Pramāṇa · Search · About · API

Pramanamimamsa 2.1.111

Pramāṇamīmāṃsāvṛtti 2.1.111

Language
Sanskrit

2.1.111

yaccāsya vyākhyānam--sādhanaṃ siddhistadaṅgaṃ trirūpaṃ liṅgaṃ tasyāvacanam-tūṣṇīmbhāvo yatkiñcidbhāṣaṇaṃ vā, sādhanasya vā trirūpaliṅgasyāṅgaṃ samarthanaṃ vipakṣe bādhakapramāṇopadarśanarūpaṃ tasyāvacanaṃ vādino nigrahasthānamiti--tat pañcāvayavaprayogavādino'pi samānam . śakyaṃ hi tenāpyevaṃ vaktuṃ siddhyaṅgasya pañcāvayavaprayogasyāvacanāt saugatasya vādino nigrahaḥ . nanu cāsya tadavacane'pi na nigrahaḥ, pratijñānigamanayoḥ pakṣadharmopasaṃhārasāmarthyena gamyamānatvāt, gamyamānayośca vacane punaruktatvānuṣaṅgāt, tatprayoge'pi hetuprayogamantareṇa sādhyārthāprasiddheḥ; ityapyasat, pakṣadharmopasaṃhārasyāpyevamavacanānuṣaṅgāt . atha sāmarthyādgamyamānasyāpi yat sat tat sarvaṃ kṣaṇikaṃ yathā ghaṭaḥ, saṃśca śabda iti pakṣadharmopasaṃhārasya vacanaṃ hetorapakṣadharmatvenā siddhatvavyavacchedārtham; tarhi sādhyādhārasandehāpanodārthaṃ gamyamānāyā api pratijñāyāḥ, pratijñāhetūdāharaṇopanayānāmekārthatvapradarśanārthaṃ nigamanasya vacanaṃ kiṃ na syāt ? . nahi pratijñādīnāmekārthatvopadarśanamantareṇa saṅgatatvaṃ ghaṭate, bhinnaviṣayapratijñādivat . nanu pratijñātaḥ sādhyasiddhau hetvādivacanamanarthakameva syāt, anyathā nāsyāḥ sādhanāṅgateti cet; tarhi bhavato'pi hetutaḥ sādhyasiddhau dṛṣṭānto'narthakaḥ syāt, anyathā nāsya sādhanāṅgateti samānam . nanu sādhyasādhanayorvyāptipradarśanārthatvāt nānarthako dṛṣṭāntaḥ, tatra tadapradarśane hetoragamakatvāt; ityapyayuktam, sarvānityatvasādhane sattvāderdṛṣṭāntāsambhavato'gamakatvānuṣaṅgāt . vipakṣavyāvṛttyā sattvādergamakatve vā sarvatrāpi hetau tathaiva gamakatvaprasaṅgāt dṛṣṭānto'narthaka eva syāt . vipakṣavyāvṛttyā ca hetuṃ samarthayan kathaṃ pratijñāṃ pratikṣipet ? . tasyāścānabhidhāne kva hetuḥ sādhyaṃ vā vartate ? . gamyamāne pratijñāviṣaya eveti cet; tarhi gamyamānasyaiva hetorapi samarthanaṃ syānna tūktasya . atha gamyamānasyāpi hetormandamatipratipattyarthaṃ vacanam; tathā pratijñāvacane ko'paritoṣaḥ ? .

Linked texts (1)