Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v18.p20

Bṛhatkalpavṛtti v18.p20

Language
Sanskrit

v18.p20

vṛ- labdhiḥ ‘pañcavikalpā’ pañcabhedā | atra 'labdhi' iti padaikadeśe padasamudāyopacārād 'labdhyakṣaram' iti pratipattavyam | tato'yamarthaḥ pañcavidhaṃ labdhyakṣaram, tadyathā-śrotrendriyalabdhyakṣaraṃ jihvendriyalabdhyakṣaraṃ cakṣurindriyalabdhyakṣaraṃ ghrāṇendriyalabdhyakṣaraṃ sparśanendriyalabdhyakṣaraṃca | upalakṣaṇametat, tena ṣaṣṭhaṃ noindriyalabdhyakṣaramapyavagantavyam | atha kīddaśaṃ ṣaṭprakāramapi labdhyakṣaram ? ata āha- 'yasya' śrotrādeḥ śrotra - cakṣu-ṇa-jihvā-sparśanendriyāṇāṃ manasaśca ya upalabhyaḥ 'artha' śabdādistamupalabhya yā'kṣarāṇāṃ labdhirupajāyate tat śrotrendriyādilabdhyakṣaram | kimuktaṃ bhavati ? -śrotreṇa śaṅkhaśabdamupalabhya tadanantaraṃ 'śaṅkha' ityevaṃrūpayordvayorakṣarayoryā labdhistat śrotrendriyalabdhyakṣaram || prakārāntareṇa labdhyakṣarabhedānāha
[bhā. 45] sāmanna viseseṇa ya, duvihuvaladdhī u paḍhamiya ameyā | tivihā ya anuvaladdhī, uvaladdhī paṃcahā biiyā ||
vṛ- athavā ‘upalabdhi' upalabdhyakṣaraṃ 'dvividhaṃ' dviprakāram, tadyathā - 'sāmānyena viśeṣeṇa ca' sāmānyalabdhyakṣaraṃ viśeṣalabdhyakṣaraṃ ceti bhāvaḥ | tatra 'prathamikā' sāmānyopalabdhisāmānyoyapalabdhyakṣaraṃ abhedam, sāmānye bhedābhāvāt | ihopalabdhiranupalabdhyapekṣā, tatastasyā api prarūpaṇā karttavyetyata āha-'trividhā' triprakārā'nupalabdhi | yā punaḥ 'dvitīyā' viśeṣopalabdhiviśeṣopalabdhyakṣaraṃ sā pañcaprakārā || tāneva trīn pañca ca bhedānāha
[bhā. 46] acaṃtā sāmannā, ya vissutī hoi anuvaladdhīo | sārikkha vivakkhobhaya, uvamā''gamato ya uvaladdhī ||
vṛ- anupalabdhirevaṃ tridhā bhavati | tadyathā-'atyantād' ekāntenānupalabdhi sāmānyād vismṛteśca | upalabdhirapi pañcaprakāraivam sādhkṣato vipakṣataḥ 'ubhayataḥ ' ubhayadharmadarśanata aupamyata āgamataśca || tatra prathamato'tyantānupalabdhimāha
17
[bhā. 47] atthassa darisaṇammi vi, laddhī egaṃtato na saṃbhavai | daḍuṃ pi na yāṇaṃte, bohiya paṃḍā phaṇasa sattū ||
vṛ- arthasya darśane'pi kasyacittadarthaviṣayā 'labdhi' akṣarāṇāṃ labdhirekāntato na sambhavati | tathā ca 'bodhikāḥ' paścimadigvartitano mlecchāḥ panasaṃ dṛṣṭā'pi 'panasaḥ' ityevaṃ na jānate teṣāṃ panasasyā'tyantaparokṣatvāt, na hi taddeśe panasaḥ sambhavati | tathā 'pāṇḍāḥ' pāṇḍumathurāvāsinaḥ saktūn dhṭā'pi 'saktavo'mī' iti na jānate, teṣāṃ hi saktavo'tyantaparokṣāḥ, tato na taddarśane'pi tadakṣaralābhaḥ || samprati sāmānyādanupalabdhimāha

atthassa uggahammi vi, laddhī egaṃtato na saṃbhavati |
sāmannā bahumajjhe, māsaṃ paḍiyaṃ jahā dahuṃ |
vṛ- arthasyāvagrahe'pi tadanyenārthena 'sāmānyāt' sāddaśyādekāntataḥ ‘labdhi’ akṣaralabdhirna sambhavati | yathā bahumadhye patitaṃ māṣaṃ ddaṣṭā'pi tadanyena sāmānyānna tadakṣare labhate ||
vismṛteranupalabdhimāha
[bhā. 49] atthassa vi uvalaṃbhe, akkharaladdhī na hoi savvassa |
18 2