthai | satyavādibhi yathoktakathakai | punakathabhūtairdharmasthai | tamopahālokairiva tamopahasya sūryasya ālokā udyotā tamopahalokā taiḥ śrībhāskaradyotasadṛśai | kāryāṇi svaya kasmādapaśya tatkāraṇamāha - hi yasmāt kāraṇāt rājā pṛthivīpatirdurdarśa du khena mahatā kaṣṭena draṣṭumaśakyo durdarśa | 'īṣadva supu' iti kṛcchrārthe khala| āsannai puruṣai kāryākāryaviparyāsa kṛtya vaiparītya kāryate nirdhāryate dvipadbhi śatrubhiśca rājā atisadhīyate parābhūyate | hi yasmāt kāraṇāt niyoginā mantriṇā bharturnarendrasya vyasanāt du khāt apara ko'pi jīvanopāya jīvanahetu prāyeṇa bāhulyena na nāsti | kiṃtu svāmino vyasanameva niyoginā jīvanopāya | keṣāmiva jīvanopāyo nāsti | asatījanānāmiva puścalīlokavat | yathā puścalīlokānā kāntasya vyasane sati svecchayā paryaṭana bhavati | svāmino vā rājña niyuktānā niyogināṃ atiprasaraṇanivāraṇāt ativyāptiniṣedhanādanyo apara ko'pi prāyeṇa jīvanopāyo nāsti | kāsāmiva | strīṇāmiva yathā strīṇā atiprasaraṇanivāraṇāt apara svāmino jīvanopāyo nāsti | bhavanti cātra ślokā vṛttāni bhavanti || niyuktetyādi | ye kṣitīndrā ye rājāno niyuktahastārpitarājyabhārā niyoginā mantriṇā haste arpito datto rājyabhāro yaiste tathoktā tiṣṭhanti āsate | kathabhūtā santastiṣṭhanti | svairavihārasārā svairavihāra svecchāpravartana sāro manonurañjano yeṣā te tathoktā | te kṣitīndrā mūḍhadhiyo nirvivekā svapanti nidrā kurvanti | kathabhūtā santa svapanti | biḍālavṛndāhitadugdhamudrā biḍālānā mārjārāṇā vṛndeṣu āhitā āropitā dugdharakṣaṇe mudrā sākṣaramaṅgulibhūṣaṇa yaiste tathoktā | viḍālavṛndeṣu dugdharakṣādhikāraṃ dattvā svapanti niścintā santo nidrāṃ kurvanti | dṛṣṭāntālakāra | ākṣepo vā || jñāyetetyādi | timīnāṃ matsyānā mārga salile jñāyeta viceta | patatriṇā pa-