Pramāṇa · Search · About · API

Pramanamimamsa 2.1.85

Pramāṇamīmāṃsāvṛtti 2.1.85

Language
Sanskrit

2.1.85

tatra pratijñāhānerlakṣaṇam--pratidṛṣṭāntadharmānujñā svadṛṣṭānte pratijñā hāniḥ nyāyasū॰ 5. 2. 2. iti sūtram . asya bhāsyakārīyaṃ vyākhyānam--sādhyadharmapratyanīkena dharmeṇa pratyavasthitaḥ pratidṛṣṭāntadharmaṃ svadṛṣṭānte'nujānan pratijñāṃ jahātīti pratijñāhāniḥ . yathā anityaḥ śabdaḥ aindriyakatvād ghaṭavadityukte paraḥ pratyavatiṣṭhate--sāmānyamaindriyakaṃ nityaṃ dṛṣṭaṃ kasmānna tathā śabdo'pītyevaṃ svaprayuktahetorābhāsatāmavasyannapi kathāvasānamakṛtvā pratijñātyāgaṃ karoti-yadyaindriyakaṃ sāmānyaṃ nityam, kāmaṃ ghaṭo'pi nityo'stviti . sa khalvayaṃ sādhanasya dṛṣṭāntasya nityatvaṃ prasajan nigamanāntameva pakṣaṃ jahāti . pakṣaṃ ca parityajan pratijñāṃ jahātītyucyate pratijñāśrayatvāt pakṣasyetinyāyabhā॰ 5. 2. 2 . tadetadasaṅgatameva, sākṣād dṛṣṭāntahānirūpatvāt tasyāḥ tatraiva dharmaparityāgāt . paramparayā tu hetūpanayanigamanānāmapi tyāgaḥ, dṛṣṭāntāsādhutve teṣāmapyasādhutvāt . tathā ca pratijñāhānirevetyasaṅgatameva . vārttikakārastu vyācaṣṭe--dṛṣṭaścāsāvante sthitatvādantaśceti dṛṣṭāntaḥ pakṣaḥ . svadṛṣṭāntaḥ svapakṣaḥ . pratidṛṣṭāntaḥ pratipakṣaḥ . pratipakṣasya dharmaṃ svapakṣe'bhyanujānan pratijñāṃ jahāti-yadi sāmānyamaindriyakam nityaṃ śabdo'pyevamastviti nyāyavā॰ 5. 2. 2 . tadetadapi vyākhyānamasaṅgatam, itthameva pratijñāhāneravadhārayitumaśakyatvāt . na khalu pratipakṣasya dharmaṃ svapakṣe'bhyanujānata eva pratijñātyāgo yenāyameka eva prakāraḥ pratijñāhānau syāt, adhikṣepādibhirākulībhāvāt prakṛtyā sabhābhīrutvādanyamanaskatvādervā nimittāt kiñcit sādhyatvena pratijñāya tadviparītaṃ pratijānānasyāpyupalambhāt puruṣabhrānteranekakāraṇakatvopapatteriti 1 .

Linked texts (1)