Biha Kappa v2.p288
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v2.p288
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v2.p288
616 bhī uṣṇa aura uṣṇa dravya bhī śīta ho jāte haiṃ| yaha āgaṃtuka pariṇāma hai| 5908.tāvodagaṃ tu usiṇaṃ, sīyā mīsā ya sesagā āvo|
emeva sesagāī, rūvīdavvāiṃ savvāiṃ|| tāpodaka uṣṇa hotā hai| śeṣa apkāya dravya śīta tathā śīta-uṣṇa ubhayasvabhāva vāle hote haiṃ| isī prakāra śeṣa sabhī rūpī dravya (apkāyavirahita) uṣṇa, śīta yā śītoṣṇa hote haiṃ| 5909.eeṇa sutta na gataṃ, jo kāyagatāṇa hoi pariṇāmo|
sītodamissiyammi u, davvammi u maggaṇā hoti|| jo yaha kāyagata dravyoṃ kā pariṇāma kahā gayā hai yaha koī sūtra kā viṣaya nahīṃ hai| sūtra meṃ śītodakamiśrita dravya kā adhikāra hai| vahāṃ yaha mārgaṇā hotī hai| 5910.duhato thovaṃ ekvekkaeṇa aṃtammi dohi vī bahugaṃ| ___ bhāvugamabhāvugaṃ pi ya, phāsādivisesitaṃ jāṇe||
pūrvagṛhīta dravya meṃ yadi śītodaka giratā hai to yahāṃ caturbhaṃgī hotī hai
1. stoka meṃ stoka girā| 2. stoka meṃ bahuta girā| 3. bahuta meṃ stoka girā| 4. donoṃ bahuta arthāt bahuta meṃ bahuta girā|
jo dravya giratā hai yā jahāṃ giratā hai vaha viśeṣa sparśa ādi se bhāvuka yā abhāvuka hotā hai| 5911.carame vigiṃciyavvaṃ,
__dosu tu majjhilla paḍie bhayaṇā u| khippaṃ viviciyavvaṃ,
māyavimukkeṇa samaṇeṇaṃ|| carama arthāt śīta meṃ śīta girā, stoka meṃ stoka yā bahuka meṃ bahuka-to śīghra pariṣṭhāpana kara denā cāhie| donoṃ madhyama bhaṃgoṃ-uṣṇa meṃ śīta girā aura śīta meṃ uṣṇa girā-ina donoṃ meṃ pariṣṭhāpana kī bhajanā hai| uṣṇa meṃ śīta girā usakā śīghra pariṣṭhāpanā kara denā cāhie| śramaṇa māyā se mukta hokara sahajabhāva se vaisā kare| 5912.thovaṃ bahummi paḍiyaṃ, usiṇe sītodagaṃ ṇa ujjhaṃtī|
haṃdi hu jāva vigiṃcati, bhāvejjati tāva taṃ teṇaṃ|| bahuka meṃ stoka girā-uṣṇa pānī bahuta hai aura usameṃ stoka śītodaka girā taba usakā parityāga nahīṃ karate| jaba taka ve usakā pariṣṭhāpana karate haiṃ taba taka vaha śītodaka usa uṣṇodaka se pariṇata ho jātā hai|
5913.jaṃ puṇa duhato usiṇaṃ, samamatiregaṃ va takkhaṇā ceva|
majjhillabhaṃgaesu, ciraṃ pi ciṭṭhe bahuṃ chūḍhaṃ| jo donoṃ prakāra se uṣṇa ho-uṣṇa meṃ uṣṇa girā| donoṃ tulya haiṃ| ṭhīka haiṃ| donoṃ meṃ eka adhikatara ho to tatkṣaṇa sacittabhāva kā apahāra nahīṃ hotā| jo do madhyama bhaṃga haiṃ-uṣṇa meṃ śīta aura śīta meṃ uṣṇa-yadi inameṃ stoka meṃ bahuta kṣipta hai to vaha cirakāla taka sacitta hī rahegā| usakā bhī pariṣṭhāpana kara denā cāhie| 5914.vaṇṇa-rasa-gaṃdha-phāsā, jaha davve jammi ukkaḍā hoti|
taha taha ciraṃ na ciṭṭhai, asubhesu subhesu kāleṇaṃ|| jisa dravya meṃ varṇa, gaṃdha, rasa aura sparśa utkaṭa hote haiṃ, usa dravya ke sātha miśrita udaka cirakāla taka sacitta nahīṃ rahatā| jo aśubha varṇa ādi utkaṭa haiṃ to kṣipra pariṇamana ho jātā hai aura yadi śubha varṇa ādi utkaṭa haiṃ to kāla se pariṇamana hotā hai| 5915.jo caṃdaṇe kaḍuraso, saṃsaṭṭhajale ya dūsaṇā jā tu|
sā khalu dagassa satthaṃ, phāso u uvaggahaṃ kuṇati|| taṃdulodaka candana ke sātha miśrita ho gayā| caṃdana kā kaṭuka rasa taṃdulodaka kā śastra hotā hai| kintu candana kā sparśa śītala hone ke kāraṇa jala kā upagraha karatā hai, isalie vaha cirakāla se pariṇata hotā hai| isī prakāra saṃsṛṣṭajala kī jo dūṣaṇā arthāt amlarasatā hai vaha udaka kā śastra hai, kintu usakā sparśa śītala hone ke kāraṇa vaha usakā upagraha karatā hai, vaha cirakāla ke bāda pariṇata hotā hai| 5916.ghayakiṭṭa-vissagaṃdhā, dagasatthaṃ madhura-sītalaṃ ṇa ghataṃ|
kālaṃtaramuppaṇṇā, aṃbilayā cāulodassa|| ghṛtakiṭṭa tathā kacce māṃsa kī gaṃdha ye donoṃ udaka ke śastra haiṃ| jo rasa se madhura aura sparśa se śītala hai vaha udaka kā upagraha karatā hai ataḥ cirakāla se pariṇata hotā hai| cāulodaka meṃ kukkusoṃ ke dvārā kālāṃtara meṃ utpanna amlatā bhī udaka kā śastra hotī hai| 5917.abbukkaṃte jati cāulodae chubbhate jalaṃ aṇṇaṃ|
doṇṇi vi cirapariṇāmā, bhavaṃti emeva sesā vi|| avyutkrānta-apariṇata cāulodaka meṃ dūsarā sacitta jala ḍālā jātā hai to donoṃ udaka cirakāla se pariṇata hote haiṃ| isī prakāra śeṣa bhī| jaise-saṃsṛṣṭapānaka, phalapānaka ādi meṃ bhī yadi sacitta pānī ḍālā jātā hai to ve bhī cirakāla se pariṇata hote haiṃ|
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit