Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v20: Agam Suttani Satikam Part 20 Bruhat kalpa (Jain eLibrary no. 003324)

Bṛhatkalpavṛtti v20

Language
Sanskrit

Agam Suttani Satikam Part 20 Bruhat kalpa (Jain eLibrary no. 003324)

v20.p1

namo namo nimmala daṃsaṇassa
bhagamasuvāṇi
(saṭīkaṃ)

:saṃśodhaka sampādakaśca:
ratnāsāgara

Fol Private & Personal use only

v20.p2

bālabrahmacārī śrī nemināthāya namaḥ
namo namo nimmala saṇassa śrī ānaṃda-kṣamā-lalita-suśīla-sudharmasāgara gurubhyonamaḥ
āgama suttāṇi (saṭīka) bhāgaḥ-20 bṛhatkalpachedasūtram-3
uddeśakaḥ3 - mūlaṃ-97...ārambhāt uddeśakaḥ6 sampūrṇaḥ
-: saṃśodhakaḥ sampādakaścaḥ :muni dīparatnasāgara

ravivāra 2056
caitra suda 11
45- āgama suttāṇi-saṭīkaṃ __ mūlya rū.11000/

āgama śruta prakāśana pra
----: saṃparka sthala :'āgama ārādhanā kendra'' śītalanātha sosāyaṭī vibhāga-1, phleṭa naṃ-13, 4-thī maṃjhila, bhāyasenṭara, khānapura,
ahamadābāda (gujarāta)

v20.p3

bṛhatkalpachedasūtrasya viṣayānukramaḥ
uddeśakaḥ-1, mūlaṃ- 7 paryantaḥ dukho bhāgaḥ 18
uddeśakaḥ- 1 mūlaṃ - 8 ( ārabhya ....) uddeśakaḥ - 3 mūlaṃ 96 paryantaḥ bhukha bhāgaḥ 18
viṣayaḥ
pṛṣṭhāṅkaḥ mūlāṅkaḥ
viṣayaḥ
mūlāṅkaḥ
97-110 uddeśakaḥ - 3
97 tikarma
- 98 antaragṛhasthānaṃ
- 100 | antaragṛhākhyānaṃ
-103
śayyāsaṃstārakaḥ
- 108 avagrahaḥ
|-109 | senāprakṛta
- 110 avagrahapramāṇaṃ
uddeśaka:-4
-111 anudghātika
|- 112 | pārāñcika
-113 anavasthāpya
-115 pravrājanā ādi
-116 vācanāprakṛta
-118 saṃjñāpya prakṛta
- 120 | glāna- prakṛta -122 kālakṣetrātikrānta - 123 | aneṣaṇīyaṃ -124 kalpasthitākalpasthita
-133 gaṇāntaropasampat
- 134 viṣvagbhavana
- 135 adhikaraṇaprakṛta
- 136 parihārika prakṛta
-138 | mahānadī prakṛta -142 upāśraya vidhiprakṛta

3
uddeśakaḥ-5
- 146 maithunapratisevana-prakṛta
- 147 adhikaraṇa
-151 | saṃstṛtanirvicikitsa
- 152 udgāra prakṛta
-153 āhāravidhiḥ
- 154 pānakavidhiḥ
- 156 | indriyasūtra

- 158 acelaṃ
-159 apātraḥ
- 160 vyatsṛṣṭakāyaḥ
- 161 ātāpanā
- 177 sthānāyata ādi sūtrāṇi
-193 ākuṃcanapaṭṭa-ādi niṣedhaḥ
- 195 vyavahāra prakṛta
-196 | pulāka prakṛta
| uddeśakaḥ-6
-196 vacana prakṛta
-197 prastāra prakṛta
- 201 kaṇṭakādi uddharaṇam
bṛhatkalpa-chedasūtra
- 204 durga-prakṛta
- 213 kṣiptacittādi sambandhī
- 214 parimantha prakṛta
- 215 kalpa sthitiḥ

pṛṣṭhāṅkaḥ

v20.p4

-
-
-
-
ārthika anudātā
-pa.pū. mālavabhuṣaṇa tapasvī ācāryadeva śrī navaratnasāgara sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī lālabhāī devacaṃda śāha taraphathī - nakala eka.
-pa.pū. saraḻa svabhāvī-śrīmad bhagavatīsūtra vyākhyāna paṭu ācāryadeva śrī naradevasāgarasūrīśvarajī ma.sā. tathā pūjyaśrīnā śiṣyaratna tapasvī gaṇivaryaśrī caṃdrakīrtisāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī śrī puruṣādānīya pārśvanātha je. mūrti. jena saṃgha, devakīnaṃdana sosāyaṭī, amadāvāda taraphathī nakala eka.
'-pa.pū. śāsana prabhāvaka-kriyārāgī ācāryadevaśrī vijaya kacakacaṃdra sūrīśvarajī ma.sā.nī preraṇāthī eka sagṛhastha taraphathī naphala epha.
-pa.pū. sāhityapremī munirāja śrī sarvodaya sāgarajī ma.sā.nī preraṇāthī-“acalagacchādhipati pa.pū.ā.bha. śrī guṇasāgarasūrīśvarajī ma. sā.nā śiṣyaratna pa.pū. munirāja śrī cāritraratnasāgarajī ma. nī 1lmī aṭhṭhāi nimitte śrī cāritraratna phā.ce.ṭrasṭa taraphathī nakala eka.
-pa.pū. cāvṛtyakārikā sādhvī śrī malayāśrījī ma.sā.nā śiṣyā vyavahāra vicakṣaṇā pū. sādhvī śrī hitajñāśrījī ma.nī preraṇāthī jaina ārādhanā maṃdira-“jñānakhātā” taraphathī nakala eka.
-pa.pū. saumyamūrti sādhvīśrī samyaguṇāśrījī ma.nī preraṇāthī pa.pū. gurumātā-vātsalyamūrti sā. śrī ratnatrayāśrījī ma.nī paṃcamī punyatithi nimitte śrīmatī līlamabena prāṇalāla pī. dāmāṇī taraphathī nakala eka.
-pa.pū, svanāmadhanyā sā. śrī somyaguṇāśrījī tathā teonā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī-2053nā yaśasvī cātumasa nimitte śrī pārśvapadmāvatī jaina saṃgha, pārūlanagara, amadāvāda taraphathī nakala be.
-pa.pū. ratnatrayārādhanā sādhvīśrī samyaguṇāśrījī tathā teośrīnā śiṣyā sā. śrī samajñāśrījīnī preraṇāthī saṃvata 2054nā nirmaḻa ārādhanāmaya cāturmāsanī smṛtimāṃ-ghāṭaloḍiyā (pāvāpurī) jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda taraphathī nakala eka.
-
-
-

v20.p5

-5.pū. sādhvī śrī ratnatrayāśrījī ma.nā parama vineyā sā.śrī saumyaguṇāśrījīnī preraṇāthī teonā saṃsārībhāīśrī indravadanabhāī dāmāṇīnā anumodanīya puruṣārthathī “āgama dīpa-saṃpuṭa"nā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī-nakala cāra.
-5.pū. praśamarasanimagnā sādhvīśrī praśamaśīlāśrījī ma.nī preraṇāthīsammetaśikhara tirthoddhārikā pa.pū. sādhvīśrī raṃjanaśrījī ma.sā.nā śiṣyā apratima vaiyāvṛṣyakārikā sā.śrī malayāśrījī tat śiṣyā sā. śrī narendraśrījī-tat śiṣyā sā. śrī praguṇāśrījī ma.nā. ātmaśreyārthearihaṃta ṭāvara, jaina saṃgha, muṃbai taraphathī nakala eka.
-5.pū. āgamoddhāraka ācāryadevaśrī nā samudāyavartī 5.pūjya vaiyāvṛttvakārikā sā.śrī malayāśrījī ma.nā śiṣyā pū.sā. śrī kaivalyaśrījī ma.nā śiṣyā pū. sā.śrī bhavyānaṃdaśrījī ma.sā.nā suśiṣyā miṣṭabhāṣī sādhvīśrī pūrṇaprajñāśrījī ma.sā. tathā temanā vinita śiṣyā sā. śrī pūrṇadarśitāśrījī tathā sā. pūrṇanaṃdītāśrījīnī preraṇāthī-sauṃdaya pārśvanātha cerīṭebala ṭrasṭa, mulunḍa muṃbaī taraphathī nakala eka.
-5.pū. vaiyāvṛttvakārikā sādhvīśrī malacāśrījī ma.nā praśiṣyā sā. śrī bhavyānaṃdaśrījīma,nā suvinitā sā.śrī kalpaprajñāśrījī tathā kokīlakaṃṭhī sā. śrī kairavaprajñāśrajī nī preraṇāthī -mehula sosāyaṭī, ārādhanābhavana, subhāṣanagara, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka
-śrī viśāśrīmāḻī tapagacchajñāti-jñānakhātuṃ, jaina pāṭhaśāḻā, jāmanagara taraphathī nakala be
-śrī maṃgaḻa pārekhano khāṃco-jaina śve. mūrti. saṃgha, amadāvāda. taraphathī 2054nā cāturmāsa nimitte nakala be.
śrī ākoṭā jaina saṃgha, vaḍodarānī baheno taraphathī nakala eka. -śrīmatī nayanābena rameśacaṃdra śāha, vaḍodarānī preraṇāthī āgamonā seṭanā badalāmāṃ prāpta rakamamāṃthī nakala pāṃca.
śeṣa sarve rakama “amārā”āja paryanta prakāśanonā badalāmāṃ prāpta thayelī che.

