Pramanamimamsa 1.2.47

1.2.47

kāraṇaṃ yathā bāṣpabhāvena maśakavartirūpatayā vā sandihyamāne dhūme'gniḥ, viśiṣṭameghonnatirvā vṛṣṭau . kathamayamābālagopālāvipālāṅganādiprasiddho'pi nopalabdhaḥ sūkṣmadarśināpi nyāyavādinā ? . kāraṇaviśeṣadarśanāddhi sarvaḥ kāryārthī pravartate . sa tu viśeṣo jñātavyo yo'vyabhicārī . kāraṇatvaniścayādeva pravṛttiriti cet; astvasau liṅgaviśeṣaniścayaḥ pratyakṣakṛtaḥ, phale tu bhāvini nānumānādanyannibandhanamutpaśyāmaḥ . kvacid vyabhicārāt sarvasya hetorahetutve kāryasyāpi tathā prasaṅgaḥ . bāṣpāderakāryatvānneti cet; atrāpi yat yato na bhavati na tat tasya kāraṇamityadoṣaḥ . yathaiva hi kiñcit kāraṇamuddiśya kiñcitkāryam, tathaiva kiñcit kāryamuddiśya kiñcit kāraṇam . yadvadevājanakaṃ prati na kāryatvam, tadvadevājanyaṃ prati na kāraṇatvamiti nānayoḥ kaścidviśeṣaḥ . api ca rasādekasāmagryanumānena rūpānumānamicchatā nyāyavādineṣṭameva kāraṇasya hetutvam . yadāha--