Biha Kappa v1.p13

v1.p13

bhūmikā
kalpaśabda : arthamīmāṃsā
nandīsūtra ke anusāra prastuta āgama kā nāma kalpasūtra hai| vṛttikāra ne kalpaśabda ke aneka artha batāte hue eka śloka uddhṛta kiyā hai
sāmarthya varṇanāyāṃ ca, chedane karaṇe tathā| aupamye cādhivāse ca, kalpaśabdaṃ vidurbudhāḥ|
sāmarthya, varṇana, chedana, kriyā, upamā aura adhivāsa-ina arthoṃ meṃ kalpa śabda prayukta ho sakatā hai| pratyeka artha kā udāharaṇa ke rūpa meṃ prayoga kiyā gayā hai, jaisesāmarthya-varṣāṣṭapramāṇaścaraṇaparipālane kalpaḥ samartha ityarthaḥ|
āṭha varṣa kī avasthā vālā sādhutva kā pālana karane meṃ samartha hai| varṇana-adhyayanamidamanena kalpitama, varṇitamityarthaḥ|
isa adhyayana kā varṇana isake dvārā kiyā gayā hai| chedana-keśān karttaryā kalpayati, chinattītyarthaḥ |
kaiṃcī (kataranī) se keśa kāṭatā hai| kriyā-kalpitā mayā'syā''jīvikā kṛtā ityarthaḥ|
maiṃne isake lie ājīvikā kī vyavasthā kī| upamā-saumyena tejasā ca yathākramamindusūryakalpāḥ sādhavaḥ|
saumyatā aura tejasvitā ke ādhāra para sādhuoṃ ko kramaśaḥ candramā aura sūrya se upamita kiyā jā
sakatā hai| adhivāsa-saudharmakalpavāsī śakraḥ sureśvaraḥ |
devendra śakra saudharma nāmaka prathama svarga meṃ vāsa karatā hai| kalpasūtra ke prasaṃga meṃ uparyukta sabhī arthoṃ meṃ kalpaśabda kā prayoga ghaṭita ho sakatā hai|' bhāṣyakāra dvārā kṛta maṃgala
kalpa śabda kī vyākhyāvidhi batāne ke icchuka bhāṣyakāra ne apane lakṣya kī saphalatā ke lie maṃgala kā prayoga kiyā hai| maṃgala ke lie unhoṃne nandī śabda kā prayoga kiyā hai| yaha paṃcātmaka jñāna kā pratīka hai| paṃcātmaka jñāna ke apekṣā bheda se kaī prakāra kie gae haiṃ| pratyakṣa aura parokṣa ke bheda se vaha do prakāra kā hai| pratyakṣajñāna ke tīna bheda haiṃ-avadhijñāna, manaḥparyavajñāna aura kevalajñāna| parokṣajñāna ke do bheda haiṃ-ābhinibodhikajñāna aura śrutajñāna| śrutajñāna ke caudaha prakāra haiṃ| athavā śrutajñāna ke do bheda haiṃ-aṃgagata/aṃgapraviṣṭa aura anaṃgagata/aṃgabā| yahāṃ prakṛta hai maṃgalārtha naṃdī| usakā kathana karanā cāhie|
maṃgala ke nimitta pāṃca jñānoṃ kī prarūpaṇā kī gaī| kintu yahāṃ śrutajñāna kā adhikāra hai, prasaṃga hai| kyoṃki śrutajñāna se hī śeṣa jñānoṃ kā tathā anuyoga kā kathana hotā hai| yahāṃ pradīpa kā dṛṣṭānta jñātavya hai| jisa prakāra pradīpa ghaṭa ādi padārthoṃ kā tathā svayaṃ kā prakāśaka hotā hai, vaise hī śratajñāna śeṣa jñānoṃ tathā svayaṃ kā anayogakāraka śrutajñāna kā adhikāra hai| usa śrutajñāna ke bhī uddeśaka, samuddeśaka, anujñā aura anuyoga-ye cāra aṃga hote haiṃ| prastuta prakaraṇa meṃ anuyoga kā adhikāra hai| 1. bṛbhā. vṛ. pṛ. 4|