v20.p6

-
namo namo nimmala desaṇasta paṃcama gaṇadhara śrī sudharmāsvāmine namaḥ
35/3 bṛhatkalpa -chedasūtram
--
saṭīkaṃ
[dvitīyaṃ cheda sūtram] . uddeśakaḥ -3, mū. 97..āraṃmbhāt uddeśaka:-6-sampūrṇam [bhadrabāhusvāmi racitaṃ mūlaṃ + (svopajñaniyuktiyuktaṃ] saṃghadāsagaṇi viracitaṃ bhāṣyaṃ |
evaṃ malayagiri-kṣemakīrti ācāryābhyām viracitā vṛttiḥ] mū. (97) kappai niggaṃthāṇa vā niggaṃthīṇa vā ahārāyaṇiyāe kiikammaṃ karittae| vṛ.atha ko'sya sūtrasya sambandhaḥ? ityāha[bhā.4414] saṃthāraṃduruhaṃta, kiikammaṃkuṇai vātigaṃ sāyaṃ |
pāto viya paṇivāyaṃ, paḍibuddho ekkamekkassa || vṛ-sāyaṃ pradoṣasamaye pauruṣyāṃpūrṇāyāṃgurupradattāyāṃ bhuviprastīrya saṃstārakamārohan vācikaṃ kṛtikarma' 'namaḥ kṣamāśramaṇebhyaḥ' iti lakṣaṇaṃ vācanikaṃ praṇāmaṃ karoti, 'prātarapica' prabhāte'pi pratibuddhaḥ sannekaikasya sādhoḥ 'praṇipātaṃ' vandanaṃ yathāralādhikaṃkaroti, ata idaṃ kṛtikarmasūtramārabhyate| anena sambandhenāyātasyāsya vyākhyā-kalpate nirgranthānāṃvā nirgranthīnāṃ vā yathārālikaṃ' yoyoratnādhikastadanatikrameṇa kṛtikarmakartumiti sūtrasa pārthaḥ ||atha vistarārthaṃbhāṣyakāra āha.. [bhā.4415] kiikammaṃ piya duvihaṃ, abbhuṭṭhāṇaṃ taheva vaṃdanagaṃ|
vaṃdanagaṃtahi ṭhappaṃ, abmuṭṭhāṇaṃ tuvocchāmi|| kṛ-kṛtikarmadvividham, tadyathā-abhyutthānaṃ vandanakaṃca| tatra' tayordvayormadhye vandanakaṃ sthāpyaṃ paścād bhaṇiṣyata ityarthaḥ | abhyutthānaṃ tu sāmpratameva vakṣyāmi || pratijñātameva nirvāhayannāha[bhā.4416] abmuṭṭhāṇe lahugā, pāsatthāda-unnatitthi-gihiesu|
. ahachaṃda atratisthiṇi, saṃjaivagge agurugā u||
vṛ- sādhubhiḥ sādhūnāmevābhyutthānaṃ vidheyaṃ na gṛhasthādīnām, tatrāpi saṃvignānāmeva na pārśvasthādīnām | atha pārśvasthādīnāmanyatīrthikānāṃgṛhiṇāṃca abhyutthānaṃ karotitadā catvāro laghavaḥ | yathācchandānāmanyatīrthinīnāṃ saṃyatīvargasya cābhyutthāne caturguravaḥ ||
athātraiva doṣānupadarśayati[bhā.4417] uḍhei itthiṃ jaha esa eti, dhamme ṭhio nāma na esa sāhū|
dakkhinnapannā vasamei cevaṃ, micchattadosā ya kuliṃgiṇīsu || -saṃyataṃ kasyāapistriya abhyuttiṣṭhantaṃ dṛṣṭvā śrāvakādiścintayet-yathaiṣa sādhuḥstriyamāyātī

v20.p7

dṛṣṭvā'bhyuttiṣṭhati tathā 'nāma' iti sambhāvanāyām, sambhāvayāmyaham - naiṣa samyag 'dharme' śrutacāritrātmake sthitaḥ, anyatā kimevamenāmabhyuttiṣṭhati ? api ca- evaṃ striyā abhyuttiṣṭhan dākṣiṇyavān bhavati, dākṣiṇyapaṇyācca tasyāḥ 'vaśam' āyattatāmupaiti, tataśca brahmacaryavirādhanādayo doṣāḥ | yāstu kuliṅginyaḥ- tāpasī - 0parivrājikāprabhṛtayaḥ tāsvabhyutthīyamānāsu yathābhadrakādīnāṃ mithyātvagamanādayo doṣā bhavanti || anyatīrthikeṣu punarime doṣāḥ
4
[bhā. 4418] obhāvaṇā pavayaṇe, kutittha ubbhāvaṇā abohī ya | khiṃsiti ya tappakkhiehi gihisuvvayā baliyaṃ ||
vṛ-bhauta-bhāgavata-saugatādīnāmanyatīrthikānāmabhyutthāne pravacanasya mahatī apabhrājanā bhavatiaho ! nisāraṃ pravacanamamīṣām yadevamanyadarśanināmabhyutthānaṃ vidadhatīti | tadīyasya ca kutīrthasya ‘udbhāvanā' prabhāvanā bhavati-etadeva darśanaṃ śobhanataraṃ yadevaṃ jainā apyetavyatipannānabhyuttiṣṭhantīti| " abohī ya" tti pravacanalāghavapratyayaṃ mithyātvamohanīyaṃ karmopacitya bhavodadhau paribhraman bodhilābhaṃ nāsādayati | ye ca gṛhiṇaḥ suvratāḥ -śobhanāṇuvratadhārakāḥ suśrāvakā ityarthaḥ te 'tatpākṣikaiḥ ' śākyādapakṣapātabhirupāsakaiḥ 'balikam' atyarthaṃ khisyante - asmākameva darśanaṃ sarvottamam, bhavadīyagurūṇāmapi gauravārhatvāt ||
[bhā. 4419] ee caiva ya dosā, savisesayara'nnatitthagīsuṃ pi |
lāghava anujjiyattaṃ, tahāgayāṇaṃ avanno ya ||
vṛ- eta eva 'doṣāḥ ' pravacanāpabhrājanādayo'nyatīrthikīṣvapi bhavanti, navaraṃ 'saviśeṣatarāḥ ' śaṅkādibhirdoṣaiḥ samadhikatarā mantavyāḥ | gṛhiṇāmanyatīrthikādīnāṃ cābhyutthāne sāmānyata ime doṣāḥ, tadyathā-'lāghavam' 'etebhyo'pyayaṃ hīnaḥ' ityevaṃlakṣaṇo laghubhāva upajāyate | 'anūrjitatvaṃ' varākatvamupadarśitaṃ bhavati, tathāhi loko brūyāt - aho ! adattadānā śvānā iva varākā amī, yadevamāhārādinimittamaviratakānāmapi cāṭūni kurvanti | tathā tena yathāvasthitapadārthopalambhakātmakena prakāreṇa gataṃ jñānameṣāṃ te tathāgatāḥ' sadbhūtārthavedinaḥ tīrthakara - gaṇadharā ityarthaḥ teṣāmavarṇavādo bhavati, yathā-nāmī samyag mokṣamārgaṃ dṛṣṭavanta iti ||
atha saṃyatīnāmabhyutthāne doṣaṃ viśeṣato darśayannāha
[bhā.4420] pāyaṃ tavassiṇīo, kareṃti kiikamma mo suvihiyāṇaṃ | suttiṭṭhai vatiṇiṃ, bhaviyavvaṃ kāraṇeṇetthaṃ ||
vṛ- saṃyatīmabhyuttiṣṭhantaṃ dṛṣṭvā kaścidabhinavadharmā cintayet prāyaḥ 'tapasvinyaḥ' saṃvatyaḥ suvihitānāṃ kṛtikarma kurvanti, "mo” iti pādapūraṇe, eṣa punarvratinīmuttiṣṭhati, tad dbhavitavyamatra kāraṇeneti | evaṃ śaṅkāyāṃ caturguru, niśaṅkite mūlam | yata ete doṣāstato naiṣāmabhyutthānaṃ vidheyam | atha yeṣāmabhyutthātavyaṃ tadabhyutthānākaraṇe prāyaścittamabhidhitsurāha
[bhā.4421 ] āyarie abhisege, bhikkhummi taheva hoi khuḍḍe ya | gurugā lagā hugo, bhinne paḍiloma biieṇaṃ ||
vṛ- ācārye'bhiṣeke bhaikṣau tathaiva kṣullake ācāryādīn prāghuṇakān yathākramamanabhyuttiṣṭhati gurukā laghukā laghuko bhinnamāsaśceti prāyaścittāni | dvitīyādeśenedameva prāyaścittaṃ 'pratilomaṃ'

