Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 4.65

Yaśastilakacandrikā 4.65

Language
Sanskrit

4.65

prajāyate utpadyate, tatra tasyāṃ kāryasiddhau daivaṃ pradhānam | anyatra prekṣāpūrvikā kāryasiddhiḥ prajāyate, tatra pauruṣaṃ pradhāna bhavet | uktaṃ ca sāmantabhadreṇa bhagavatā—'ayuddhipūrvāpekṣāyāmiṣṭāniṣṭaṃ svapauruṣāt' | jātyalaṃkāraḥ ||
suptasyetyādi | he deva, suptasya nidrāṃ prāptasya puruṣasya sarpasaṃparke sati sarpasparśe sati āyuṣi jīvitavyakāraṇaṃ pauruṣaṃ bhavati | jātyalaṃkāraḥ ||
parasparopakāreṇetyādi | daivapauruṣayoḥ karmodyamayoḥ phalajanmani phalotpattau parasparopakāreṇa anyonyaguṇena vṛttiḥ pravṛttirmanyatāṃ jñāyatām | kimiva | jīvitāauṣadhayoriva | yathā jīvitaṃ āyuḥ karma auṣadhasya upakārakaṃ bhavati, auṣadhaṃ tu jīvitasyopakārakaṃ bhavati, sati jīvite auṣadhaṃ lagati, auṣadhe sati jīvitaṃ sthirībhavati, evaṃ sati daive pauruṣaṃ phalati sati pauruṣe daivaṃ phalati | upamālaṃkāraḥ ||
tathāpītyādi | he deva, yadyapyevaṃ tathāpi tadapi sattvānāṃ prāṇināṃ sakalāḥ samagrāḥ kriyāśceṣṭāḥ pauruṣāyattā bhavanti | ataḥ kāraṇāt taccintyaṃ prārabdhaṃ anyatra daive kā cintā na kācit cintā | kathaṃbhūte daive | atīndriyātmani cakṣurādīndriyāṇāmagocare | ākṣepālaṃkāraḥ ||
punarapi ityā pūrvaṃ yaduktamananvayiṣṭam | ityamunā prakāreṇa nṛpadvāt navīnatvāt upādasarvajñanāmnaḥ sacivād iti kartavyatākriyāṃ hastaiścala gṛhītvā | upādasarvajño mantrī kathayati | kiṃ kathayati—maṭhasthānamityādi | he rājan, idaṃ maṭhasthānaṃ chātrādīnāṃ vidyābhyāsanivāso na vartate | athavā vādasamayo'pi guruśiṣyayoścābhyāsanimittaṃ kālo na vartate | kiṃ tu iyaṃ mantraniṣadyā mantraśālā vartate | tattasmāt kāraṇāt prastutaṃ prastāveocitaṃ iha asyāṃ mantraśālāyāṃ ucyatāṃ vyāhriyatām | jātyalaṃkāraḥ ||

Linked texts (1)