Yashastilaka 4.318

4.318

iti paṭhatā gajopajīvilokenānanditacetāḥ prabhinnakarikelīradarśam | kadācitsainyayogātpūrvameva guptiśobhāṃ ca vakrasya prahārasauṣṭhavaṃ ca yā karoti kuñjarendrāṇāṃ kalpanā sā praśasyate iti vihitakalpanāvidhiḥ |
yadyapi 'ṇīñ' dhātuvāditvāt | kathaṃbhūto bhogīndraḥ | kṛcchrāt kaṣṭāt apetavāniva tyakta iva | he rājan, vāyuḥ mārutaḥ svairaṃ yatheṣṭaṃ diśo haritaḥ sarpati prasarati | kathaṃbhūto vāyuḥ | bandhanato vimukta iva bandhanāt parityakta iva | utprekṣālaṃkāraḥ || iyamityādi | he rājan, atra asmin madapuruṣe pūrvoktalakṣaṇaprāye gaje iyaṃ varṇanā vitathā asatyā naiva vartate | kathaṃbhūte gaje madapuruṣe | adbhutakāriṇi āścāryotpādake | yadi iyaṃ varṇanā vitathā na vartate tarhi kiṃ vitathaṃ kimapi aparaṃ satyaṃ vartate, paraṃ niścayena budhoktajavabalaparīkṣāyāḥ budhairvidvadbhiruktā gajāgame pratipāditā yā javabalayoḥ vegaśaktyoḥ parīkṣā vicāraṇā budhoktajavabalaparīkṣā tasyā niyamo nirṇayaḥ niścayaḥ nirdhāraḥ sa tu vitathaḥ | satya ityartha | atiśayālaṃkāraḥ || kadācit kasmiṃściddavasare sainyayogāt pūrvameva senāyāḥ digvijayakaraṇe yogāt prathamameva kariṇā kośāropaṇaṃ kalpānā lohādīnā dantaveṣṭanādika akaravaṃ ahaṃ cakāra | kathaṃbhūto'ham | ityamunā prakāreṇa vihitakalpanāvidhiḥ vihitaḥ kṛto gajānā kalpanāvidhiḥ dantaghaṭanādividhānaṃ yena sa vihitakalpanāvidhi | itīti kim | sā kalpanā praśasyate ślāghyate | sā kā | yā kuñjarendrāṇā guptiśobhā karoti | kasya guptiśobhām | vaktrasya dantarakṣādiśobhām | na kevalaṃ guptiśobhām, prahāreṇa dantapātena durgādipātanaparīkṣā sauṣṭhavaṃ dṛḍhaprahārādikaṃ ca yā kalpanā karoti sā kalpanā praśasyate | punaḥ kathaṃbhūto'ham | tena gajopajīvinā gṛhītā svīkṛtā prasādaparamparā harṣadānaśreṇīryasmāt sa gṛhītaprasādaparamparaḥ | kathaṃbhūtena tena | iti ca adhīyānena īdṛśaṃ paṭhatā | itīti kim || ārūḍhetyādi | he deva, he śauṇḍīracūḍāmaṇe he subhaṭaśiroratna, karī tava gajendraḥ iti īdṛśa cintanaparaḥ vicāratatpara iva vāraṃvāra punaḥ punaḥ netre dve locane vidhatte kṣampati | itīti kim | he śauṇḍīracūḍāmaṇe, tvayi bhavati mātaṅgaṃ gajapatimārūḍhe sati