Pramāṇa · Search · About · API

Yashastilaka 4.39

Śrutasāragani 4.39

Language
Sanskrit

4.39

dhiktamityādi | taṃ khaḍgaṃ karavālaṃ dhik | nindito'yamityarthaḥ | kaṃ tam | yasya khaḍgasya raṇe saṃgrāme śatrugalagrahe śatrukaṇṭhakhaṇḍane prītiranurāgo naiva vartate ata eva kāraṇāt vakracchalena pratyupakārarahitadoṣakāraṇāt vidviṣṭadaṇḍanaḥ śatrukṣayakaro dordaṇḍa eva bāhudaṇḍa eva āsīdbhūva | rūpakaśleṣālaṃkāraḥ || tathā ca vakṣyati—'kṛtakāryeṣu bhṛtyeṣu nopakurvanti ye nṛpāḥ | janmāntare'dhikardhīnāṃ te bhaveddṛḍhakiṃkarāḥ' ||
yenetyādi | yena yaśodhena rājñā atra asmin saṃsāre dikpālakarṇabhūṣaṇavibhramāḥ dikpālanarendrāṇāṃ indrādīnāṃ vā karṇānāṃ bhūṣaṇavibhramā avataṃsaśobhāḥ karmatāpannāḥ pratyādiśyanta niṣedhaṃ prāpitāḥ | nirākṛtā ityarthaḥ | kaiḥ kṛtvā | āścaryaśauṇḍīryaśorūpaiḥ adbhutatyāgavikramapuṇyaguṇānukīrtanasvarūpaiḥ kṛtvā kuśeśayaiḥ kamalaiḥ kṛtvā | upamālaṃkāraḥ ||
abhavadityādi | yasya bhūbhujo yaśodharmasya rājño lakṣmīṣu dhaneṣu ko'pi pumān abhāgo alabdhāṃśo nābhavatna babhūva tena kāraṇena asau rājā nābhāga iti prathitaḥ paprathe prasiddhiṃ gataḥ | nābhāga iti dvitīyaṃ nāma prāptavānityarthaḥ | kathaṃbhūtaḥ | jagatāṃ mataḥ jagati sthitalokairnābhāga iti kathita ityarthaḥ | anubandhamatiḥ | 'buddhipūjārthebhyaḥ ktaḥ' iti vacanāt kartari ktapratyayaḥ | 'kartṛkarmaṇoḥ kṛti nityam' iti vacanāt kartari ṣaṣṭhī | śleṣopamālaṃkāraḥ ||
niṣkaṇṭaketyādi | yo nābhāgo yaśodharmaṃmahārājaḥ āhavotsavaṃ paraṃ kevalaṃ niścayena vā prāpa | sarvān prāpa paraṃ saṃgrāmotsavaṃ na prāptavānityarthaḥ | kasmādāhavotsavaṃ na prāpa | taddhetugarbhitaṃ viśeṣaṇamāha—kathaṃbhūto rājā | niṣkaṇṭakamahībhāgaḥ niṣkaṇṭakaḥ kṣudraśatrurahito mahībhāgo deśo yasya sa tathā | aparaṃ kathaṃbhūtaḥ | nirvipakṣamahodayaḥ nirvipakṣavairiśatrurahito mahānudayaśca ya upacayacayopacayalakṣaṇatrividha udayo yasya sa tathā | punaḥ kathaṃbhūtaḥ | nirvyābādhaprajaḥ nirvyābādhā upadravarahitā prajā loko yasya sa tathā | hetvalaṃkāraḥ ||

Linked texts (1)