Biha Kappa v20.p375

v20.p375

[bhā. 6193] jugalaṃ gilāṇagaṃ vā, asahuṃ antreṇa vā vi ataraṃtaṃ | govālakaṃcugādī, sārakkhaṇa nālabaddhādī ||
vṛ- 'yugalaṃ nāma' bālo vṛddhaśca tadvā, aparaṃ vā glānam ata eva 'asahiṣṇuṃ' durgādiṣu gantumaśaknuvantam, 'anyena vā' glānatvavarjena kāraṇena 'atarantam' aśaktam, gopālakañcukādiparidhānapurassaraṃ nālabaddhā saṃyatī, ādigrahaṇenānālabaddhā'pi saṃrakṣati, gṛhṇāti avalambate vā ityarthaḥ || mū. (205) khittacittaṃ niggaṃthiṃ niggaṃthe giṇhamāṇe vā avalaṃbamāṇe vā nāikkamai || vṛ- asya sūtrasya sambandhamāha

ovujjhaṃtī va bhayā, saṃphāsā rāgato va khippejjā | saṃbaṃdhatthavihinnū, vadaṃti saṃbaṃdhameyaṃ tu ||
vṛ- pānīyenāpohyamānā vā bhayāt kṣipyeta, kṣiptacittā bhavedityarthaḥ | yadvā saṃsparśato yo rāga utpadyate tasmādvā tatra sādhāvanyatra gate sati kṣiptacittā bhavet | ataḥ kṣiptacittāsūtramārabhyate | evaṃ sambandhārthavidhajñāḥ sūrayo'tra sūtre enaṃ sambandhaṃ vadanti || anena sambandhenāyātasyāsyā vyākhyā'khittacittaṃ' ti kṣiptaṃ ṣṭaṃ rāga-bhayā - Spamānaiścittaṃ yasyāḥ sā kṣiptacittā, tāṃ nirgranthīṃ nirgrantho gṛhṇāno vā'valambamāno vā nātikrāmati ājñāmiti sūtrārthaḥ ||
athainaṃ bhāṣyakāro vistareṇa prarūpayitumāha
[ bhā. 6195 ] rāgeṇa vā bhaeṇa va, ahavā avamāniyā nariṃdaina | ete hi khittacittā, vaṇitāti parūvitā loe ||
vṛ-rāgeṇa yadi vā bhayenāthavā 'narendreṇa' prajāpatinā upalakṣaṇametat, sāmānyena vā prabhuṇā ‘apamānitāḥ' apamānaṃ grāhitāḥ, etaiḥ khalu kāraṇaiḥ kṣiptacittā bhavanti | te ca loke udāharaṇatvena parūpitā vaṇigādayaḥ | tatra rāgeṇa kṣiptacittā yathā - vaṇigbhāryā bhartāraṃ mṛtaṃ śrutvā kṣiptacittā jātā || bhayenāpamāne ca kṣiptacittatve udāharaṇānyāha -
[ bhā. 6196 ] bhayao somilabahuo, sahasotthariyā ya saṃjugādīsu | naravatiṇā va patīṇa va, vimāṇitā logī khettā ||
vṛ- 'bhayataḥ ' bhayena kṣiptacitto yathā gajasukumālamārako janārdanabhayena somilanānā 'baṭukaḥ ' brāhmaṇaḥ | athavā 'saṃyugādiṣu' saṃyugaṃ - saṅgrāmastatra, ādiśabdāt parabalasamāpatanādiparigrahaḥ, taiḥ, gāthāyāṃ saptamī tṛtayārthe, 'sahasā' atarkitam 'astṛtāḥ' samantataḥ parigṛhītā manuṣyā bhayena kṣiptacittā bhaḻanaathai | evaṃ bhayena kṣiptacittatve udāharaṇamuktam | sampratyapamānata āhanarapatinā samastadravyāpaharaṇataḥ kācid vimānitā patyā vā kācinmahelā'pamānitā kṣiptacittā bhavet | evamādikā laukikī kṣiptacittā mantavyā || samprati lokottarikīṃ tāmevāha
[ bhā. 6197] rāgammi rāyakhuḍḍī, jaḍḍāti tirikkha cariya vātammi | rāgeṇa jahā khettā, tamahaṃ vocchaṃ samāseṇaṃ ||
vṛ- 'rāge' saptamī tṛtīyārthe rāgeṇa kṣiptacittā yathā vakṣyamāṇā rājakṣullikā | bhayena yathā 'jaḍḍādīn ' hastiprabhṛtīn tiraśca dṛṣṭvā | apamānato yathā carikayā kayācid vāde parājitā satī kācinnirgranthī kṣiptacittā jāyate | tatra rāgeṇa yathā rājakṣullikā kṣiptacittā'bhavat tadahaṃ