Pramāṇa · Search · About · API

Pramanamimamsa 1.2.35

Pramāṇamīmāṃsāvṛtti 1.2.35

Language
Sanskrit

1.2.35

nanu cāsiddhaviruddhānaikāntikahetvābhāsanirākaraṇārthaṃ hetoḥ pakṣadharmatvam, sapakṣe sattvam, vipakṣād vyāvṛttiriti trailakṣaṇyamācakṣate bhikṣavaḥ . tathāhi--anumeye dharmiṇi liṅgasya sattvameva niścitamityekaṃ rūpam . atra sattvavacanenāsiddhaṃ cākṣuṣatvādi nirastam . evakāreṇa pakṣaikadeśāsiddho nirasto yathā anityāni pṛthivyādīni bhūtāni gandhavattvāt . atra pakṣīkṛteṣu pṛthivyādiṣu caturṣu bhūteṣu pṛthivyāmeva gandhavattvam . sattvavacanasya paścātkṛtenaivakāreṇāsādhāraṇo dharmo nirastaḥ . yadi hyanumeya eva sattvamityucyeta śrāvaṇatvameva hetuḥ syāt . niścitagrahaṇena sandigdhāsiddhaḥ sarvo nirastaḥ . sapakṣe eva sattvaṃ niścitamiti dvitīyaṃ rūpam . ihāpi sattvagrahaṇena viruddho nirastaḥ . sa hi nāsti sapakṣe . evakāreṇa sādhāraṇānaikāntikaḥ, sa hi na sapakṣe eva vartate kiṃ tu vipakṣe'pi . sattvagrahaṇāt pūrvamavadhāraṇakaraṇena sapakṣāvyāpino'pi prayatnānantarīyakatvāderhetutvamuktam, paścādavadhāraṇe hi ayamarthaḥ syāt--sapakṣe sattvameva yasya sa heturiti prayatnānantarīyakatvaṃ na hetuḥ syāt . niścitavacanena sandigdhānvayo'naikāntiko nirastaḥ yathā sarvajñaḥ kaścidvaktṛtvāt, vaktṛtvaṃ hi sapakṣe sarvajñe sandigdham . vipakṣe tvasattvameva niścitamiti tṛtīyaṃ rūpam . tatrāsattvagrahaṇena viruddhasya nirāsaḥ . viruddho hi vipakṣe'sti . evakāreṇa sādhāraṇasya vipakṣaikadeśavṛtternirāsaḥ, prayatnānantarīyakatve hi sādhye'nityatvaṃ vipakṣaikadeśe vidyudādāvasti, ākāśādau nāsti . tato niyamenāsya nirāso'sattvaśabdāt . pūrvasminnavadhāraṇe hi ayamarthaḥ syāt--vipakṣa eva yo nāsti sa hetuḥ, tathā ca prayatnānantarīyakatvaṃ sapakṣe'pi nāsti tato na hetuḥ syāttataḥ pūrvaṃ na kṛtam . niścitagrahaṇena sandigdhavipakṣavyāvṛttiko'naikāntiko nirastaḥ . tadevaṃ trairūpyameva hetorasiddhādidoṣaparihārakṣamamiti tadevābhyupagantuṃ yuktamiti kimekalakṣaṇakatveneti ? .

Linked texts (1)