Biha Kappa v2.p287

v2.p287

pāṃcavāṃ uddeśaka =
= 615 pūrvasūtra meṃ āhāravidhi kā nirūpaṇa kiyā gayā hai| yaha dravya ke cāra prakāra haiṃanya pānakavidhi kā sūtrāraṃbha kiyā jātā hai| āhāra ke sūtra 1. uṣṇa-śīta 3. uṣṇa-uṣṇa meṃ kāya-catuṣka kā grahaṇa kiyā gayā hai-prāṇagrahaṇa se trasa, 2. śīta-uṣṇa 4. śīta-śīta| bījagrahaṇa se vanaspati, rajograhaṇa se pṛthvī aura agnikāya| cāulodaka, caṃdana aura ghṛta-ye śīta-śīta hote haiṃ| prastuta sūtra meṃ bhī kāyacatuṣka-śītodaka apkāya, uṣṇodaka 5903.āyāma aṃbakaṃjiya, agnikāya, nālikerapānaka ādi vanaspatikāya, dugdha-trasa
jati usiṇāṇusiṇa to vivāge vī| kāya| pānaka meṃ bhī ye cāra kāya haiṃ|
usiṇodaga-pejjātī, 5898.parimāṇe nāṇattaṃ, dagabiṃduṃ dagarayaṃ viyāṇāhi|
usiṇā vi taṇuṃ gatā sītā| sībharamo dagaphusitaṃ, sesaṃ tu dagaṃ dava kharaṃ vā|| āyāma, amlakāṃjī-ye yadi uṣṇa haiṃ to inakā vipāka inake parimāṇa meṃ nānātva hai| daka bindu ko dakaraja bhī uṣṇa hī hotā hai, uṣṇodaka-peya ādi dravya uṣṇa hone para jāno| sībhara ko dakasparśita jāno| śeṣa jo prabhūta udaka hai bhī śarīra meṃ jākara śīta ho jāte haiṃ| use daka kahate haiṃ| vaha drava yā khara kahalātā hai|'
5904.suttāi aṃbakaṃjiya-ghaṇodasī-tella-loṇa-gulamādī| 5899.emeva bitiyasutte, palogaṇā giṇhaṇe ya gahite ya|
sītā vi hoti usiṇā, duhato vuṇhā va te hoṃti|| __ aṇabhogā aṇukaṃpā, paṃtattā vā dagaṃ dejjā|| sutta-madirākhola, amlakāṃjī, amlaghanavikṛti
pūrvasūtra se yaha dvitīya sūtra hai| pānaka ko grahaṇa karate yā amla-takra, taila, lavaṇa, gur̤a ādi-ye dravya śīta hone para grahaṇa kara lene para pratyupekṣaṇa karanā cāhie| udaka tīna bhī uṣṇa pariṇāma vāle hote haiṃ| ye sāre dvitīya bhaṃga meṃ kāraṇoṃ se diyā jātā hai-anābhoga-vismṛti ke kāraṇa, āte haiṃ| tṛtīya bhaṃga meṃ uṣṇa aura uṣṇa pariṇāma vāle dravya anukaṃpāvaśa, pratyanīkatā se|
āte haiṃ| 5900.suddhammi ya gahiyammī, pacchā ṇāte vigiṃcae vihiṇā| 5905.pariṇāmo khalu duviho, kāyagato bāhiro ya davvāṇaṃ| mīse parūvite uṇha-sītasaṃjoga caubhaṃgo||
sīosiṇattaṇaṃ pi ya, āgaṃtu tadubbhavaṃ tesiṃ|| ___ yadi vaha udaka śuddha pātra meṃ liyā gayā hai, phira grahaṇa pariṇāma do prakāra kā hai-kāyagata aura bāhya| yaha dravyoṃ karane ke paścāt yaha jñāta huā ki yaha śuddha nahīṃ hai to kā pariṇāma hai| śarīra meṃ āhārita dravyoṃ kā jo śīta ādi vidhipūrvaka usakā pariṣṭhāpana kara de| miśra arthāt pātra meṃ pariṇāma hotā hai vaha kāyagata hai aura jo āhārita dravyoṃ kā pahale uṣṇa drava liyā huā hai, paścāt pānī le liyā gayā, mūla pariṇāma hai vaha bāhya hai| bāhya pariṇāma do prakāra kā vaha miśra kahalātā hai| uṣṇa-śīta ke saṃgama se caturbhaṃgī hai-śīta yā uṣṇa| vaha bhī do prakāra kā hai-āgaṃtuka aura hogī|
tadudabhava| 5901.tattheva bhāyaṇammī, alabbhamāṇe va āgarasamīve| 5906.sābhāviyā va pariṇāmiyā va sītādato tu davvāṇaṃ|
sapaḍiggahaṃ vigiṃcai, aparissava ullabhāṇe vā|| asarisasamāgameṇa u, ṇiyamā pariṇāmato tesiṃ|| rikta pātra meṃ jo udaka liyā usake pariṣṭhāpana kī yaha dravyoṃ ke śīta ādi paryāya svābhāvika yā pariṇāmika vidhi hai| gṛhastha ne jisa bhājana se vaha udaka diyā hai, usī hote haiṃ| asadṛśasamāgama se niyamataḥ una dravyoṃ kā meṃ usako ḍāla de| yadi gṛhastha usa pātra meṃ na ḍālane de to pariṇāma-paryāyāntara hotā hai| use ākara ke samīpa jākara usakī pariṣṭhāpanā kara de| yā 5907.sīyā vi hoti usiṇā, pātra sahita usako vṛkṣa kī chāyā meṃ rakha de| yadi anya pātra
usiṇā vi ya sīyagaṃ puṇaruveṃti| na ho to aparisrāvī ārdra bhājana meṃ ḍāla de|
davvaṃtarasaṃjogaṃ, 5902.davvaṃ tu uṇhasītaṃ, sīuṇhaṃ ceva do vi uṇhāī|
kālasabhāvaṃ ca āsajja|| duṇṇi vi sītāī cāuloda taha caṃdaṇa ghate ya|| dravyāntara ke saṃyoga se tathā kāla-svabhāva se śīta dravya 1. kāṃjika aura pānī kā pātra pāsa-pāsa rakhe hue haiṃ| koī vismṛtivaśa kāṃjika ke badale pānī de detā hai| grīṣma kā samaya| anukaṃpāvaśa śītala pānī
de detā hai| koī pratyanīkatā se jānabūjhakara kāṃjika ke badale pānī de detā hai| 2. sutta-madirā khola yaha deśaviśeṣa meṃ prasiddha koī dravya-viśeṣa| (vṛ. pṛ. 1557)