v20.p8

uddeśakaḥ3, mūlaṃ-97, [bhā. 4421] pratīpakrameṇācāryādīnāṃvaktavyam,ācāryasya bhinnamāsaḥ, abhiṣekasyalaghumāsaḥ, bhikṣoścaturlaghavaḥ, kṣullakasya caturguru iti bhāvaḥ | eṣa saṅgrahagāthāsamāsārthaḥ || athaināmeva vivṛṇoti[bhā.4422] āyariyassāyariyaṃ, anuṭṭhiyaṃtassa caugurū hoti |
vasabhe bhikkhū khuḍḍe, lahugā lahugo ya bhinno ya|| vṛ- ācāryasyācārya prāghūrṇakamāyāntamanuttiṣṭhataścaturguravo bhavanti, vṛṣabhamanabhyuttiṣṭhataścaturlaghukāḥ, bhikṣumanattiṣṭhato laghumāsaḥ, kṣullakamanuttiṣto bhinnamāsaḥ||
evamācāryāsya prāyaścittamuktam | atha śeṣāṇāmatidiśati[bhā.4423] saṭṭhāṇa paraṭṭāṇe, emeva ya vasaha-bhikkhu-khuḍḍāṇaṃ |
jaṃparaṭhāṇe pāvai, taṃ cevaya sohi saṭṭhāṇe|| vṛ-evameva vṛṣabha-bhikṣu-kṣullakānāmapi svasthāna-parasthānaprāyaścittaṃvaktavyam| svasthānanāmavṛṣabhasya vṛṣabhaḥ, parasthānaṃ vṛṣabhasyācārya-bhikṣu-kṣullakāḥ; evaṃ bhikṣu-kṣullakayorapi svasthānaparasthānabhāvanā kartavyā | atra ca yat parasthāne ācārya prāpnoti tadasāvapivṛṣabhādi svasthāne prāpnoti|kimuktaṃbhavati?-vṛṣabhasya prāghūrṇakacāryamanabhyuttiṣṭhataścaturgurukāḥ vṛṣabhasyānabhyutthāne caturlaghavaḥ, bhikṣoranabhyutthāne māsalaghu, kṣullakasyānabhyutthāne bhinnamāsaḥ; evaṃ bhikṣu-kṣullakayorapi mantavyam | atra parasthānamācāryasya vṛṣabhādayaḥ, teṣāmanabhyutthāne yathā'sau caturlaghukādikamāpannavān tathā vṛṣabhādayo'pi svasthānamanabhyuttiṣṭhantastadeva prāpnuvanti ||
athaitadeva prāyaścittaṃ tapaḥ-kālābhyāṃ viśeṣayannāha[bhā.4424] dohi vi gurugā ete, āyariyassā tavena kālena |
tavagurugā kālagurū, dohi vilahugā ya khuḍḍussa || vṛ-ācāryasya ‘etāni' caturgurukādīni prāyaścittāni dvābhyāmapi gurukāṇi karttavyāni, tadyathā-tapasā kālenaca| vṛṣabhasya tapogurukāṇi, bhikṣoḥ kālagurukāṇi, kṣullakasya dvābhyāmapi' tapaḥ-kālābhyāṃ laghukāni|| [bhā.4425] ahavā avisiṭṭha ciya, pāhuṇayā''gaṃtue gurugamādī|
pāti anuṭuiṃtā, cauguru lahugā lahuga bhinnaṃ || kṛ'athavā itiprāyaścittasya prakārāntaratādyotakaḥ| aviśiṣṭameva' ācāryādiviśeṣairvirahitaṃ prāghūrṇakamāgantukamanattiṣṭhantaḥ 'gurvādayo' ācāryaprabhṛtayo yathākramaṃcaturguruka-caturlaghukalaghumāsabhinnamāsān prāpnuvanti | tadyathā-ācāryasya yaṃ vā taṃ vā praghūrṇakamāgatamanabhyuttiṣṭhataśacaturguru vṛṣabhasya caturlaghu, bhikṣolaghumāsaḥ, kṣullakasya bhinnamāsa iti || [bhā.4426] ahavājaṃ vā taṃ vā, pāhuṇagaṃ gurumanuṭṭhiha pāve |
bhinaṃ vasabhī sukkaṃ, bhikkhu lahū khuḍḍae gurugā| vṛ-athavāyaṃvātaṃvāprāghūrṇakamanuttiṣṭhan 'guru' ācāryo bhinnamāsaṃprāpnoti, vṛṣabhaḥ 'śaklamāsaṃ' laghumāsamityarthaḥ, bhikṣuścaturlaghukam, kṣullakaścaturgurukam | etena “paḍiloma biieṇaṃ" ti padaṃ vyākhyātam ||atha kimarthamayaṃ dvitīyādeśaḥ pravṛttaḥ ? ityāha
[bhā.4427] vāyaṇa-vāvāraṇa-dhammakahaṇa-suttatthaciṃtaṇāsuṃca|

v20.p9

bṛhatkalpa-chedasūtram -3-3/97 vāulie āyarie, biiyādeso u bhinnāī || -ihācāryasyānekadhā vyākṣepaḥ, tadyathā-vācanānāma-anuyogaḥsā vineyānāṃdātavyā, vyāpāraṇaṃ sādhūnāṃ vaiyāvṛtyādiṣu yathāyogyaṃ vidheyam, śrāddhānāṃ dharmakathanaṃ vidhātavyam, svayaṃ ca sūtrā'rthayościntanā-anuprekṣā kartavyā | evamādiṣu kāryeṣu nirantaramācāryo vyākulito bhavati, vṛṣabhādayastu na tathā vyākulā ityato'yaṃ bhinnamāsādirditīya ādeśaḥ pravṛtta | iyamatra bhāvanāācāryo bahuvyākulatayāprāghuṇa māgacchantaṃ dṛṣṭvā'pinābhyutthātuṃpārayet, atastasya svalpataraṃ prāyaścittam| vṛṣabha-bhikṣu-kṣullakāstuyathākragamalpā-'lpatarā-'lpatamavyākṣepāḥ,tatolaghumāsādīni prabhūta-prabhūtatara-prabhūtatamāni teṣāṃprāyaścittānīti||
atha kṣullakasya gurutamaprāyaścittadāne viśeṣakāraṇamāha[bhā.428] vesai lahumuḍhei ya, dhūlīdhavalo asaṃphurokhuḍḍo|
. iti tassa hoti gurugā, pālei hucaṃcalaṃ daṃḍo|| vṛ-'kṣullakaḥ' bālaḥ sa laghuśarīratayā sukhainaivopaviśati uttiṣṭhati ca, krīḍanaśīlatayā ca prāyeṇa 'dhūlīdhavalaḥ' rajoguṇḍitadehaḥ 'asaṃsphuraśca' asaṃvṛto'sau bhavati, ato yadyasāvapi prāghuṇakamāgataṃ nottiṣṭhatitadā mahad dūṣaṇamāpnoti, ata etasya caturgurukāḥprāyaścittam| kiñcayaścañcalaḥ-svabhāvātācapalo'pisangurvādīnāṃ nābhyuttiṣṭhatitaṃ 'daṇḍaḥ prāyaścittalakṣaṇodīyamānaḥ pālayati, cañcalatvamapanayatītyarthaḥ ||apica[bhā.4429] jai tā daṃḍatthāṇaṃ, pāvai bālo vi payaṇue dose|
hanudāni akkhamaṃ ne pamāiuṃ rakkhāṇā sese || kṛ-bālasyāpigurukeprāyaścittedatesatiśeṣasādhavaścintayeyuḥ-yadi tāvadayaṃbālo'pi pratanuke anabhyutthānamātralakṣaṇesvalpe'pyaparādheevaṃdaṇḍasthānaṃprāpnoti "hanudāṇi"titataidānīmasmākaṃ 'pramattum' abhyutthāne pramādaṃ kartum ‘akṣamam' anucitamiti śeṣasādhuvargatata idānīmasmākaṃ kṛtaṃ bhavati || āha-abhyutthānamakurvatāmātma-saṃyamayostāvat kācidapi virādhanā nāsti tataḥ kiṃ kāraṇamevameva prāyaścittaṃ dīyate? ucyate[bhā.4430] diṭuṃto duvakkharae, abmuṭṭitehi jaha guṇo patto|
tamhā uḍeyavyo, pāhuṇao gacche āyario|| vṛ-iha prāghuṇakamācāryamanuttiṣṭhan bhagavatāmājñāmatikrāmati|tathācātra dvayakṣarakeṇa' dāsena dṛṣṭāntaḥ- ego rāyā, so keṇai duakkharaeṇaṃ ārāhio |ranā se par̤heṃ baṃdhiuṃ pahāṇaṃ rajjaṃ dinnaṃ | tattha daṃḍa-bhaḍa-bhoiyāiṇo 'duakkharo'tti kāuṃ paribhaveṇaṃ tassa abmuṭṭhāṇāiyaṃ na kareṃti, tāhe tena te aṇabbhuṭuṃtā daṃḍiyā māriyā yāje vinīyāte abmuṭṭhiti, tesiṃtena paritudveṇa rajjasaṃvibhāgo dinno || athārthopanayaḥ-yathā tairabhyuttiṣṭhadbhirihaloke guṇaḥ prāptaḥ tathā sādhavo'pi prāghuṇakamācāryamabhyuttiṣṭhanta iha paratra ca guṇānāsādayanti|tasmātprāghuṇaka ācārya sakalenāpi gacchenābhyutthātavyaḥ ||amumeva vyakṣarakadṛṣṭāntaṃ vyākhyānayati[bhā.4431] ārāhito raja sapaṭṭabaṃdha, kāsī ya rāyā u duvakkharassa|
pasāsamāṇaṃ tu kulīyamādī, nāḍhaṃti taṃ tena ya te vinīyā|

