Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.2.3

Kalpaḥ 2.2.3

Language
Sanskrit

2.2.3.1

atha tṛtīyaḥ praśnaḥ
iḍāpātramupastīryāgneyasya puroḍāśasya dakṣiṇārdhāt pūrvamiḍāvadānamavadyati manunā dṛṣṭāṃ ghṛtapadīṃ mitrāvaruṇasamīritām . dakṣiṇārdhādasaṃbhindannavadyā-myekatomukhām iti 1 pṛṣṭham̐ saṃbhidya pūrvārdhād yajamānabhāgamavadyatyaṇumiva dī-rgham 2 saṃbhedād dvitīyamiḍāvadānamavadyati 3 evam̐ sarveṣām̐ haviṣāmiḍām̐ samavadyati 4 sthavīyām̐ syetāni sauviṣṭakṛtebhyo bhavanti 5 abhighāryāntarā havīm̐ ṣi srucaśca hṛtvā hotra iḍāmādadhāti 6 svayaṃ vā hoteḍāmādatte 7 agreṇa hotāramadhvaryurdakṣiṇātikrāmatyanutsṛjanniva 8 hoteḍayādhvaryuṃ parigṛhṇāti 9 paścāt prāṅupaviśya sruveṇa hoturaṅguliparvaṇī anakti 10 pūrvamaktvāparamanakti 11 yathetaṃ pratiparetya purastāt pratyaṅṅāsīna iḍāyā iḍāmādadhāti 12 hastyām̐ hotre sakṛdupastṛṇāti dvirādadhāti sakṛdabhighārayati 13 svayaṃ vā hototta-ramiḍāvadānamādatte 14 lepādupastṛṇāti 15 lepādabhighārayati 16 upahūya-mānāmiḍāmanvārabhete adhvaryuryajamānaśca 17 yatrābhijānāti daivyā adhvaryava upahūtā upahūtā manuṣyāḥ iti 18 3.1

2.2.3.2

tadadhvaryuretaṃ mantraṃ japati upahūtaḥ paśumānasāni iti 1 yatrābhijānāti upahūto'yaṃ yajamānaḥ iti tad yajamāna etameva mantraṃ japati 2 upahūtāyāmiḍāyāmavāntareḍām̐ hotā prāśnāti vācaspataye tvā hutaṃ prāśnāmi sadasaspataye tvā hutaṃ prāśnāmi iti 3 upahūtāmiḍāṃ yajamānapañcamā ṛtvijaḥ prāśnanti iḍe bhāgaṃ juṣasva no jinva gā jinvārvataḥ . tasyāste bhakṣivāṇaḥ syāma sarvātmānaḥ sarvagaṇāḥ iti 4 prāśya tūṣṇīmāsta ā mārjanāt 5 antarvedi pavitravati mārjayante mano jyotirjuṣatām iti 6 āgneyaṃ puroḍāśaṃ prāñcaṃ virujya prāśitraharaṇamādāya prāśitramavadyati ajyāyo yavamātrādāvyādhāt kṛtyatāmidam . mā rūrupāma yajñasya śuddham̐ sviṣṭamidam̐ haviḥ iti 7 evamuttareṣāmavirujya 8 aṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyā yavamātraṃ pippalamātraṃ vā saṃvṛtya prāśitraharaṇe nidhāyābhighārya vedenopayamyāgreṇāhavanīyaṃ brahmaṇe pariharati 9 agreṇa dhruvāṃ yajamānabhāgaṃ nidhāya 10 3.2

