Yashastilaka 4.311

4.311

gataya | drutamuddyegamanamityartha | pañjikākārastu—'nīcairgatasthūloñcayamadhyamopajavāpekṣayā pañcamajavotyānasya' ityuktavān | katham | sātatyata madhye'pi prānte'pi pāścātyai asya gajasya paścātsthitairhayairaśvairjavanairvegavadbhirapi pārśve vāmadakṣiṇapārśve sthātuṃ sthitiṃ kartuṃ na vyavasitaṃ na ceṣṭitam | pārśvasthai. vāmadakṣiṇapārśvasthairhayai javanairapi puro'grata sthātuṃ na vyavasitam | punaśca calitairagrato dhāvitairitastato dhāvitu śīghra gantu na vyavasitam | dīpakātiśayālaṃkāra. || yasyāghātenetyādi | he rājendra, yasya tava gajendrasya kadane saṅgrāme āghātena niṣṭhuraprahāreṇa gajā śatrukariṇo yamapiśitakavalatā vrajanti yamasya māsagrāsatvaṃ prāpnuvanti, tarhi rathamanujavājivaha asya tava gajasya katara kiyanmātro vartate | rathāśca manujāśca vājinaśca turaṅgāsteṣā nivah samūhaḥ katara | na kiyanmātra ityartha. | upamākṣepālakāraḥ || rājannityādi | he rājan he yaśodharamahārāja, ūrjitaśauryaśālini jane ūrjitam apratihatavyāpāra yat śaurya ūrjitaśaurya tena śālate śobhate ityevaṃśīlaṃ ūrjitaśauryaśālī | 'śālṛkṣa śobhāyām' iti dhāto prayogāt padamidam | īdṛgvidhe jane manuṣye vīraśrutirvīra iti nāma viśrutā vikhyātatā vartate| tā vīraśrutiṃ eṣa (nāga ) hastī ayaṃ (nāga ) hastī adya idānīṃ palāyite'pi kṛtadhīrvicakṣaṇa na dhatte na dharati|tacca ucitaṃ yogyam | anucitamapyucitamityartha | uktaṃ ca—'bhīru palāyamāno'pi nānveṣṭavyo balīyasā | kadācicchūratāmeti ramaṇe kṛtaniścaya ||' ayaṃ (nāga ) hastī atīva atiśayena trāsāt bhayāt vidrutamapi palāyitamapi carāṇā gaṇaṃ praticārakāṇā samūhaṃ nihanti vidhvaṃsayati | yadyadi eva na vartate tarhi atra asmin gaje katha kena prakāreṇa vikramabhara.