v20.p10

vṛ-'ārādhitaḥ' kenāpi guṇaviśeṣeṇa paritoṣaṃ prāpitaḥ san rājā vyakṣarakasya sapaṭṭabandhaṃ rājyamakārṣīt, paṭṭabandhanṛpatiṃ taṃ vihitavāniti bhāvaḥ | tatastaṃ vyakṣarakarājaṃ rājyaṃ praśāsataṃ 'kulīnādayo nādriyante' 'vayaṃ kulīnāḥ, ayaṃ tuhīnakulotnaḥ, ādiśabdād dvayaṃpradhānapuruṣāḥ, ayaṃpunaḥ karmakaraḥ' ityādiparibhavabudhyā nābhyutthānādikamādaraṃtasya kurvanti|tataste tena rājñā 'vinītāḥ' śikṣāṃprāpitāḥ, “vinayaḥ śikṣā-praṇatyoḥ" iti vacanāt | kathaṃ śikṣitāḥ? ityāha[bhā.4432] savvassaṃ hāūṇaṃ, nijūḍhā māriyā ya vivadaṃtā|
bhogehiṃ saṃvibhattā, anukūla anuvvaṇā je u|| vṛ-sarvasvamapahṛtya te svanagarād “nijūḍhā" niṣkāśitāḥ| yecatatra niṣkāśyamānā vivadante'kimasmābhiraparāddham ? yo yo vyakṣaro bhaviṣyati tasya tasya kiṃ vayamabhyutthānaṃ kariṣyāmaḥ?' ityādi kalahāyante te vivadamānā māritāḥ | ye ta tatra 'anukūlāḥ' abhyutthānādikāriṇaḥ 'anulbaṇāḥ' agarvitāste bhogaiḥ 'saṃvibhaktāḥ' rājyabhogasaṃvibhāgasteṣāṃ kṛtaḥ||
eṣa dṛṣṭāntaḥ, ayamarthopanayaḥ[bhā.4433] ahirāyā titthayaro, iyaro u gurū u hoi nāyavyo|
sāhū jahā va daṃḍiya, pasatthamapasatthagā hoti || vṛ-yathā 'adhirājaḥ' maulaḥ pṛthivīpati tathā tīrthakaraḥ | yathā 'itaraḥ' vyakṣarakarājaḥ tathā tīrthakarādhirājenaivānujñātācāryapadapaṭṭabandhasahitagaṇādhipatyarājyaḥ 'guru' ācāryojñātavyobhavati| yathā ca te praśastā-'praśastarūpā daṇḍikāstathā sādhavo'pyubhayasvabhāvā bhavanti || tatra[bhā.434] jaha te anuṭṭhihaṃtā, hiyasavvassā u dukkhamābhāgī|
iya nāṇe āyariyaṃ, anuṭṭhihatāṇa vocchedo|| vṛ- yathā te daṇḍa-bhaṭa-bhojikādayo vyakṣarakanṛpatimanuttiṣṭhanto hṛtasarvasvā aihikasya duḥkhasyāmāginaḥ sañātāḥ 'iti' evamācāryamapyanuttiṣṭhatāṃdurvinītasādhūnāṃ jñāne upalakṣaṇatvād darśanacāritrayośca vyavacchedo bhavati | tataścānekeṣāṃ janma-jarā-maraṇādiduḥkhānāmābhāginaste sañjāyante| eṣo'praśastopanayaḥ, atha praśastopanayaḥ[bhā.4435]uṭṭhāṇa-sejjā-5'sanamāiehiṃ, gurussaje hoṃti sayā'nukūlā|
nāuṃ vinīe aha te gurū u, saṃgiṇhaī dei ya tesi suttaṃ || vṛ. utthānaṃ-gurumāgacchantaṃ dṛṣṭvā ūrvībhavanam, śayyā-sama-sundarāvakāśe gurūṇāṃ saṃstārakaracanam, āsanam-upaveśanayogyaniṣadyādiracanam, yadvā “sejjā-''saṇaṃ"ti gurūṇāṃ śayyāyā āsanācca nīcataraśayyā-''sanayorāśrayaṇam, ādiśabdādālipragrahādiparigrahaḥ | evamādibhirvinayabhedairye śiṣyāḥ sadaiva guroranukūlā bhavanti tān vinītān jñātvā 'atha' anantaraṃ guru saṃgṛhṇāti’ ‘mayaite samyakpālanīyāḥ' ityevaṃ saṅgrahabudhyā svīkaroti sūtraṃcateṣāṃ prayacchati| tataśca te iha paratraca kalyāṇaparamparābhājanaṃjāyante| athāpraśastopanayaṃ viśeṣato bhāvayannāha[bhā.4436] pajjāya-jāī-sutato ya vuḍḍā, jaccaniyā sīsasamiddhimaṃtā|
kuvvaṃta'vannaṃ aha te gaṇāo, nijūhaī no ya dadāi suttaṃ|| vṛ- paryāyato ye vṛddhāste 'avamarātniko'yam' iti budhyā, jātimadhikṛtya ye vṛddhāḥ

v20.p11

bṛhatkalpa-chedasūtram -3-3/97 ṣaṣṭivarṣajanmaparyāyā ityarthaḥste 'bālako'yam' iti budhyā, 'śrutataśca' śrutamaṅgīkṛtya ye vṛddhāste 'alpaśruto'yam' iti kṛtvā, jātyanvitāḥ' viśiṣṭajātisambhūtāḥ 'hīnajātyudbhavo'yam' iti matyā, 'śiṣyasamṛddhimantaḥ' parivārasampadupetāḥ 'alpaparivāro'yam' iti budhyāguroḥ 'avajñām' anabhyutthānalakṣaṇāṃ kurvanti |athaivamavajñākaraṇānantaraṃ gurustān svagacchanagarād ni'hati | ye ca bahupākṣikatvādibhi kāraṇairniyūṃhituṃna śakyante teṣāṃbhogasaṃvibhāgakalpaṃ sūtraṃ śrutaṃnaprayacchati| evaṃ tāvat prāghuṇakamācāryamaṅgīkṛtyābhyutthānā-'nabhyutthānayorguṇa-doṣā upavarṇitāḥ | atha sāmānyato gacchamadhyasthitasyaivācāryasyānabhyutthāne doṣamāha[bhā.4437] majjhattha porisīe, leve paḍileha āiyaṇa dhamme|
payala gilāṇe taha uttimaṭṭha savvesi uṭṭhāṇaṃ || vṛ-ācāryamāgacchantaṃ dṛṣṭvā gacchasādhavo madhyasthāstiṣṭhanti na punarabhyuttiṣṭhanti pūrvoktameva prāyaścittam | sūtrā-'rthapauruṣīṃ lepapradānaṃ pratilekhanāṃ “āiyaṇaṃ"ti samuddeśanaṃ dharmakathāṃ vā vidadhānāḥ pracalāyamānā vānābhyuttiṣṭhanti atrāpi tadeva' vṛṣabhādiviṣayaṃ prāyaścittam | glāno vā uttamārthapratipatro vā śaktau satyāṃ yadi nottiṣṭhati tadā tasyāpi prāyaścittam | yata evamataḥ sarveṣāmapyabhyutthānaṃ bhavati | idamatra hṛdayam-ācāryāṇāmanabhyutthāne sūtrapauruṣīkaraṇādīni kadālambanāni nālambanīyāni, yathā-mamāyamālāpako'rdhapaṭhito vartate, lepovāpātrake nādyāpi paripūrṇo dattaḥ, pratilekhanādikaṃ vā samprati kurvāṇo'smi, glāno vā kṛtabhaktapratyākhyāno vā ahamasmīti; kintu sarvairapi sūtrādhyayanādivyāpāraṃparihṛtyābhyutthātavyam | evaṃ tāvadupāśraye vidhirabhihitaḥ, athānyatra gṛhādau rathyādiṣu vā yatra dṛśyate tatrāyaṃ vidhiḥ[bhā.4438] dūrāgayamudruuṃ, abhiniggaṃtuṃ namaṃtiṇaṃ savve |
daṃḍagahaṇaṃca mottuṃ, diḍhe uṭṭhāṇamannatya || vṛ-dūrācāryamāgataṃ dṛṣṭvāabhi-ābhimukhyena nirgatya sarve'pisādhavaḥ "na"mitienamācārya 'namanti' śirasā vandante | yadā ca gurava upāśrayaṃ praviśanti tadā daṇḍakagrahaṇamapi kartavyam | 'anyatra tu' gṛhādau dṛṣṭe gurau daṇḍakagrahaṇaṃ muktvā abhyutthānameva kartavyam ||
evamabhyutthāne ke guṇāḥ ? ityāha[bhā.4439] parapakkhe ya sapakkhe, hoiagammattaṇaṃca uṭṭhāṇe |
suyapūyaṇā thirattaṃ, pabhāvanā nijarā ceva || vṛ-parapakṣaḥ-parapāṣaṇḍinaḥ svapakṣaḥ-pārśvasthādivargastayoḥ 'agamyatvam' anabhibhavanīyatā gurorabhyutthāne bhavati|tathā guravobahuśrutābhavantītiśrutapūjanamapikṛtasyāt|anyeṣāmabhyutthānādau vinaye sīdatāṃ sthiratvamanuṣṭhitaṃ bhavati | prabhāvanāca śāsanasyaivaṃ kṛtā bhavet-aho! śobhanamidaṃ pravacanaṃ yatraivaṃvidho vinayo vidhīyate | nirjarā ca karmakṣayarūpā vipulā bhavati, vinayasyābhyantaratapobhedatvāt, tasya ca nirjarānibandhanatayā supratītvāt||
āha-yaḥ pravrajitaḥ sarvapāporatastasya kiṃ nāma vinayena kāryam ? iti ucyate[bhā.4440] akāraṇā natthiha kajjasiddhī, na yānuvāeṇa vadeti tannā|
uvāyavaṃ kāraṇasaṃpautto, kajāṇi sāhei payattavaṃ ca ||