2.2.3.3

āgneyaṃ puroḍāśaṃ barhiṣadaṃ kṛtvā yajamāno'bhimṛśati . tad yājamāne vyākhyāsyāmaḥ 1 athainaṃ caturdhā kṛtvā vyādiśati idaṃ brahmaṇaḥ . idam̐ hotuḥ . idamadhvaryoḥ . idamagnīdhaḥ iti 2 idaṃ yajamānasya ityadhvaryuryajamānabhāgam 3 sthavīyām̐ syetānīḍāvadānebhyo bhavanti 4 vyādiśyāgnīdhe ṣaḍavattamādadhāti 5 upastīryāvadāyābhighārya punarevopastīryāvadāyābhighārayati . ṣaḍavattam̐ saṃpādayati 6 prāśnātyāgnīdhraḥ upahūto dyauḥ pitopa māṃ dyauḥ pitā hvayatām . agnirāgnīdhrādāyuṣe varcase jīvātvai puṇyāya iti 7 vedena brahmayajamānabhāgau pariharati 8 anyena hotre'nyenādhvaryave 9 pṛthivyai bhāgo'si iti hotā prāśnāti . antarikṣasya bhāgo'si ityadhvaryuḥ . divo bhāgo'si iti sam̐ sthite brahmā 10 anvāhāryapacane mahāntamodanaṃ paktvābhighāryānabhighārya vodvāsyāntarvedyanvāhāryamāsannaṃ yajamāno'bhimṛśati . tad yājamāne vyākhyāsyāmaḥ 11 3.3

2.2.3.4

dakṣiṇasadbhya upahartavai iti saṃpreṣyati 1 ya ṛtvijāmuttarataḥ syustān brūyād dakṣiṇata eta iti 2 tebhyo dakṣiṇata āsīnebhyo'nvāhāryaṃ dakṣiṇāṃ dadāti brāhmaṇā ayaṃ va odanaḥ iti 3 uttarataḥ parīta iti punarāha 4 haviḥ-śeṣānudvāsyolmuke apisṛjya saṃpreṣyati brahman prasthāsyāmaḥ samidhamādhāyāgnīt paridhī m̐! ścāgniṃ ca sakṛtsakṛt saṃmṛḍḍhi iti 5 prasūto brahmaṇāgnīdhro-'nūyājasamidhamādadhāti eṣā te'gne samit tayā vardhasva cāpyāyasva . vardhatāṃ ca te yajñapatirā ca pyāyatām̐ svāhā iti 6 asphyairidhmasaṃnahanairāgnīdhraḥ paridhīm̐ ścāgniṃ ca sakṛtsakṛt saṃmārṣṭi . tūṣṇīṃ paridhīn 7 agne vājajid vājaṃ tvā sasṛvām̐ saṃ vājaṃ jigivām̐ saṃ vājinaṃ vājajitaṃ vājajityāyai saṃmārjmyagnimannādamannādyāya ityagnim̐ saṃmārṣṭi 8 athaitāni saṃmārjanānyadbhiḥ sam̐ -spṛśyāhavanīye praharati yo bhūtānāmadhipatī rudra stanticaro vṛṣā . paśūnasmākaṃ mā him̐ sīretadastu hutaṃ tava svāhā iti 9 utkara udasyatītyekeṣām 10 3.4

