Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v1.p91

Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p91

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

v1.p91.1

180 saṃti pamāṇāti pameyasāhagāī tu savvataṃto u| bejjavaī ya vasumaī, āpo ya davā calo vāū || prameya ko siddha karane vāle pramāṇa haiṃ, pṛthvī sthira hai, pānī drava hai, bāyu cala hai ye sarvataṃtrasiddhāṃta haiṃ arthāt sabhī taṃtroṃ meṃ ye artha siddha haiṃ|
181. jo khalu sataṃtasiddho, na ya parataṃtesu so u paḍitaṃto niccamaṇijyaṃ savvaṃ, niccāniccaṃ ca iccāī || jo artha sva-taṃtra meṃ siddha hai, para taṃtra meṃ nahīṃ, vaha pratitaṃtra siddhāṃta hai| jaise sāṃkhya mānate haiṃ saba nitya hai, bauddha mānate haiṃ saba anitya hai, jaina mānate haiṃ saba nityānitya hai|
jaha
182. so ahigaraṇo jahiyaṃ, siddhe sesaṃ aṇuttamavi sijjhe | niccate siddhe annattā 'muttasaṃsiddhī || jisake siddha hone para anūkta bhī siddha ho jātā hai vaha hai adhikaraṇasiddhāṃta| jaise-ātmā kī nityatā siddha hone para śarīra se usakī anyatvasiddhi tathā amūrttatva kī siddhi bhī ho jātī hai|
-
183. jaṃ abbhuvicca kīraha, sicchāem̐ kahā sa anbhuvagamo u| sīto vahī gayajūha taṇage maggu kharasiṃgā || jo apanī icchā se kisī siddhāṃta ko mānakara vādakathā meṃ pravṛtta hotā hai, vaha hai abhyupagamasiddhāṃta | jaise kisī ne svecchā se mānakara kahā- agni śītala hotī hai, tṛṇa ke agrabhāga para gajayūtha hai, manu-jalakāka aura gadhe ke sīṃga hote haiṃ|
184. kaḍakaraṇaṃ dabe sāsaṇaṃ tu dabbe va davvao āṇā | davvanimittaṃ bubhayaṃ dutri vi bhāve imaṃ ceva || kṛtakaraṇa arthāt mudrā dravyataḥ śāsana hai aura vahī dravyataḥ ājñā hai | athavā dravyotpādana ke nimitta jo śāsana aura ājñā hai vaha dravyaśāsana aura dravyaājñā hai | bhāvaśāsana aura bhāvaājñā yahī kalpādhyayana hai|
185. davvavatī davāī jāeṃ gahiyāī muṃbai na tāva|
ārāhaṇi davvassa vi. dohi vi bhāvassa paḍivakkho || bhāṣā ke prāyogya pudgaloṃ ko grahaṇa kara jaba taka unako bhāṣā ke rūpa meṃ pariṇata kara nahīṃ chor̤ā jātā taba taka vaha dravyavāka hai athavā dravya kī ārādhanī vāka - yathārthasvarūpa pratipādikā bhī dravyavāka hai| donoṃ prakāroṃ se bhāvavāk kā pratipakṣa vaktavya hai, jaise- bhāṣāyogya pudgaloṃ ko bhāṣā ke 1. (1) anuyoga-sūtra kā artha ke sātha anukūla yoga | (2) niyoga - niścita yoga | (3) bhāṣā-artha kā kathana |

v1.p91.2

21
rūpa meṃ pariṇata kara chor̤anā, yaha noāgamataḥ bhāvavāka hai athavā jo jīva ke bhāva jñāna ādi kī ārādhikā hai, athavā ajīva ghaṭa ādi ke varṇādika kī ārādhikā hai vaha vāka noāgamataḥ bhāvavāka hai|
186. davvāṇa davvabhūo, davvaṭṭhāe va
vijjamāīyā | aha davve uvaeso, pannavaṇā āgame caiva || vaidya ādi rogī ko auṣadhi dravyoṃ kā dravyabhūta arthāt anupayukta hokara dravya-dhana ke nimitta jo upadeśa detā hai, prajñāpanā karatā hai tathā āgama-artha kā saṃgraha karatā hai, yaha sārā dravyataḥ upadeśa, dravyataḥ prajñāpanā aura dravyataḥ āgama hai|
187. aṇuyogo ya niyogo, bhāsa vibhāsā ya vattiyaṃ caiva |
ee aṇuogassa u, nāmā egaḍiyā paṃca || anuyoga ke ye pāṃca ekārthika haiṃ-anuyoga, niyoga, bhāṣā, vibhāṣā aura vārttika |
188. nicchiyamutta nirutaṃ taṃ puṇa sutte ya hoi atthe ya| sutte ubariṃ vucchaṃ, atyanirutaṃ imaṃ tattha || nirukta kā artha hai- niścita kathana vaha sūtra kā bhī hotā hai aura artha kā bhī sūtra viṣayaka nirukta āge śloka 310 maiṃ kahe jāeṃge| arthanimitta ye nirukta hai189. aṇu bāyare ya uṃḍiya, paḍiṃsuyā ceva abbhapaḍale ya
vattiya caukkabhaṃgo, niruttādī vattaṇī va jahā || anuyoga meṃ aṇutva aura bādaratva kā dṛṣṭāṃta, niyoga meṃ uṃḍikā - mudrā viṣayaka bhāṣā meṃ pratiśruta kā dṛṣṭāṃta vibhāṣā meṃ abhrapaṭala kā dṛṣṭāṃta tathā vārttika ke cāra bhaṃga haiṃ| unakā dṛṣṭāṃta hai maṃkha viṣayaka| tathā nirukta ādi | varttanī - mārga kā dṛṣṭāṃta | ( inakī vyākhyā agalī gāthāoṃ meṃ ) | 190. aṇuṇā jogo aṇujogī, aṇu pacchābhāvao ya theve ya jamhā pacchā'bhihiyaṃ sutaṃ thovaṃ ca teṇāṇū || anu ke sātha yoga- anuyoga anu kā artha hai-paścātmṛta aṇu ke sātha yoga - aṇuyoga | aṇu kā artha hai - thor̤ā| isalie jo paścātkṛta hai, alpa hai, vaha hai sūtra (artha ananu hai, kyoṃki vaha pūrva ukta hai| vaha bādara hai, kyoṃki vaha bahuta 191. puvvaṃ suttaṃ pacchā, ya pagāso loiyā vi icchaṃti |
hai|)
pelāsarise sutte, atthapayā huṃti bahuyā vi|| pahale sūtra hotā hai, phira prakāśa arthāt artha laukika loga bhī yahī cāhate haiṃ| sūtra peṭī ke sadṛśa hotā hai| jaisī
(4) vibhāṣā-vividha prakāra se kathana karanā| (5) vārttika- pūre pada kā arthagata vivaraṇa |