v20.p12

vṛ-akāraṇā kāryasya siddhiḥ ‘iha' asmin jagati nāsti, yadyasya kāryasyopādānaṃ kāraṇaṃ tat tena vinā na sidhyatītyarthaḥ, yathā mṛtpiṇḍaṃ vinā ghaṭa iti kāraṇasadbhāve'pi 'na ca' naiva 'anupāyena' upāyābhāvena kāryaṃ bhavatīti 'tajjñāḥ' kāryasiddhivedino vadanti, yathā mṛtpiṇḍasadbhāve'pi cakra-cīvarodakādyapāyamantareṇa ghaṭo na sidhyati | yaḥ punarupāyavān kāraṇasamprayuktaḥ prayatnavāṃśca bhavati sa kāryāṇi sādhayati, yathā kumbhakāro mutpiṇḍamāsādya cakracīvarādhupāyasācivyajanitopaṣṭambhaḥ svahastavyāpāraṇarūpaṃ prayatnaṃ kurvan ghaṭamiti || āhayadyevamupāyakāraṇayuktaḥ kāryāṇi sādhayati tataḥ prastute kimāyātam ? ityāha[bhā.4441] dhammassa mūlaṃ vinayaṃ vayaṃti, dhammo ya mūlaṃ khalu soggaīe|
sā soggaī jattha abāhayā ū, tamhā nisevyo vinayo tadaṭṭhā || vṛ-'dharmasya' śruta-cāritrarūpasya mūlaṃ prathamamutpattikāraṇaṃ vinayam' abhyutthānādirūpaṃvadanti tīrthakarādaya iti gamyate | sa ca dharma ‘khalu' avadhāraṇe sugateḥ 'mūlaṃ' kāraṇaṃ mantavyam, durgatau prapatantaṃprāṇinaṃ dhārayati sugatauca sthāpayatītiniruktisiddhatvāttasyetibhāvaḥ |athasugatiriha kīśīgṛhyate? ityāha-sāsugatirabhidhīyateyatra 'abādhatā' kṣutpipāsāroga-śokādīnāṃśārīramānasānāṃ bādhānāmabhāvaḥ, siddhirityarthaḥ| yatavaṃtasmāt 'tadarthaṃ' sugatinimattaṃ vinayo niṣevyaḥ| idamatra hṛdayam-iha kāryaṃ tāvadavyābādhasukhalakṣaṇo mokṣaḥ, tasya ca kāraṇaṃ śruta-cāritrarūpaḥ sarvajñabhāṣitodharma, sacagurorabhyutthāna-vandanādivinayalakṣaṇamupāyamantareṇa na sādhayituṃśakyate, ataḥ paramparayā mokṣakāraṇamevāyamiti matvā tadarthaṃ vinaya āsevitavya iti || āha-ya yuktaṃ pauruṣī-lepapradānādikāriṇāmabhyutthānam, glānottamārthapratipatrayostukimarthamabhyutthānam? ucyate[bhā.4442] maṃgala-saddhājananaṃ, viriyāyāro na hāviocevaṃ|
eehiṃ kāraṇehiṃ, ataraṃta paritra uṭṭhāṇaṃ|| vṛ-'atarantaḥ' glānaḥ “parinna"ttimatapratyayalopāt 'parijñāvān' anaśanī, etayorgurūṇāmabhyutthānemaṅgalaṃ bhavati, tataśca glānasyācirādevaprāguṇībhavanaṃkṛtabhaktapratyākhyānasyatunirvighnamuttamārthasādhanasyāt|tathā glāne parijñāvati vā gurumabhyuttiṣṭhatiśeṣāṇāmapyabhyutthāne śraddhājananaṃ vihitaṃ bhavati, yadyeṣo'pyevaṃ gurūnabhyuttiṣṭhati tato'smābhi sutarāmabhyutthātavyam | apica-evaṃ kurvatā glānena parijñāvatāca vīryācāronahāpitobhavati|ata etaiḥ kāraṇairetābhyāmabhyutthātavyam| prakārāntareṇa prāyaścittamupadarśayannāha[bhā.4443] caṃkamaṇe pāsavaṇe, vīyāre sāhu saṃjaī sannī|
sanniṇi vāi amace, saṃghe vā rāyasahie vā || [bhā.444] panagaṃ ca bhinnamāso, māso lahugo ya hoi gurugoya|
cattāri chacca lahu guru, chedo mūlaṃ taha dugaṃca || vṛ-ihaprathamagāthāyā dvitīyagāthāyāścapadānāṃyathāsaṅkhayena yojanā| tadyathā-ācāryaṃcaṅkramaṇaṃ kurvāṇaṃ dṛṣṭvā nābhyuttiṣṭhati ‘pañcakaṃ' pañcarātrindivāni prāyaścittam | praśravaṇabhūmyāāgataṃ nābhyuttiṣṭhati bhinnamāsaḥ | “vicāraḥ' saṃjñā tāṃ kṛtvā samāgatasyānabhyutthāne māsalaghu | anyaiḥ sādhubhiḥ samāgatasyānabhyutthāne māsaguru | saṃyatībhi sārdhamāgatasyānutthāne ṣaḍlaghu | saṃjñinaḥ

v20.p13

bṛhatkalpa-chedasūtram -3-3/97 śrāvakāstaiḥ samamāyātamanuttiṣṭhataścaturguru | asaṃjñibhiḥ samamāyātasyānabhyutthāne ṣaḍlaghu | saṃjñinībhirasaṃjñinībhiśca strībhiḥ samamāyāntamanabhyuttiṣṭhataḥ ṣaḍguru | vādinā sārdhamāyāte'nabhyutthite chedaḥ |amātyena sārdhamāgate mūlam | saṅghana sārdhamāyāte'nutthite'navasthāpyam| rājñā sahitaṃ sūrimāgatamanuttiṣṭhataḥ pārāñcikam || atha kimarthaṃ strībhiḥ samamāyāte pārāścikam || atha kimarthaṃ strībhiḥ samamāyāte gurutaraṃ prāyaścittam ? ucyate[bhā.4445] pūeṃti pūiyaṃ itthiyāu pāeṇa tāo lahusattā|
eeṇa kāraṇeṇaṃ, purisesuṃitthiyā pacchā|| vṛ-ihastriyaḥprāyeṇa 'pūjitaṃ pūjayanti' yamevācāryādikaṃsādhu-śrāvakādibhirabhyutthānādinā pūjyamānaṃ paśyanti tasyaiva pūjāṃ vidadhati, tāśca striyaḥ prāyeṇa ‘laghusattvāḥ' tucchāśayā bhavanti, tataḥsādhubhiranabhyutthīyamānamācāryaṃ gāḍhataraṃ paribhavabudhyāpaśyanti-nakimapyeṣaācāryojānāti, nacāyaṃ viśiṣṭaguṇavān sambhāvyate, anyathā kimete sādhavo nābhyuttiṣṭhanti? | evametena kāraṇena 'puruṣeṣu sādhu-śrāvakādiṣupūrvaṃlaghutaraprāyaścittamuktvā paścāstriyo'dhikṛtya gurutaramuktam| atha rājñā sārdhaṃ samāgatasyānabhyutthāne kiṃ kāraṇaṃ pārāñcikam ? ityāha[bhā.446]pāeṇiddhā eṃti mahānena samaṃtū, phātiṃ doso gacchai eesutanū vi|
gajhaṃ vakkaṃ hoja kahaṃ vā paribhūto, veḍujjaṃ vā kucchiyavesammi manūse || vṛ-'ṛddhā-' rājādaya ṛddhimantaḥ 'prāyeṇa' bāhulyena 'mahājanena' sāmanta-mantri-mahattamādīnāṃ mahatāsamavāyena samaṃ samāgacchanti, tata eteṣu 'tanurapi' svalpo'pyanabhyutthānamātralakṣaṇo doṣaḥ sphātiṃ gacchati, sarvatra vistaratīti bhāvaḥ | apa ca-sādhubhiranabhyutthīyamāna ācārya paribhūto bhavati, paribhavapadamupagacchatītyarthaḥ |paribhūtasya ca 'vākyaṃ vacanaṃ kathaṃ nāma rājādīnāṃ 'grāhyam' upādeyaṃ bhavet ? | vaiḍaryamiva ralaṃ 'kutsitaveṣe' kārpaṭikaveṣadhāriṇi manuṣye vartamānam; yathā tadīyehastesthitaṃsadanarthyamapitadna janasyopādeyam, evaṃgurūṇāmapidharmakathāvākyaṃ gāmbhīryamādhuryādiguṇairanadhrayamapi paribhūtatayā na rājādīnāmupādeyaṃ bhavati | tadanupādeyatāyāṃ ca teṣāṃ samyagdarśanādipratipattirapi na bhavati | ato rājñā sārdhaṃ samāyāte'nabhyutthīyamāne pārāñcikam | paraḥ prāha-yuktaṃ praśravaṇabhūmyāderāgatasyābhyutthānam, yatucakramaṇaṃkurvato'bhyutthānaṃtadnāsmākaṃ yuktikṣamaṃ pratibhāti, yataḥ[bhā.4447] avassakiriyājoge, varseto sāhu pujjayā|
pariphagguṃtu pāsāmo, caṃkammaṃte vi uṭṭhaṇaṃ|| vṛ-vicāra-vihārādiko yo'vaśyaṃ karttavyaḥ kriyāyogastatra vartamāno yadā samāgacchati tadā 'sādhvī' śreyasītasya pūjyatā| yadātucaṅkamaṇaṃkaroti tadā nirarthake yogevartate ataśracaṅkamatyapi gurau yad utthānaṃ tat 'pariphalgu' niṣphalamevapaśyāmaḥ | yata uktaṃ bhagavatyām-jāvaṃcanaṃ se jīve sayāsamiyaṃ eyai0 tāvaṃ ca naṃ se jīve āraṃbhe vaṭṭai saṃraṃbhe vaṭṭai0 | jāvaṃ ca naṃ se jīve āraṃbhe vaṭṭai0 tāvaṃ ca naṃ tasasa jīvassa aṃtakiriyā na bhavai || atra sūriḥ pratividhānamāha[bhā.4448] kāmaṃtu eamāṇo, āraṃbhāīsu vaṭṭaī jīvo|
so u aṇaṭṭhā neṭṭho, avibāhūṇaṃ pi ukkhevo|