2.2.3.5

juhūpabhṛtāvādāyaupabhṛtaṃ juhvām̐ samānīyātyākramyāśrāvyāha devān yaja iti 1 vaṣaṭkṛte juhoti 2 āśrāvyāśrāvya yaja yaja ityevottarābhyām̐ saṃpreṣyati 3 agreṇāghārasaṃbhedaṃ pratīco'nūyājān yajati 4 prāñcamuttamamanusam̐ sthāpayati 5 uttamenetarāvanusaṃbhinatti 6 pratyākramyāyatane srucau sādayitvā vājavatībhyāṃ vyūhati 7 vājasya mā prasavena iti dakṣiṇenottānena saprastarāṃ juhūmudgṛhṇāti . athā sapatnām̐ indro me nigrāmeṇādharām̐ akaḥ iti savyena nīcopabhṛtaṃ niyacchati 8 udgrābhaṃ ca iti juhūmudgṛhṇāti . nigrābhaṃ ca ityupabhṛtaṃ niyacchati 9 brahma devā avīvṛdhan iti prācīṃ juhūṃ prohati 10 athā sapatnānindrā gnī me viṣūcīnān vyaspatām iti pratīcīmupabhṛtaṃ bahirvedi nirasyati 11 adbhirabhyukṣyopabhṛtama-bhyudāhṛtya juhvā sam̐ srāveṇa paridhīnanakti . vasubhyastvā iti madhyamaṃ rudre bhya-stvā iti dakṣiṇam ādityebhyastvā ityuttaram 12 na prastare juhūm̐ sādayati 13 vidhṛtībhyāṃ prastaram̐ samullipya barhiṣi vidhṛtī apisṛjya srukṣu prastaramanakti . aktam̐ rihāṇāḥ iti juhvāmagraṃ viyantu vayaḥ ityupabhṛti madhyaṃ prajāṃ yoniṃ mā nirmṛkṣam iti dhruvāyāṃ mūlam 14 evameva dvitīyamanakti . evaṃ tṛtīyam 15 āyuṣe tvā ityaktasya tṛṇamapayamya juhvāṃ prastaraṃ prati-ṣṭhāpyāśrāvyāsīnaḥ saṃpreṣyati iṣitā daivyā hotāro bhadra vācyāya preṣito mānuṣaḥ sūktavākāya sūktā brūhi iti 16 anūcyamāne sūktavāke 17 3.5

2.2.3.6

saha śākhayā prastaramuparīva prāñcamāhavanīye praharati rohitena tvāgnirdevatāṃ gamayatu ityetairmantraiḥ . marutāṃ pṛṣataya stha divaṃ gaccha tato no vṛṣṭimeraya iti ca 1 na pratiśṛṇāti nātyagraṃ praharet 2 na purastāt pratyasyet 3 jihmamiva hastaṃ kṛtvā nyañcamantato niyacchati 4 yatrābhijānāti āśāste'yaṃ yajamāno-'sau iti tat prastaramapisṛjyāha agnīd gamaya iti 5 trirañjalināgnīdhraḥ prastaramūrdhvamudyauti 6 na viṣvañcaṃ viyuyāt 7 tato'dhvaryumāha anuprahara saṃvadasva iti 8 purastādapāttaṃ tṛṇamadhvaryuranupraharati svagā tanubhyaḥ iti 9 etadetat iti triraṅgulyānvavadiśati 10 ahīnaḥ prāṇaḥ iti prāṇāyatanāni saṃmṛśati 11 āyuṣpā agne'syāyurme pāhi iti mukhaṃ vimṛṣṭe 12 dhruvāsi itīmāmabhimṛśya agānagnīt iti . agan ityāgnīdhraḥ . śrāvaya ityadhvaryuḥ . śrauṣaṭ ityāgnīdhraḥ 13 madhyamaṃ paridhimanvārabhya saṃpreṣyati svagā daivyā hotṛbhyaḥ svastirmānuṣebhyaḥ śaṃyorbrūhi iti 14 anūcyamāne śaṃyuvāke paridhīn praharati yaṃ paridhiṃ paryadhatthāḥ iti madhyamaṃ yajñasya pātha upa samitam itītarau 15 avāñcamuttarārdhyamaṅgāreṣūpohati 16 juhvāmupabhṛto mukhamavadhāya sam̐ srāveṇa paridhīnabhijuhoti sam̐ srāvabhāgā stheṣā bṛhantaḥ iti 17 atrartvijo haviḥśeṣān bhakṣayanti 18 3.6

2.2.3.7

sasruve juhūpabhṛtāvadhvaryurādatte vedam̐ hotā sphyaṃ cājyasthālīmudakamaṇḍaluṃ cāgnīdhraḥ 1 patnīḥ saṃyājayiṣyantaḥ pratyañcaḥ pratipariyanti 2 dakṣiṇena gārhapatyamadhvaryuḥ pratipadyata uttareṇetarau 3 kastambhyām̐ srucau sādayati agne-rvāmapannagṛhasya sadasi sādayāmi iti 4 dhuroḥ prohati dhuri dhuryau pātam iti 5 yadi pātr! yāṃ nirvapet sphye vimuñcet 6 apareṇa gārhapatyamūrdhvajñava āsīnā dhvānenopām̐ śu vā patnīḥ saṃyājayanti 7 vedamupabhṛtaṃ kṛtvā somāyānubrūhi iti saṃpreṣyati 8 yathāgṛhītamājyaṃ gṛhītvāśrāvyāha somaṃ yaja iti 9 vaṣaṭkṛte dakṣiṇārdhe juhoti 10 yathāgṛhītenaiva patnīḥ saṃyājayanti 11 tvaṣṭre'nubrūhi iti saṃpreṣyati 12 āśrāvyāha tvaṣṭāraṃ yaja iti 13 vaṣaṭkṛta uttarārdhe juhoti 14 uttarataḥ somaṃ yajati dakṣiṇatastvaṣṭāramityekeṣām 15 atra rākāṃ putrakāmo yajeta sinīvālīṃ paśukāmaḥ kuhūṃ puṣṭikāmaḥ 16 rākāyā anubrūhi iti saṃpreṣyati 17 āśrāvyāha rākāṃ yaja iti 18 vaṣaṭkṛte juhoti 19 sinīvālyā anubrūhi iti saṃpreṣyati 20 āśrāvyāha sinīvālīṃ yaja iti 21 vaṣaṭkṛte juhoti 22 3.7

2.2.3.8

kuhvā anubrūhi iti saṃpreṣyati 1 āśrāvyāha kuhūṃ yaja iti 2 vaṣaṭkṛte juhoti 3 pariśrite devānāṃ patnīryajati . apriśrite vā 4 devānāṃ patnī-bhyo'nubrūhi iti saṃpreṣyati 5 āśrāvyāha devānāṃ patnīryaja iti 6 vaṣaṭkṛte juhoti 7 agnaye gṛhapataye'nubrūhi iti saṃpreṣyati 8 āśrāvyāha agniṃ gṛhapatiṃ yaja iti 9 vaṣaṭkṛte juhoti 10 patnīmanvārambhayitvā sruveṇa gārhapatye juhoti saṃ patnī patyā sukṛtena gacchatāṃ yajñasya yuktau dhuryāvabhūtām . saṃjānānau vijahatāmarātīrdivi jyotirajaramārabhetām̐ svāhā iti 11 sruveṇa hoturaṅgu-liparvaṇī anakti 12 aparamaṅktvā pūrvamanakti 13 catura ājyabindūn hotra iḍāmādadhāti ṣaḍagnīdhe 14 upahūyamānāmiḍāmanvārabhete adhvaryuḥ patnī ca 15 upahūtāmiḍāṃ prāśnāti hotā . prāśnātyāgnīdhraḥ upahūtā pṛthivī mātopa māṃ mātā pṛthivī hvayatām . agnirāgnīdhrādāyuṣe varcase jīvātvai puṇyāya iti 16 prāśya mārjayete 17 iḍāntaṃ bhavati 18 3.8

2.2.3.9

śaṃyuvantaṃ vā 1 yadi śaṃyuvantaṃ kuryād vedāt tṛṇamapādāya juhvāmagramañjyāt sruve madhyamājyasthālyāṃ mūlam 2 tasya sa eva kalpo yaḥ prastarasya 3 idhmapravraścanānyanvāhāryapacane'bhyādhāya piṣṭalepaphalīkaraṇahomau juhoti 4 caturgṛhīta ājye phalīkaraṇānopya juhoti agne'dabdhāyo'śītatano iti pratipadya svāhākārāntena 5 ājyenaiva piṣṭalepaṃ juhoti ulūkhale musale yacca śūrpa āśiśleṣa dṛṣadi yat kapāle . avapruṣo vipruṣaḥ saṃyajāmi viśve devā haviridaṃ juṣantām . yajñe yā vipruṣaḥ santi bahvīragnau tāḥ sarvāḥ sviṣṭāḥ suhutā juhomi svāhā iti 6 vedam̐ hotā patnyā upasthe trirasyati vedo'si .. vittirasi .. videya ityetairmantraiḥ 7 astamastaṃ patnī pratinirasyati nirdviṣantaṃ nirarātiṃ nuda iti 8 svayaṃ vā patnyasyate 9 pumām̐ saṃ ha jānukā bhavatīti vijñāyate 10 atraike patnyā vimocanam̐ samāmananti 11 vedam̐ hotāhavanīyāt stṛṇanneti ghṛtavantaṃ kulāyinam ityanuvākaśeṣeṇa 12 atraike pārvaṇau homau samāmananti 13 sruveṇa sarvaprāyaścittāni juhotīti vijñāyate 14 3.9

