Biha Kappa v1.p77
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p77
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p77.1
parāvartana karane vāle varṇa parāvartana karane vāle) tathā jo vidyāsiddha, aṃjanasiddha aura devatā dvārā chādita (parigṛhīta) haiṃ tathā jo bīja ādi haiṃ-ina sabako avadhijñānī pratyakṣataḥ jānatā hai|
jo pṛthvī meṃ vṛkṣoṃ meṃ tathā parvatoṃ meṃ dravya hai-nidhiyāṃ haiṃ unakī tathā jo śarīra ādi gata vanya hai, jo paramāṇu haiṃ tathā jī sukha-duḥkha ādi hai ina sabako avadhijñānī pratyakṣataḥ jānatā hai| yaha dravyataḥ avadhijñāna hai|
asamattapajjāyā ||
33. accatamaṇukladdhā vi ohināṇassa hām̐ti paccakkhā| ohinnāṇaparigayā, davvā cakṣu ādi indriyoṃ ke dvārā atyaṃta anupalabdha padārtha bhī avadhijñānī ke lie pratyakṣa hote haiṃ| avadhijñāna ke dvārā jāne hue padārtha asamāsaparyāyavāle hote haiṃ arthāt dravya ke sāre paryāya avadhijñāna ke dvārā jāne nahīṃ jā sakate| kevala kevalajñānī hī unheṃ jāna sakatā hai| 34. khrittimmi u jāvaie, pāsai davvāiṃ taṃ na pāsai yā | kāle nāṇaṃ bhaiyaṃ, ko so davvaṃ viṇā jamhā || kṣetrataḥ avadhijñāna - jaghanyataḥ athavā utkarṣataḥ jitane kṣetra ke avadhijñāna kī śakti prāpta hai, vaha utane kṣetragata rūpī dravyoṃ ko dekha sakatā hai, kintu usa kṣetra ko nahīṃ dekha sakatā| (kyoṃki kṣetra amūrta hotā hai |)
kālataḥ avadhijñāna-kālaviṣayaka avadhijñāna vikalpita hotā hai-kabhī hotā hai. kabhī nahīṃ hotā| vaha aisā kauna-sā dravya hai jo dravya kī paryāya ke binā anya kāla dravya ho ? kyoṃki kāla dravya kī hī avasthā viśeṣa hai| kahā bhī hai'davvassa ceva so pajjāto iti| ataḥ vaha avadhijñānī ke pratyakṣa hotā hai| paryāyoṃ meṃ bhī kucheka paryāyoṃ ko hī avadhijñānī jāna pātā hai|
bhāvataḥ avadhijñāna avadhijñānī bhāvataḥ anaṃta bhāvoṃ ko jānatā hai| yaha anaṃta sabhī bhāvoṃ kā anaṃtavāṃ bhāga hai| 35. taṃ maṇapajavanāṇaṃ, jeṇa viyāṇā sannijīvāṇaṃ | va
maṇijjamāṇe, maṇadavve māṇasaṃ bhāvaṃ || saṃjñī jīvoṃ dvārā manana meṃ vyāpta manodravyoṃ ko dekhakara jisa jñāna se mānasika bhāva ko jāna liyā jātā hai, vaha manaḥ paryavajñāna hai|
1. kyoṃki yahāṃ yadi hama kāladravya ko samayakṣetra bhāvī svīkāra karate haiṃ to vaha kevala samayamātra kā hotā hai aura 'samayamātra kāla' arūpī hone ke kāraṇa vaha avadhijñāna kā viṣaya nahīṃ banatā |
v1.p77.2
ya
36. jāga ya pijaṇo vi hu, phuḍamāgārehiṃ māṇasaṃ bhāvaṃ | emeva atthe || tassuvamā, maṇadavvapamāsie sāmānya puruṣa bhī sphuṭa ākāroṃ ke dvārā niścita rūpa se mānasika bhāvoṃ ko jāna letā hai| isī prakāra manaḥ paryavajñānī ke bhī manodravya dvārā prakāśita artha-viṣayaka upamā jānanī cāhie (arthāt sāmānya puruṣa kī bhāṃti hī manaḥparyavajñānī bhī manodravyagata ākāroṃ ko dekhakara una-una mānasika bhāvoṃ ko jāna letā hai|)
37. paṃkasalile pasāo, jaha hoi kameṇa taha hamo jīvo || kevalaṃ jāva || āvaraṇe jhijjate visujjhae paṃkila-gudalā pānī katakacūrṇa ke yoga se kramaśaḥ sāpha hotā hai, vaise hī yaha jīva bhī apane kārmika āvaraṇoṃ ko kṣīṇa karatā huā taba pūrṇa śuddha hotā hai jaba use kaivalya kī prāpti hotī hai| 2
38. davvādikasiṇavisayaṃ, kevalamegaṃ tu aṇivāriyavāvāraṃ, aṇaṃtamakkippiyaṃ
3
kevalannāṇaṃ | niyataṃ ||
kevalajñāna kā viṣaya hai samasta dravya | vaha kevalaasahāya arthāt anya jñāna se nirapekṣa, eka ananyasadṛśa, anivārita vyāpāra arthāta niraṃtara upayogavālā, anaṃta, avikalpita-vikalparahita (bhedarahita) tathā niyata - sarva kālika hotā hai|
39. paccakkha parokkhaṃ vā, jaṃ atthaṃ ūhiūṇa niddisai |
taṃ hoi abhiṇibohaṃ, abhimuhamatthaṃ na vivarīyaṃ || pratyakṣa athavā parokṣa viṣaya kī tarkaṇā kara niścayapūrvaka kahatā hai, vaha jñāna artha ke prati abhimukha hone ke kāraṇa ābhinibodhika jñāna hai jo arthābhimukha nahīṃ hotā vaha ābhinibodhika jñāna nahīṃ hai|
40. atthānaṃtaracāriṃ niyataṃ cittaṃ tikālavisayaṃ tu |
atthe ya paḍuppaṇṇe, viṇiyogaṃ iṃdiyaṃ lahai || vaha do prakāra kā hai-indriyaniśrita tathā anindriyaniścita (manoniśrita) mana arthānantaracārī hotā hai arthāt indriyām̐ kā apane viṣaya meṃ vyāpta hone ke paścāt mana vyāpṛta hotā hai| vaha niyatārthaviṣaya hotā hai arthāt eka kāla meṃ eka hī viṣaya meṃ vyāpta hotā hai, aneka viṣayoṃ meṃ nahīṃ| mana trikāla atīta, vartamāna aura bhaviṣya viṣayavālā
-
2. yaha jīva bhī apūrvakaraṇa guṇasthāna se prāraṃbha kara kṣapaṇaśreṇī meṃ ārūr̤ha hokara viśuddha-viśuddhatara adhyavasāyoṃ ke prabhāva se karmāvaraṇa ko kṣīṇa karatā huā kaivalya ko prāptakara pūrṇarūpa se ghātīkarmoṃ se mukta ho jātā hai|