Biha Kappa v1.p40

v1.p40

hai; usake mūla ko pralaṃba kahate haiṃ| pralaṃba śabda se yahām̐ mūlapralaṃba kā grahaṇa karanā cāhie|'
pralaṃbagrahaṇa saṃbaṃdhī prāyaścitoṃ kī ora saṃketa karate hue tatra pralaṃbagrahaṇa arthāt jahām̐ para tāḍa ādi vṛkṣa hoṃ vahām̐ jākara gire hue acitta pralaṃbādi kā grahaṇa karate samaya jina doṣoṃ kī saṃbhāvanā rahatī hai unakā svarūpa batāyā gayā hai| isī prakāra sacitta pralaṃbādi se saṃbaṃdhita bātoṃ kī ora bhī nirdeśa kiyā gayā hai| deva, manuṣya tathā tiryaṃca ke adhikāra meṃ rahe hue pralaṃbādi kā svarūpa, tadgrahaṇadoṣa ādi para bhī prakāśa ḍālā gayā hai| pralaṃbādi kā grahaṇa karane se laganevāle ājñābhaṃga, anavasthā, mithyātva aura ātma-saṃyamavirādhanā doṣoṃ kā vistṛta varṇana karate hue ācārya ke ajñāna aura vyasanoṃ kī ora saṃketa kiyā gayā hai| gītārtha ke viśiṣṭa guṇoṃ kā svarūpa batāte hue ācārya ne gītārtha ko prāyaścitta na lagane ke kāraṇoṃ kī mīmāṃsā kī hai| gītārtha kī kevalī ke sātha tulanā karate hue śrutakevalī ke vṛddhi-hāni ke ṣaṭsthānoṃ kī ora saṃketa kiyā hai|' ____ dvitīya pralaṃbasūtra ke vyākhyāna meṃ nimna viṣayoṃ kā samāveśa kiyā gayā hai—nigraṃtha-nigraṃthiyoṃ ke lie ṭūṭe hue tāla-pralaṃba ke grahaṇa se saṃbaṃdha rakhanevāle apavāda, nigraṃtha-nigraṃthiyoṃ ke deśāṃtara-gamana ke kāraṇa aura usakī vidhi, roga aura ātaṃka kā bheda, rugṇāvasthā ke lie vidhi-vidhāna, vaidya aura unake āṭha prakāra|
śeṣa pralaṃbasūtroṃ kā vivecana nimna viṣayoṃ kī dṛṣṭi se mahattvapūrṇa hai—pakkatālapralaṃbagrahaṇaviṣayaka niṣedha, 'pakka' pada ke nikṣepa, 'bhinna' aura 'abhinna' padoṃ kī vyākhyā, tadviṣayaka ṣaḍbhaṃgī, tatsaṃbaṃdhī prāyaścitta, avidhibhinna aura vidhibhinna tālapralaṃba, tatsaṃbaṃdhī guṇa, doṣa aura prāyaścitta, duṣkāla ādi meṃ nigraṃtha-nigraṃthiyoṃ ke eka dūsare ke avagṛhīta kṣetra meṃ rahane kī vidhi, tatsaṃbaṃdhī 144 bhaṃga aura tadviṣayaka prāyaścitta| māsakalpaprakṛtasūtra
māsakalpaviṣayaka vivecana prāṃrabha karate samaya sarvaprathama ācārya ne pralaṃbaprakṛta aura māsakalpaprakṛta ke saṃbaṃdha kā spaṣṭīkaraṇa kiyā hai| prathama sūtra kī vistṛta vyākhyā ke lie grāma, nagara, kheḍa, karbaṭaka, maḍaṃba, pattana, ākara, droṇamukha, nigama, rājadhānī, āśrama, niveśa, saṃbādha, ghoṣa, aṃśikā, puṭabhedana, śaṃkara ādi padoṃ kā vivecana kiyā hai| grāma kā nāmagrāma, sthāpanāgrāma, dravyagrāma, bhūtagrāma, ātodyagrāma, iṃdriyagrāma, pitṛgrāma, mātṛgrāma, aura bhāvagrāma— ina nau prakāra ke nikṣepoṃ se vicāra kiyā gayā hai| dravyagrāma bāraha prakāra kā hotā hai— 1. uttānakamallaka,