2.2.3.10

pratyāhuti gṛhītvā vā 1 brahma pratiṣṭhā manaso brahma vāco brahma yajñānām̐ haviṣāmājyasya . atiriktaṃ karmaṇo yacca hīnaṃ yajñaḥ parvāṇi pratiranneti kalpayan . svāhākṛtāhutiretu devān svāhā .. āśrāvitamatyāśrāvitaṃ vaṣaṭkṛtamatyanūktaṃ ca yajñe . atiriktaṃ karmaṇo yacca hīnaṃ yajñaḥ parvāṇi pratiranneti kalpayan . svāhākṛtāhutiretu devān svāhā ..
yad vo devā atipādayāni vācācit prayataṃ devaheḍanam .
arāyo asmām̐ abhiducchunāyate'nyatrāsmanmarutastanniṃdhetana svāhā ..
tataṃ ma āpastadu tāyate punaḥ svādiṣṭhā dhītirucathāya śasyate .
ayam̐ samudra uta viśvameṣajaḥ svāhākṛtasya samu tṛpṇutarbhuvaḥ svāhā ..
ud vayaṃ tamasaspari .. udu tyam .. citram .. imaṃ me varuṇa .. tat tvā yāmi .. tvaṃ no agne .. sa tvaṃ no agne .. tvamagne ayāsi .. prajāpate ..
imaṃ jīvebhyaḥ paridhiṃ dadhāmi maiṣāṃ lnu gādaparo ardhametam .
śataṃ jīvantu śaradaḥ purūcīstiro mṛtyuṃ dadhatāṃ parvatena svāhā ..
iṣṭebhyaḥ svāhā .. vaṣaḍaniṣṭebhyaḥ svāhā .. bheṣajaṃ duriṣṭyai svāhā .. niṣkṛtyai svāhā .. daurārdhyai svāhā .. daivībhyastanūbhyaḥ svāhā .. ṛddhyai svāhā .. samṛddhyai svāhā 2 3.10

2.2.3.11

yāsarasvatī viśobhagīnā tasyai te svāhā .. yā sarasvatī veśabhagīnā tasyai te svāhā .. indro pānasya veśān sumanasaḥ sajātān kuru svāhā .. yadakarma yannākarma yadatyagāma yadatyarīricāma yannātyarīricāma tat tvaṃ viṣṇo yajñe yajñaṃ pratiṣṭhāpaya svāhā .. yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi .. maghavañchagdhi tava tanna ūtaye . vidviṣo vimṛdho jahi svāhā ..
svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī .
vṛṣendra ḥ! pura etu naḥ svastidā abhayaṃkaraḥ svāhā ..
ābhirgīrbhiryadato na ūnamāpyāyaya harivo vardhamānaḥ .
yadā stotṛbhyo mahi gotrā rujāsi bhūyiṣṭhabhājo adha te syāma svāhā ..
anājñātaṃ yadājñātaṃ yajñasya kriyate mithu .
agne tadasya kalpaya tvam̐ hi vettha yathātatham̐ svāhā ..
puruṣasaṃmito yajño yajñaḥ puruṣasaṃmitaḥ .
agne tadasya kalpaya tvam̐ hi vettha yathātatham̐ svāhā ..
yat pākatrā manasā dīnadakṣā na yajñasya manvate martāsaḥ .
agniṣṭaddhotā kratuvid vijānan yajiṣṭho devām̐ ṛtuśo yajāti svāhā ..
yadasya karmaṇo'tyarīricaṃ yad vā nyūnamihākaram .
agniṣṭat sviṣṭakṛd vidvān sarva m̐! suhutaṃ karotu me ..
agnaye sviṣṭakṛte suhutahuta āhutīnāṃ kāmānām̐ samardhayitre svāhā iti 1 prājāpatyāmityuttamām̐ hutvā 2 3.11