v20.p14

vṛ-'kāmam' anumatamidaṃ yadeṣa jīvaḥ ‘ejamānaḥ' spandhamānaḥ ‘ārambhādiṣu' karmabandhakāraṇeṣu vartate, ‘sa tu' sa punaḥ parispanda 'anarthaṃ' niṣkāraṇaṃ 'neṣṭaḥ' nābhimataḥ api 'bāhorutkṣepaḥ' bāhūtkṣepamātro'pi, kiṃ punaśracaṅkramaṇādirityapiśabdārthaḥ, arthādāpatram-yaḥ sārthakaścakramaṇādivyāpāraḥ sa iṣṭa eveti || atha sārthako'pi vyāpāraḥ kathamiṣṭaḥ ? ityasyāṃ jijñāsāyāṃ yathā yogatraye'pi vyāpāryamāṇe doṣā yathā ca guṇā bhavanti tadetat pratipādayati[bhā.4449] mano ya vāyā kāo a, tiviho jogasaṃgaho|
te ajuttassa dosāya, juttassa uguṇāvahā|| vṛ- manoyogo vāgyogaḥ kāyayogaśceti trividho yogasaṅgaho bhavati, saṅkṣapatastridhā yogo bhavatītyarthaḥ | te ca' mano-vāk-kāyayogāḥ ‘ayuktasya' anupayuktasya ‘doṣāya' karmabandhāya bhavanti, yuktasya tu ta eva 'guṇāvahāḥ' karmanirjarākāriṇaḥ sampadyante || idameva bhāvayati[bhā.450] jaha guttassiriyāī, na hoṃti dosā taheva samiyassa|
guttīṭṭhiya ppamāyaṃ, ruṃbhai samiī saceṭṭhassa || vṛ yathā kila mano-vāk-kāyaguptasya īryādipratyayā anupayuktagamanā-''gamanādikriyāsamutthādoṣāna bhavanti tathaiva ‘samitasyāpi caṅkramaṇaṃ kurvata īryādipratyayā doṣā na bhavantyeva | kiṃ kāraṇam ? ityāha-yadā kila guptiṣu-manoguptayādiṣu sthito bhavati tadā yo'guptipratyayaḥ pramādastaṃ niruṇaddhi, tannirodhācca tatpratyayaṃ karmāpina badhnāti | yastu samitī sthitaḥ sasaceṣṭasya yaḥpramādo yaśca tatpratyayaḥ karmabandastayonirodhaṃ vidadhāti||paraḥ prāha-yo guptaḥ sa samito bhavati utana? iti yo vā samitaḥ sa gupto bhavati uta na? iti atrocyate[bhā.4451] samito niyamā gutto, gutto samiyattaṇammi bhaiavvo|
kusalavaimudīraṃto, jaṃ vaisamito vigutto vi|| vṛ-iha samitayaḥ pravīcārarūpā iṣyante, guptayastu pravīcārā-'pravīcārobhayarūpāḥ| pravīcāro nāma-kāyiko vāciko vā vyāpāraḥ| tato yaḥ samitaḥ' samyaggamana-bhāṣaṇādiceṣṭāyāṃ pravṛttaḥsa niyamād 'guptaḥ' guptiyukto mantavyaḥ, yastu guptaḥ sa samitatve 'bhaktavyaḥ' vikalpanīyaḥ | tatra samitaḥ kathaṃ niyamād guptaḥ? ityāha-'kuśalāṃ' niravadyādiguṇopetāṃ vācamudīrayan 'yad' yasmād vāksamito'pi gupto'pi | kimuktaṃ bhavati?-yaḥ samayaganuvicintya niravadyāṃ bhāṣāṃ bhāṣate sa bhāṣāsamito'pi vāggupto'pi vāggupto'pi ca bhavati, gupteḥ pravīcārarūpatayā'pyabhidhānāt| ataḥ samito niyamād gupta iti | guptaḥ samitatve kathaṃ bhajanīyaḥ? ityāha[bhā.452] jo puna kāya-vatīo, nirujjha kusalaṃ maṇaṃ udīrei|
ciṭṭhai ekaggamaṇo, so khalu gutto na samito u|| vṛ- yaḥ punaḥ kāya-vācau nirudhya 'kuśalaṃ' śubhaṃ mana udīrayan ekāgramanā dharmadhyānādhupayuktacittastiṣṭhati sa khalu gupta ucyate, na samitaḥ, samiteḥ pravīcārarūpatvāt | yastu kāyavācausamyakprayuktesa gupto'pi samito'pimantavyaḥ ||atha samiti-guptīnāṃparamavatāraṃdarśayannāha[bhā.4453] vāigasamiī biiyā, taiyā puna mānasā bhave samiī|
sesā u kāiyāo, mano u savvāsu aviruddho||

v20.p15

bṛhatkalpa-chedasūtram -3-3/97 vṛ-'vācikasamiti ma' bhāṣāsamiti sā dvitīyā vāgguptimantavyā | yadā kila bhāṣāsamito bhavati tadāthā bhāṣāyā asamitipratyayaṃ sā dvitīyā vāgguptimantavyā | yadā kila bhāṣāsamito bhavati tadā yathā bhāṣāyāasamitipratyayaṃ karmabandhaṃ niruṇaddhi tathā vāgaguptipratyayamapikarmabandhaṃ niruṇaddhi, evaṃ bhāṣāsamiti-vāgguptayorekatvam | 'tṛtīyā punaḥ' eṣaṇākhyā samiti 'mānasī' mānasikopayoganiṣpannā | kimuktaṃ bhavati ?-yadā sādhureṣaṇāsamito bhavati tadā śrotrādibhirindriyairhasta-mātrakadhāvanādisamuttheṣu śabdādiṣūpayujyate, ata evāsyā manogupteścaikatvam| 'śeṣāstusamitayaḥ' īryā-''dānanikṣepoccārādipāriṣṭhāpanikākhyāḥ 'kāyikyaḥ' kāyaceṣṭāniṣpannā, ata evāsāṃ tisṛṇāmapi kāyaguptayā sahaikatvam| __ "maṇo usavvāsuaviruddho"ttimānasika upayogaḥ sarvāsu pañcasvapisamitiṣu 'aviruddhaḥ' samitipañcake'pyastīti bhāvaḥ | ata eva manoguptasya saceṣṭasya sarvāsāṃ samitīnāṃ manoguptayā sahaikatvaṃ mantavyam || āha-bhikṣārthaṃ gṛhadvāre sthitasya tatrāhārādīni kalpanīyāni mārgayataḥ śrotrādibhirupayuktasya bhāṣāsamiti-manoguptayeṣaṇāsamitīnāṃ tisṛṇāmapi sambhavo dṛśyate ataḥ kimāsāmekatvam utānyatvam ? ityāśaṅkayāha[bhā.4454] vayasamito ciya jāyai, āhārādīṇi kappaṇijjāṇi|
esaṇauvaoge puna, soyāī māṇasā na vaī|| .. vṛ- 'śaṅkita-makṣitādidaśadoṣarahitaṃ mayā grāhyam' ityeṣaṇāsamitibhāvasaṃyukto yadā sādhurāhārādīni kalpanīyāni mārgayati tadā vāksamita evāsau jāyate, na punarmanogupta ityevakārārthaḥ| yadātuśrotrādibhireṣaṇāyāmupayogakarotitadāmānasī nāma guptirbhavet, manoguptirityarthaḥ, napunaḥ ‘vāg' bhāṣāsamiti | idamatra tātparyam-bhāṣāsamitimanoguptiścetidve samiti-guptī yugapatra bhavataḥ kintu bhinnakālam, yadyapica "manoyasavvattha aviruddho" ti vacanādbhāṣāsamitāvapi mānasikopayogaḥ samasti tathāpi gauṇatvādasau sannapina vivakṣyata iti ||api ca[bhā.455] jā viya ṭhiyassa ceṭṭhā, hatthādīṇaṃtu bhaṃgiyāīsu|
sāvi ya iriyāsamitī, na kevalaṃ caṃkamaṃtassa || vṛ-na kevalaṃ cakramataḥ' caṅkramaṇekurvataevaīryāsamiti kintu sthitasya gamanā-''gamanakriyāmakurvataḥ ‘bhaṅgikādiṣu' bhaṅgabahula-gamabahulādiśruteṣu parāvartayamāneṣu bhaṅgakādiracanāya yā'pi hastādīnāṃceṣṭā sā'pi parispandarūpatvādīryāsamiti pratipattavyā||yacca pareṇa prāguktam “caṅkramaṇaṃ nirarthakam" ityādi tatparihārāya caṅkramaṇaguṇānupadarśayati[bhā.4456] vāyāī saṭṭhāṇaṃ, vayaṃti kuviyā u sanniroheṇaṃ |
lāghavamaggipaḍuttaṃ, parissamajato ya caṃkamato|| kṛ-anuyogadānādinimittaṃyaściramekasthānopaveśanalakṣaṇaḥsannirodhastena 'kupitāḥ svasthānāt calitāyevātādayo dhātavastecakramato bhūyaḥ svasthānaṃ vrajanti| lāghavaṃ śarīreladhubhāvaupajāyate| 'agnipaṭutvaṃ' jāṭharānalapāṭavaṃ ca bhavati | yaśca vyākhyānādijanitaḥ pariśramastasya jayaḥ kṛto bhavati | ete caṅkramato guṇā bhavanti atona nirarthakaṃ caṅkramaṇam ||āha-yadyevaṃtata kimavaśyaṃ tatrābhyutthānaṃ kartavyam utana? iti atrocyate

ww

v20.p16

uddeśakaḥ 3, mūlaṃ-97, [bhā. 4457] [bhā.4457] caṃkamaṇe puna bhaiyaṃ, mā palimaṃtho gurūvidinnammi|
paṇivāyavaṃdanaṃ puna, kāūṇa saī jahājogaṃ | vṛ- punaḥśabdo viśeṣaṇe, sa caitad viśinaṣṭi-praśravaṇa-vicārabhūmyāderāgatasya guroḥ karttavyamevābhyutthānam, cakramaṇe punaḥ bhaktaṃ' vikalpitam | katham ? iti ata āha-mā sūtrā'rthaparāvartanayoḥ ‘parimanthaḥ' vyāghāto bhavatviti kṛtvā yadi guravo'nabhyutthānaṃ vitaranti tadānābhyutthātavyam, paramevaṃgurubhirvitīrṇesati sakṛd' ekavāramabhyutthānaṃvidhāya 'praṇipātavandanaṃ' śiraḥpraṇāmalakṣamaṃ kṛtvā ‘bhagavan ! anujānīdhvam' iti bhaṇitvā 'yathāyogaṃ' yathepsitaṃ sūtrārthaguṇanādikaṃvyāpāraṃ kuryāt | atha guravona vārayanti tato niyamādabhyutthātavyam||punarapi paraḥ prerayati-yadi caṅkramaṇā-'bhyutthāne sūtrārthaparimanthadoṣo bhavati tata idamasmābhirucyate[bhā.4458] aimuddhamidaṃ vuccai, jaṃ caṃkamaṇe vi hoi uṭṭhāṇaṃ |
evamakārijaṃtā, bhaddagabhoī va mā kujā| vṛ- ‘atimugdham' atīvāprabuddhajanocitamidaṃ bhavadbhirucyate-yat caṅkramaṇe'pyabhyutthānaṃ karttavyaṃ bhavati | sūrirāha-evaṃ caṅkramaṇaviṣayamabhyutthānamakāryamāṇā bhadrakabhojikasyevaprasaṅgato māśeṣamapyavinayaṃkāpuriti kṛtvā caṅkramaṇe'pyabhyutthānaṃ kāryante|athako'yaṃbhadrakabhojikaḥ? iti ucyate-jahā-ego bhoito| tassa rannā tuṭeṇaṃ gāmaṃḍalaṃ pasāeṇa dinna | so tattha gato tāhe te gāmillagātuṭṭhā ‘bhaddaosāmīladdhoti, ṛjurityarthaḥ| taotebhoiyaṃ vinaveti-amhetavaputtānuputtiyaṃ bhicā jāyā to amhe 'ciṃtaṇijja'tti kāuṃ karaṃ puvaparimāṇāo thovataraṃ karehi | bhoieṇa abbhuvagayaṃ | annayā jaṃjaṃte vinnati taṃ taṃ so bhaddato bhoito tesiṃ gāmillayāṇaṃ anuggahaṃ karei| aivīsatthattaṇeṇa laddhapasarā tejahārihaṃ vinayaṃ bhaṃsiumāḍhattā| tato bhoieṇaruṭeṇa te gāmillayā daṃḍiyā, kei uddaviyā | esa diṭuṃto | ayamatthovaṇao-caṃkamaṇaaṇabbhuṭṭhāṇe sesaṃ pi vinayaṃ parihavijā tato ruṭṭho āyario pacchittadaṃḍeṇa daṃḍijjā |je yatattha accaṃtāvarāhiṇote gacchāo nicchubhijjā | vinayamakārijaṃtā ya te ihaloe paraloe ya paricattā bhavaṃti | āyario ya saraṇamuvagayāṇaṃtesiṃna sārakkhaṇakārī bhavaiaocaṃkamaṇe vite abbhuṭṭhāṇaṃ kārijaṃti||api [bhā.4459] vasabhāṇa hoti lahugā, asāraṇe sāraṇe apacchittā|
te viyapurisā duvihā, paṃjarabhaggā abhimuhā ya|| vṛ-ye te gurucaṅkramaṇādiṣu nābhyuttiṣṭhanti tān yadi vṛṣabhāḥ 'na sārayanti' 'kasmādāryā ! nābhyuttiṣṭhatha ?' tato vṛṣabhāṇāṃ caturlaghavaḥ | atha vṛṣabhaiḥ pratinoditāḥ paraṃ te na pratiśṛṇvanti tataḥ sāraṇe kṛte sati vṛṣabhā aprāyaścittā itare prāyaścittamāpadyante | anabhyutthāne asāraṇāyāṃ cāmī doṣā bhavanti-ye pratīcchakā upasampratpratipattyarthamāyātāste dvividhāḥ puruṣā bhavantipañjarabhagnāḥ saṃyamābhimukhāśca | tatra gacche vasatāṃ yad ācāryopādhyāya-pravartaka-sthaviragaṇāvacchedikākhyapadasthapañcakasya pāratantrayaṃ yā parasparaṃpratinodanā etat pañjaramucyate, etasmāt pañjarād bhagnāḥ-nirvināḥ pañjarabhagnāḥ | saṃyamābhimukhāstu-pārśvasthādyavamagnavihārigacchāt cāritrābhilāṣiṇaḥ saṃvignagacchaṃ praveṣṭukāmāḥ | tatra ye pañjarabhagnā āgatāste tāmanabhyutthānaviṣayāmapratinodanāṃ dṛṣṭvā cintayanti

v20.p17

[bhā. 4460 ] bhagaha kī abbhuṇeṇa dei ya anuṭṭhaṇe sohī | anirohasuho vāso, hohii ne ittha acchāmo ||
vṛ- asmākaṃ pūrvasmin gacche vasatāmācāryasya caṅkramaṇādiṣu vāraṃvāramabhyutthānena kaṭī bhagnā, athāsau nābhyutthīyate tataḥ 'śodhiṃ' prāyaścittaṃ prayacchati gāḍhaṃ ca khara- paruṣaiḥ kharaṇṭayati, asmistu gacche na prāyaścittaṃ na ca kharaṇṭanā, to'nirodhaḥ - aniyantraṇā tena sukhaḥ sukhadāyī vāso'tra “ne” asmākaṃ bhaviṣyati, tiṣṭhāmo vayamatreti kṛtvā tatraiva tiṣṭheyuḥ, na bhūyaḥ svagacchaṃ gaccheyuḥ || [bhā. 4461] je puna ujjayacaraṇā, paṃjarabhaggo na royae te u | annattha visarattaṃ, na labbhaī eti tattheva ||
vṛ- ye punaḥ udyatacaraṇāḥ' svalpe'pyanabhyutthānādāvaparādhe samyak pratinodanākāriṇastān pañjarabhagnaḥ 'na rocayati' na rucipathaṃ prāpayati, cintayati ca - 'anyatrāpi' gacchāntare 'svairitvaṃ' svātantryaṃ na labhyate iti vicintya 'tatraiva' svagacche 'eti' samāgacchati ||
atha saṃyamābhimukho'sau samāgatastataḥ kim ? ityāha
[bhā. 4462 ] caraṇodāsīṇe puna, jo vippajahāya āgato samaṇo | so tesu pavisamāṇo, saddhaṃ bahei ubhao vi ||
vṛnyaḥ punaḥ śramaṇaḥ 'caraṇodāsīnān' pārśvasthādīn sukhaśīlavihāriṇo viprahāya saṃyamābhimukhaḥ samāgataḥ saḥ 'teṣu' gacchāntarīyeṣu sādhuṣu praviśan ubhayeṣāmapi sādhūnāṃ śraddhāṃ vardhayati | tathāhiyatra gacche'sau praviśati tadīyāḥ sādhavaścintayanti - eṣaḥ 'sundarā amī' iti paribhāvyāsmākaṃ madhye praviśati ataḥ sundarataraṃ kurmahe | yasmādapi gacchādāyātastadīyā api cintayanti - asmān 'sukhaśīlān' iti vijñāyaiṣa gacchāntaraṃ gacchati ato vayamudyatā bhavāma iti || athāsau saṃyamābhimukhastatrāpi sāmācārīhāpanaṃ pratinodanāyā abhāvaṃ ca paśyati tataścintayati
[bhā. 4463] ittha vi merāhānī, ete vi hu sāra-vāraṇāmukkā |
anne vayai abhimūho, tappaccayaniñjarāhānī ||
vṛ- atrāpi gacche na kevalaṃ pūrvasmin ityapiśabdārtha, maryādāyāḥ-abhyutthānādisāmācāryā hāniravalokyate, 'ete'pi ca ' sādhavaḥ smāraṇā- vāraṇāmuktāḥ parisphuṭaṃ prāktanagacchasādhava iva nirargalāḥ samīkṣyante, ataḥ ko nāmāmīṣāṃ samīpe sthāsyati ? iti matvā sa saṃyamābhimukhaḥ sādhuḥ 'anyān' gacchāntarīyān sādhūn 'vrajati' praviśati | praviśatu nāma gacchāntaraṃ kā no hāni ? iti ced ata āha- 'tapratyayā' tasya sādhoḥ saṃyamānupālanopaṣṭambhakaraṇahetukā yā nirjarā tasyā hāni prāpnoti sā na bhavatītyarthaḥ | āha kiṃ kāraṇamasau teṣu na praviśati ? ityāha[bhā. 4464 ] jahi natthi sāraṇā vāraṇā ya paḍicoyaṇā ya gacchammi |
so u agaccha gaccho, saṃjamakāmīṇa mottavvo ||
vṛ-vismṛte kacit karttavye 'bhavatedaṃ na kṛtam' ityevaṃrūpā smāraṇā sāraṇā, akarttavyaniṣedho vāraṇā, upalakṣaṇatvād anyathā karttavyamanābhogādinā anyathā kurvataḥ samyakpravarttanā preraṇā, nivāritasyāpi punaḥ punaḥ pravarttamānasya khara- paruṣoktibhi śikṣaṇaṃ pratinodanā | etāḥ sāraṇādayo yatra gacche na santi sa gaccho gacchakāryākaraṇādagaccho mantavyaḥ, ata va 'saṃyamakāminā'

