Pramāṇa · Search · About · API

Suyagada p239

Sūtrakṛtāṅgaṭīkā p239

Language
Sanskrit

p239

sūtrakṛtāṅga sūtram 1/12/-/541 salilāni' udakāni 'syandante' parvataniiribhyo namra vanti | tathā vātāḥ satatagatayo na vāntī | kiṃbahunoktena ?, kṛtsno'pyayaṃ loko 'vandhyaḥ' ardhaśūnyo 'niyato' niścitaḥ abhāvarūpa itiyāvat, sarvamidaṃ yadupalabhyate tanmāyāsvapnendrajālakalpamiti |
mū. (542) jahāhi aṃdhe saha jotiṇāvi, ruvāi no passati hīnanette |
saṃtaṃpi te evamakiriyavāī, kiriyaṃ na passaṃti niruddhapannā ||
vṛ. etatparihartukāma āha-yathā hyandho-jātyandhaḥ paścādvā 'hīnanetraḥ' apagatacakṣu 'rūpāṇi' ghaṭapaṭādīni 'jyotiṣāpi' pradīpādināpi saha vartamāno 'na paśyati' nopalabhate, evaṃ te'pyakriyāvādinaḥ sadapi ghaṭapaṭādikaṃ vastu tatkriyāṃ cāstitvādikāṃ parispandādikāṃ vā na paśyanti | kimiti ?
-
yato niruddhā-ācchāditā jñānāvaraṇādinā karmaṇā prajñā-jñānaṃ yeṣāṃ te tathā, tathāhiāgopālaṅganādipratītaḥ samastāndhakārakṣayakārī kamalākarodghāṭanapaṭīyānādityodgamaḥ pratyahaṃ bhavannupalakṣyate, tatkriyāca deśāddeśāntarāvāptayā'nyatra devadattādau pratītā'nubhīyate | candramāśca pratyahaṃ kṣīyamāṇaḥ samastakṣayaṃ yāvatpunaḥ kalābhivṛdhdhyā pravardhamānaḥ saṃpūrṇāvasthā yāṃ yāvadadhyakṣeṇaivopalakṣyate | tathā saritaśca prāvṛṣi jalakallolāvilāḥ syandamānā dṛśyante | vāyavaśca vānto vṛkṣabhaṅgakampādibhiranumīyante | yaccoktaṃ bhavatā |
sarvamidaṃ māyāsvapnendrajālakalpamiti, tadasat, yataḥ sarvābhāve kasyacidamāyārūpasya satyasyābhāvānmāyāyā evābhāvaḥ syāt, yaśca māyāṃ pratipādayet yasya ca pratipādyate sarvaśūnyatve tayorevābhāvātkutastadvayavasthitiriti ?, tathā svapno'pi jāgradavasthāyāṃ satyāṃ vyavasthāpyate tasyā abhāve tasyāpyabhāvaḥ syāttataḥ svapnamabhyupagacchatā bhavatā tannāntarīyakatayā jāgradavasthā' vaśyamabhyupagatā bhavati, tadabhyupagame ca sarvaśūnyatvahāni, naca svapno'pyabhāvarūpa eva, svapne'pyanubhūtādeḥ sadbhāvāt, tathā coktam

"aṇuhūyadiṭṭhaciṃtiya suyapayaiviyāradevayā'nūyā |
sumiṇassa nimittāiṃ puṇṇaṃ pāvaṃ ca nābhāvo ||
indrajālavyavasthā'pyaparasatyatve sati bhavati, tadabhāve tu kena kasya cendrajālaṃ vyavasthāpyet ?, dvicandrapratibhāso'pi rātrau satyāmekasmiṃśca candramasyupalaṃbhakasadbhāve ca ghaṭate na sarvaśūnyatve, na cābhāvaḥ kasyacidapyatyantatuccharūpo'sti, śaśaviṣāṇakūrmaromagaganāravindādīnāmatyantābhāvaprasiddhānāṃ samāsapratipādyasyaivārthasyābhāvo na pratyekapadavācyārthasyeti, tathāhi
śaśo'pyasti viṣāṇamapyasti kiṃ tvatra śaśamastakasamavāyi viṣāṇaṃ nāstītyetatpratipādyate, tadevaṃ sambandhamātramatra niṣidhyate nātyantiko vastvabhāva iti, evamanyatrāpi draṣṭavyamiti | tadevaṃ vidyamānāyāmapyastītyādikāyāṃ kriyāyāṃ niruddhaprajñāstīrthikā akriyāvādamāśritā iti |
aniruddhaprajñāstu yathāvasthitārthavedino bhavanti, tathāhi avadhimanaḥ paryāyakevalajñāninastrailokyodaravivaravartinaḥ padārthān karatalāmalakanyāyena paśyanti, samastaśrutajñānino'pi āgamabalenātītānāgatānarthān vidanti ye'pyanye'ṣṭāṅganimittapāragāste'pi nimittabalena jīvādipadārthaṃ paricchedaṃ vidadhati, tadāha

Linked texts (1)