2.2.3.12

antarvedyūrdhvastiṣṭhan dhruvayā samiṣṭayajurjuhoti 1 devā gātuvidaḥ iti prathamā-māhutim̐ hutvā barhiranupraharati 2 vāci svāhā iti dvitīyām 3 vāte dhāḥ svāhā iti tṛtīyām 4 hotṛṣadanād vedimabhistṛṇāti abhistṛṇīhi paridhehi vediṃ jāmiṃ mā him̐ sīramuyā śayānā . hotṛṣadanā haritāḥ suvarṇā niṣkā ime yajamānasya bradhne iti 5 antarvedi praṇītā āsādayati ko vo'yokṣīt sa vo vimuñcatu iti 6 tataḥ patnīṃ vimuñcati imaṃ vi ṣyāmi varuṇasya pāśam iti 7 ādāya yoktraṃ patnī sahāpa upagṛhṇīte 8 añjalāvasyai pūrṇapātramānayati 9 ānīyamāne japati samāyuṣā saṃ prajayā ityetām 10 mukhaṃ vimṛjyottiṣṭhati puṣṭimatī paśumatī prajāvatī gṛhamedhinī bhūyāsam iti 11 tata upaveṣamutkare purastātpratyañcam̐ sthavimata upagūhati yaṃ devā manuṣyeṣūpaveṣamadhārayan . ye asmadapacetasastānasmabhyamihā kuru .. upaveṣopaviḍḍhi naḥ prajāṃ puṣṭimatho dhanam . dvipado naścatuṣpado dhruvānanapagān kuru iti 12 yopaveṣe śuk sāmumṛcchatu yaṃ dviṣmaḥ iti yaṃ dveṣṭi tasya nāma gṛhṇāti 13 3.12

2.2.3.13

athāsmai nāmagṛhya praharati niramuṃ nuda okasaḥ sapatno yaḥ pṛtanyati . nirbādhyena haviṣendra eṇaṃ parāśarīt .. ihi tisraḥ parāvata ihi pañca janām̐ ati . ihi tisro'ti rocanā yāvat sūryo asad divi .. paramāṃ tvā parāvatamindro nayatu vṛtrahā . yato na punarāyasi śaśvatībhyaḥ samābhyaḥ iti 1 hato'sāvavadhi-ṣmāmum iti brūyādyaṃ dviṣyāt 2 sam̐ sthite kapālāni vimuñcati yāni gharme kapālāni iti 3 etayaiva yajamāno'bhimantrayeta 4 sam̐ sthāpya paurṇamā-sīmindrā ya vaimṛdhāya puroḍāśamekādaśakapālamanunirvapati 5 tatra yāthākāmī prakrame . prakramāt tu niyamyate 6 saptadaśasāmidhenīko yathāśraddhadakṣiṇaḥ 7 śardhavatyau saṃyājye 8 api vainam̐ samānatantraṃ paurṇamāsyāṃ nirvapet 9 tametaṃ nityavadeke samāmananti kāmyavadeke 10 taṃ yadā nirvapenna tata ūrdhvaṃ viramet 11 evaṃvihitābhyāṃ darśapūrṇamāsābhyāṃ yāvajjīvaṃ yajate . trim̐ śataṃ vā varṣāṇi trim̐ śataṃ vā varṣāṇi 12 3.13

