Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v1.p12

Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p12

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

v1.p12

sūtrakāra aura bhāṣyakāra
bṛhatkalpabhāṣya ke ṭīkākāra ācārya malayagiri ne kalpa aura vyavahārasūtra ke bāre meṃ praśna upasthita kie haiṃ ki sūtrakāra, niyuktikāra aura bhāṣyakāra kauna-kauna haiṃ ? isa praśnatrayī ke samādhāna meṃ svayaṃ ṭīkākāra ne likhā hai-caudaha pūrvo meṃ nauvāṃ pūrva pratyākhyānapūrva hai| usakī tīsarī ācāra-vastu ke bīsaveṃ prābhṛta se inakā nipa̭haṇa kiyā gayā hai| isa prābhṛta meṃ sādhu ke mūlaguṇa aura uttaraguṇa meṃ pramāda hone para usakī viśuddhi ke lie ālocanā, pratikramaṇa ādi dasa prakāra ke prāyaścitta kā nirūpaṇa kiyā gayā hai| samaya ke prabhāva se dhṛti, bala, vīrya, buddhi, āyuṣya ādi kā hrāsa hone se pūrvo kā adhyayana durbodha ho gayā| usa sthiti meṃ prāyaścittavidhi kā viccheda na ho, isa dṛṣṭi se sādhuoṃ para anugraha karake caturdaśapūrvī bhagavān bhadrabāhu svāmī ne kalpasūtra aura vyavahārasūtra kā ni!haṇa kiyā aura donoṃ sūtroṃ para sūtrasparśikā niyuktiyoṃ kī racanā kī|
niyukti hone para bhī sūtroṃ kī śābdika saṃracanā artha kī viśadatā ko dekhate hue atyadhika saṃkṣipta hai| idhara duḥṣamā kāla ke prabhāva se medhā, āyuṣya ādi guṇoṃ meṃ āne vālī nyūnatā ke kāraṇa aidaṃyugīna logoṃ ke lie ve durbodha hī rahe| unako samajhanā aura dhāraṇakara rakhanā kaṭhina ho gayā| una sūtroṃ ko saralatā se samajhane aura dhāraṇa karane ke lie bhāṣyakāra ne bhāṣya kā nirmāṇa kiyā|'
ācārya malayagiri ne bhāṣyakāra kā ullekha avaśya kiyā hai, para kisī nāmāṃkita bhāṣyakāra ko prastuta nahīṃ kiyā| yahāṃ praśna uṭha sakatā hai ki unhoṃne aisā kyoṃ kiyā? saṃbhava hai, bhāṣyakāra ke bāre meṃ prācīna ācāryoṃ meṃ mataikya nahīṃ rahā ho| isa viṣaya kī vistṛta carcā muniśrī dulaharājajī aura samaṇī kusumaprajñājī ne unake dvārā saṃpādita vyavahārabhāṣya ke āmukha–'vyavahārabhāṣya : eka anuśīlana' meṃ kī hai| unhoṃne muni puṇyavijayajī ko uddhṛta karate hue saṃghadāsagaṇī ko bhāṣyakāra svīkāra kiyā hai| isa mata kī puṣṭi ke lie unake dvārā ācārya kṣemakīrti ko bhī uddhṛta kiyā gayā hai| saṃghadāsagaṇī kā astitva-kāla vikrama kī pāṃcavīṃ-chaṭhī śatābdī mānā gayā hai|
bhāṣya aura unakā parimāṇa
āgama ke vyākhyā sāhitya meṃ niyukti ke bāda bhāṣya kā sthāna hai| niyukti dasa graṃthoṃ para likhī gaī| niyuktiyoṃ kī bhāṃti bhāṣya bhī dasa graṃthoṃ para likhe gae haiṃ āvaśyaka, daśavaikālika, uttarādhyayana, bṛhatkalpa, paṃcakalpa, vyavahāra, niśītha, jītakalpa, oghaniyukti aura piṃḍaniyukti| "
dasa bhāṣyoṃ meṃ bṛhatkalpa, niśītha aura vyavahārasūtra para bṛhatkāya bhāṣya milate haiṃ| jītakalpa, paṃcakalpa aura āvaśyaka (viśeṣāvaśyaka bhāṣya) para madhyama, oghaniyukti para alpa tathā daśavaikālika, uttarādhyayana aura piṃḍaniyukti para atyalpa parimāṇa meṃ bhāṣya likhe gae haiṃ| ina bhāṣyoṃ kī gāthā saṃkhyā isa prakāra hai1. bṛhatkalpabhāṣya-6490
5. paṃcakalpabhāṣya-2666 2. niśīthabhāṣya-6703
6. jītakalpabhāṣya 2606 3. vyavahārabhāṣya-4694
7. oghaniyuktibhāṣya-322 4. āvaśyakabhāṣya
8. daśavaikālikabhāṣya-63 • viśeṣāvaśyaka bhāṣya-3603 9. uttarādhyayanabhāṣya-34 • mūlabhāṣya-253
10. piṃḍaniyuktibhāṣya-37 prāyaḥ bhāṣya mūlasūtroṃ para likhe gae haiṃ| kintu do bhāṣya niyukti para likhe gae haiṃ-piṃḍaniyukti bhāṣya aura oghaniyukti bhāṣya| ḍaॉ. mohanalāla mehatā ne oghaniyukti para do bhāṣyoṃ kā ullekha kiyā hai, para vartamāna meṃ dūsarā bṛhadbhāṣya aprakāśita hai|

2. vyabhā. bhūmikā pṛ. 43,44|