Pramāṇa · Search · About · API

Viyahapannatti v5.p321

Bhagavatīvṛtti v5.p321

Language
Sanskrit

v5.p321

bhagavatī aṅgasūtraṃ 7/-/2/343 jīvā pañcakkhāṇīvi evaṃ tinnivi, evaṃ maṇussāṇavi tinnivi, paṃciṃdiyatirikkhajoniyā āillavirahiyā sesā savve apaccakkhāṇī jāva vemāṇiyā |
eesi ṇaṃ bhaṃte! jīvāṇaṃ pañccakkhāṇīṇaṃ jāva visesāhiyā vā ?, goyamā ! savvatthovā jīvā pañcakkhāṇī pañcakkhāṇāpaccakkhāṇī asaṃkhejja- guṇā apaccakkhāṇī aṇaṃtaguṇā, paṃceṃdiyatirikkhajoniyā savvatthovā paccakkhāṇāpaccakkhāṇī apañccakkhāṇī asaṃkhejjaguṇā, maṇussā savvatthovā paccakkhāṇī paccakkhāṇāpaccakkhāṇī saṃkhejjaguṇā apacakkhāṇī asaṃkhejjaguṇā ||
vṛ. ‘jīvā ṇa’mityādi, ‘paṃciṃdiyatirikkhajoniyā maṇussā ya jahā jīva' tti mūlaguṇapratyākhyānina uttaraguṇapratyākhyānino'pratyākhyāninaśca, navaraṃ pañcendriyatiryañco deśata eva mūlaguṇapratyākhyāninaḥ, sarvaviratesteṣāmabhāvāt, iha coktaṃ gāthayā

“tiriyāṇaṃ cāritaṃ nivāriyaṃ aha ya to puṇo tesiṃ | suvvai suvvai bahuyāṇaṃ ciya mahavvayārovaṇaṃ samae ||” - parihāro'pi gāthayaiva
"na mai0 mahavvayasabbhāve'vi caramapariṇāmasaṃbhavo tesiṃ | na bahuguṇāpi jahā kevalasaṃbhūipariṇāmo ||" tti
atha mūlaguṇapratyākhyānādimatāmevālpatvādi cintayati- 'eesi ṇa' mityādi, 'savvatthovā jīvā mūlaguṇapaccakkhāṇī' ti deśataḥ sarvato vā ye mūlaguṇavantaste stokāḥ, deśasarvābhyāmuttaraguṇavatāmasaṅkhyeyaguṇatvāt, iha ca sarvavirateṣu ye uttaraguṇavantaste'vaśyaṃ mūlaguṇavantaḥ, mūlaguṇavantastu syāduttaraguṇavantaḥ syāttadvikalāḥ, ya eva ca tadvikalāsta eveha mūlaguṇavanto grāhyāḥ, te cetarebhyaḥ stokā eva, bahutarayatīnāṃ daśavidhapratyākhyānayuktatvāt, te'pi ca mūlaguṇebhyaḥ saṅkhyātaguṇā eva nāsaṅkhyātaguṇāḥ, sarvayatīnāmapi saṅkhyātatvāt |
||2||
deśavirateṣu punarmūlaguṇavadbhayo bhinnā apyuttaragunino labhyante, te ca madhumāṃsādivicitrābhigrahavaśādbahutarā bhavantītikṛtvā deśaviratottaraguṇavato'dhikṛtyottaraguṇavatāṃ mūlaguṇavadbhyo'saṅkhyātaguṇatvaṃ bhavati, ata evāha - 'uttaraguṇapañcakkhāṇī asaṃkhejjaguṇa'tti, 'apaccakkhāṇī anaṃtaguṇa' tti manuṣyapañcendriyatiryañca eva pratyākhyānino'nye tvapratyākhyānina eva, vanaspatiprabhṛtikatvātteṣāmanantaguṇatvamiti |
manuṣyasūtre 'apañcakkhāṇī asaṃkhejjaguṇe' ti yaduktaṃ tatsaṃmūrcchimamanuṣyagrahaṇenāvaseyamitareṣāṃ saṅkhyātatvāditi | ‘evaṃ appabahugāni tinnivi jahā paḍhamillae daṃḍae' tti tatraikaṃ jīvānāmidameva, dvitīyaṃ pañcendriyatiraścāṃ, tṛtīyaṃ tu manuṣyāṇām, etāni ca yathā nirviśeṣaṇamūlaguṇādipratibaddhe daṇḍake uktāni evamiha trīṇyapi vācyāni, viśeṣamāha - 'navara' mityādi, 'paṃceṃdiyatirikkhajoniyā maṇussā ya evaṃ ceva'tti yathā jīvāḥ sarvottaraguṇapratyākhyānādaya uktā evaṃ pañcendriyatiryañco manuṣyāśca vācyāḥ, iha ca pañcendriyatiryañco'pi sarvottaraguṇapratyākhyānino bhavantītyavaseyaṃ, deśaviratānāṃ deśataḥ sarvottaraguṇapratyākhyānasyābhimatatvāditi |
mūlaguṇapratyākhyāniprabhṛtayaśca saṃyatādayo bhavantīti saṃyatādisūtram - tinnivi' tti jīvāstrividhā apītyarthaḥ, 'evaṃ jaheve' tyādi, 'evam' anenābhilāpena yathaiva prajñāpanāyāṃ tathaiva

Linked texts (1)