2.2.3.14

śvo bhūte yajamāno brahmāṇaṃ vṛṇīte bhūpate bhuvanapate mahato bhūtasya pate brahmāṇaṃ tvā vṛṇīmahe iti 1 vṛto japati ahaṃ bhūpatirahaṃ bhuvanapatirahaṃ mahato bhūtasya patirdevena savitrā prasūta ārtvijyaṃ kariṣyāmi .. deva savitaretaṃ tvā vṛṇate bṛhaspatiṃ daivyaṃ brahmāṇam .. tadahaṃ manase prabravīmi mano gāyatriyai gāyatrī triṣṭubhe triṣṭub jagatyai jagatyanuṣṭubhe'nuṣṭup paṅktyai paṅktiḥ prajāpataye prajāpatirviśvebhyo devbhyo viśve devā bṛhaspataye bṛhaspatirbrahmaṇe .. brahma bhūrbhuvaḥ suvaḥ .. bṛhaspatirdevānāṃ brahmāhaṃ manuṣyāṇāṃ bṛhaspate yajñaṃ gopāya ityuktvāpareṇāhavanīyamatikramya dakṣiṇato brahmasadanāt tṛṇaṃ nirasyati nirastaḥ parāvasuḥ iti 2 apa upaspṛśya brahmasadana āhavanīyamabhimukha upaviśati idamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmi .. prasūto devena savitrā bṛhaspateḥ sadane sīdāmi .. tadagnaye prabravīmi tad vāyave tat sūryāya tat pṛthivyai iti 3 3.14

2.2.3.15

tatraiṣo'tyantapradeśo vāgyata eva mantravatsu karmasu bhavati yāthākāmī tūṣṇīkeṣu 1 praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchatyā haviṣkṛtaḥ 2 paruṣiparuṣi vācaṃ yacchatīti vijñāyate 3 athaikeṣāṃ prātaranuvāka upākṛte sāmidhenīṣu prayājānūyājeṣu stutaśastreṣviti vācameva yacchediti 4 athaikeṣāṃ yadṛcā yadi yajuṣā yadi sāmnā kriyate vācameva yacchediti 5 athaikeṣāmanyonyasmai vā ṛtvijo yajñasaṃpradāyaṃ caranti . yāvadvā ṛcārtvijyaṃ kriyate hotṛṣveva tāva-dyajño bhavati . yāvadyajuṣādhvaryuṣveva tāvat . yāvat sāmnodgātṛṣveva tāvat . atha yatra kva ca yajñasya vihitaṃ brahmaṇyeva tāvadyajño bhavati . tasmādetasminnantardhau brahmā vācaṃyamaḥ syāt 6 sa yadi pramatto vyāharedetā eva vyāhṛtīrabhivyāharet bhūrbhuvaḥ suvaḥ iti vaiṣṇavīṃ vārcam 7 yajño vai viṣṇuryajñenaiva yajñam̐ saṃtanotīti vijñāyate 8 3.15

2.2.3.16

yatrainamāmantrayate brahmannapaḥ praṇeṣyāmi iti tat prasauti
hiṃ praṇaya yajñaṃ devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu .
saptarṣīṇām̐ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi ..
oṃ praṇaya iti 1 yatranamāmantrayate brahman prokṣiṣyāmi iti tat prasauti
hiṃ prokṣa yajñaṃ devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu .
saptarṣīṇām̐ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi ..
oṃ prokṣa iti 2 yatrainamāmantrayate brahmannuttaraṃ parigrāhaṃ parigrahīṣyāmi iti tat prasauti
hiṃ bṛhaspate parigṛhāṇa vedim̐ svagā vo devāḥ sadanāni santu .
tasyāṃ barhiḥ prathatām̐ sādhvantarahim̐ srā ṇaḥ pṛthivī devyastu ..
devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu .
saptarṣīṇām̐ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi ..
oṃ parigṛhāṇa iti 3 yatrainamāmantrayate brahman prokṣiṣyāmi iti tat prasauti hiṃ prokṣa yajñam ityetayā 4 3.16

2.2.3.17

yatrainamāmantrayate brahman sāmidhenīranuvakṣyāmi iti tat prasauti
hiṃ prajāpate'nubrūhi yajñaṃ devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu .
saptarṣīṇām̐ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi ..
omanubrūhi iti 1 yatrainamāmantrayate brahman pravarāyāśrāvayiṣyāmi iti tat prasauti hiṃ vācaspate vācamāśrāvayaitāmāśrāvaya yajñaṃ deveṣu māṃ manuṣyeṣu ..
devatā vardhaya tvaṃ nākasya pṛṣṭhe yajamāno astu .
saptarṣīṇām̐ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi ..
omāśrāvaya iti 2 yatrāsmai prāśitraṃ pariharati tat pratīkṣate sūryasya tvā cakṣuṣā pratipaśyāmi iti 3 ṛtasya pathā paryehi ityāhviyamāṇamabhimantrayate 4 apa upaspṛśya pratigṛhṇāti devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ pratigṛhṇāmi iti 5 vyūhya tṛṇāni purastāddaṇḍaṃ bhūmau pratiṣṭhāpayati pṛthivyāstvā nābhau sādayāmi iti 6 avekṣate suparṇasya tvā garutmataścakṣuṣā-vapaśyāmi iti 7 athainadaṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyādāyāsaṃmletyāvagirati agnestvāsyena prāśnāmi brāhmaṇasyodareṇa bṛhaspaterbrahmaṇā .. indra sya tvā jaṭhare sādayāmi iti 8 apa ācamya punarevāpa ācāmati yā apsvantardevatāstā m̐! śamayantu .. svāhākṛtaṃ jaṭharamindra sya gaccha svāhā iti 9 3.17

2.2.3.18

nābhideśamabhimṛśati ghasīnā me mā saṃpṛkthāḥ .. ūrdhvaṃ me nābheḥ sīda .. indra sya tvā jaṭhare sādayāmi iti 1 prāṇāyatanāni saṃmṛśati vāṅma āsan nasoḥ prāṇaḥ ityetairmantrairyathārūpam 2 adbhiḥ pātraṃ prakṣālya pūrayitvā prāṅ ninayati diśo jinva iti 3 aparaṃ pūrayitvābhyātmaṃ ninayati māṃ jinva iti 4 yatrāsmai brahmabhāgaṃ pariharati tanna purā sam̐ sthāyāḥ prāśnīyāt 5 yat kiṃca yajñe mṛnmayaṃ bhidyeta tadabhimṛśet
bhūmirbhūmimagānmātā mātaramapyagāt .
bhūyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatām ..
iti 6 antarvedyanvāhāryamāsannamabhimṛśati brahman brahmāsi brahmaṇe tvāhutādya mā mā him̐ sīrahuto mahyam̐ śivo bhava iti 7 yatrainamāmantrayate brahman prasthāsyāmaḥ iti tat prasauti hiṃ deva savitaretatte prāha tat pra ca suva pra ca yaja bṛhaspatirbrahmā sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhi .. oṃ pratiṣṭha iti 8 so'traivāsta ā yajñasya sam̐ sthānāt 9 sam̐ sthite yajñe yathānvavetamupaniṣkramyāhavanīye samidhamādadhāti namaḥ kṛtāya karmaṇe'kṛtasya karmaṇe namaḥ svāhā iti 10 ādhāyopatiṣṭhate
ayāḍ yajñaṃ jātavedā adabdho antaraḥ pūrvo asmin niṣadya .
sanvan sanim̐ suvimucā vimuñca dhehyasmāsu dra viṇaṃ jātavedo yacca bhadra m ..
pra ṇo yakṣyabhivasyo asmān saṃ naḥ sṛja sumatyā vājavatyā ..
iti 11 evaṃvihitamevāsyeṣṭipaśubandheṣu brahmatvaṃ bhavati brahmatvaṃ bhavati 12 3.18
iti tṛtīyaḥ praśnaḥ

Linked texts (4)