v20.p18

uddeśakaḥ 3, mūlaṃ-97, [bhā. 4464] saṃyamābhimukhena sādhunā moktavyo'sau, nāśrayaṇīya iti bhāvaḥ | gāthāyāṃ prākṛtatvād ikārasya dīrghatvam || prakārāntareṇa prāyaścittamabhidhitsuḥ prastāvanāmāha[bhā.4465] ayamaparo u vikappo, puvvāvaravāhaya tti te buddhī|
loe vi anegavihaṃ, nanu bhesaja mo rujovasame|| vṛ-'ayam' agretanagāthāyāṃ vakṣyamāṇo'paraḥ prāyaścittasya 'vikalpaḥ' prakāraḥ | atra paraḥ prāha-'pūrvāparavyāhatamidaṃ' pūrvamanyāśaṃ prāyaścittamuktvā yadidānīmanyāśamabhidhīyate tadetat pūrvāparaviruddham iti 'te' tavabuddhi syāt tatrocyate-nanuloke'pirujopaśame vidhātavyetathāvidhe triphalā-trikaṭukādibhedādanekavidhaṃ bheṣajaṃ “mo" iti pādapūraṇe prayujyamānaṃ dṛṣṭameva, evamatrāpyekasyaivānabhyutthānasya tathātathākṣetra-mahājanādibhedenānekavidhaṃprāyaścittamabhidhīyamānaṃ na virudhyate || itthaṃ parābhiprāyaṃ parihatya prāyaścittamāha[bhā.466] vīyāra-sāhu-saṃjai-nigama-ghaḍā-rāya-saṃgha-sahite tu|
lahugo lahugā gurugā, chammāsā cheda mūla dugaṃ|| kṛ-ācāryavicārabhūmerāgataṃnābhyuttiṣṭhantimāsalaghu, sādhubhisamamāyāmanabhyuttiṣṭhatāṃcaturlaghavaḥ, saṃyatībhiḥ samaṃ caturguravaḥ, nigamaiḥ-pauravaṇigviśeṣaiḥ ṣaḍlaghavaḥ, ghaṭayā-mahattarā-'numahattarādigoṣṭhīpuruṣasamavāyalakṣaṇayā samaṃ chedaḥ, saṅghana samaṃ mūlam, rājñā samamanavasthāpyam, “sahie tu"tti saṅkasahitena rājñā samamāyātamanabhyuttiṣṭhatāṃ pārāñcikam ||
gatamabhyutthānam | atha vandanakamabhidhitsurāha[bhā.467] desiya rāiya pakkhiya, cāummāse taheva varise ya |
lahuguru lahugā gurugā, vaṃdanae jāni ya padāṇi || vṛ-daivasike rātrikevā āvaśyake vandanakaṃna dadatimāsalaghu| pākṣike vandanakaṃna prayacchanti māsaguru | cāturmāsike vandanakamadadatāṃ caturlaghu | sāṃvatsarike vandanakādāne caturguru | caśabdād viparītaṃ nyūnādhikaṃ ca kurvatāṃ laghumāsaḥ | yāni ca vandanake vyavanata-yathājātādīni padāni teṣāmapyakaraṇe'sāmācārīniṣpannaṃ māsalaghu ||athaitadeva prāyaścittaṃ viśeṣayannāha[bhā.468] āyariyāicauṇhaṃ, tava-kālavisesiyaṃ bhave eyaṃ |
ahavā paḍilomeyaṃ, tava-kālavisesao hoi|| vṛ-ācāryādīnāṃ caturṇāmapi 'etad' anantaroktaṃ prāyaścittaṃ tapaḥ-kālaviśeṣitaṃ bhavatitatrācāryasya dvābhyāmapi tapaḥ-kālābhyāṃ gurukam, vṛṣabhasya tapogurukam, bhikṣoḥ kālagurukam, kṣullakasyatapasā kālena ca laghukam | athavā tapaḥ-kālaviśeṣata etadeva 'prataloma paścānupūrvyā vaktavyam-ācāryasya dvābhyāmapi laghukam, vṛṣabhasya kālagurukam, bhikṣostapogurukam, kṣullakasya dvābhyāmapi gurukam ||atha “desiya-rāiya"tti padadvayaṃ viśeṣato bhāvayati[bhā.469] dugasattagakiikammassa akaraṇe hoi māsiyaṃ lahugaṃ|
āvāsagavivarīe, ūṇa'hie ceva lahuo u|| vṛ"dugasattaga"ttidvesaptake caturdaśa bhavantīti kṛtvāpūrvāhnā-'parālayoścaturdaśavandanakāni bhavanti| katham? iti ceducyate-iha rātripratikramaṇecatvāri vandanakāni-tatraikamālocanāyām,

v20.p19

dvitīyaṃ trāmaṇake, tṛtīyaṃ ṣāṇmāsikatapaścintanakāyotsargārtham, caturthaṃ pratyākhyānagrahaṇārthamiti | tathā svādhyāye trīṇi vandanakāni, tatra ca vṛddhasampradāyaḥ- sajjhāe vaṃdittā paṭṭhavei, eyaṃ paḍhamaṃ | paveyaṃtassa biiyaṃ, pacchā uddinaṃ samuddinaṃ paḍhai, uddesa samuddesavaṃdanāṇamihevaṃtabbhāvo | tao jāhe caubhāgāvasesā porisī tāhe pāe paḍilehei, jai na paḍhiukāmo to vaṃdai, aha paḍhiukāmo tāhe avaṃdittā pāe paḍilehei, paḍilehittā pacchā paḍhai, kālavelāe vaṃdiuṃ paḍikkamai, eyaṃ taiyaṃ |
evaṃ pūrvāhṇe sapta vandanāni aparāhye'pyevameva sapta bhavanti tatra catvāri daivasikapratikramaṇe, trīṇi svādhyāye, anujñāvandanānāṃ svādhyāyavandaneṣvevāntarbhāvāditi sarghasaṅkhyayā caturdaśavandanakāni bhavanti | etaccābhaktārthikabhaṅgīkṛtyoktam | yastu bhaktārthikastasya bhojanāntarabhāvipratyākhyānavandanakasahitāni pañcadaśa bhavantīti | eteṣāṃ madhyādekatarasyāpi kṛtikarmaṇo'karaṇe māsikaṃ laghukaṃ prāyiścittaṃ bhavati | tathā āvaśyaṃ kurvan viparītamālāpakoccāraṇaṃ karoti, tadyathādaivasike āvaśyake 'kṣāmayāmi kṣamāśramaṇa ! rātrikaṃ vyatikramam' ityuñcarati, rātrike vā daivasikābhilāpaṃ karoti, evaṃ pākṣikaḥ cāturmāsika-sāṃvatsarikeṣvapi pratikramaṇeṣu vaktavyam, atra sarvatrāpyasāmācārīniṣpannaṃ māsalaghu | “ūṇa'hie ceva"tti ūnāni vā ekadvyādibhirvandakairhīnāni adhikāni| vā yathoktapramāṇādatiriktāni daivasikādipratikramaṇeṣu vandanakāni prayacchato māsalaghu || atha “vaṃdanae jāni ya payāni" tti padena yāni dvyavatādīni pañcaviṃśativandanakasyāvaśyakapadāni sūcitāni tāni darśayati
[bhā. 4470 ] duoṇayaṃ ahājāyaṃ, kiikammaṃ bārasāvayaṃ | causiraṃ tiguttaṃ ca, dupavesaṃ eganikkhamaṇaṃ ||
vṛ- avanatiravanatam uttamāṅgapradhānaṃ praṇamanam, dve avanate yasmin tad dvyavanatam ekaṃ yadā prathamameva " icchāmi khamāsamaṇo ! vaṃdiuṃ jāvaṇijāe nisīhiyāe" ityabhidhāya chando'nujñāpanāyāvanamati, dvitīyaṃ punarevameva dvitīyapraveśe iti 2 | 'yathājātaṃ nāma' yathā pramato jananījaṭharānnirgato yathā ca śramaṇo jātastathaiva vandanakaṃ dātavyam - tatra rajoharaṇamukhavastrikācolapaṭṭakamātacyā śramaṇaḥ sañjātaḥ, racitakarasampuṭastu yonyā vinirgataḥ, evambhūta eva vandanakaṃ datte 3 | 'kṛtikarma' vaṃndanakaṃ "bārasāvayaṃ' ti dvādaśāvartta bhavati-iha prathamataḥ praviṣṭasya "aho kāyaṃ, kāya, jattā bhe, javaṇi jaṃca bhe" iti sūtrābhidhānagarbhā gurucaraṇanyastahastaśiraḥsthāpanarūpāḥ ṣaḍāvarttā bhavanti, avagrahānnirgatya punaḥ praviṣṭasyāpyevameva ṣaḍiti dvādaśāvartavandanakamucyate 15 | catvāri śirāṃsi upacārāt śiro'vanamanāni yasmin tat catuḥ śiraḥ -tatra saṃphāsanamane egaṃ, khāmaṇānamaṇe sīsassa bīyaṃ, evaṃ bīyapavese vi donni tti 19 | tathā trayaḥ -mano- vāk- kāyayogā guptāḥ- supraṇihitā yasmin tat triguptam, iyamatra bhāvanā-manasā samyakpraṇihito vācā askhalitāni sūtrapadāni vikathādinirodhenoccārayana kāyenāvarttān samyak prayuāno vandanaṃ dadāti 22 | dvau praveśa guroravagrahādāvaśyikyā nirgacchato yatra tad ekaniṣkramaṇam 25 | eteṣāṃ pañcaviṃśaterāvaśyakānāmakaraṇe pratyekaṃ māsalaghu prāyaścittam | athavā “vandanake yāni padāni" ityatra anādhtādīni dvātriṃśatsaṅkhyākāni doṣapadāni mantavyāni || tāni cāmūni[bhā. 4471] anāḍhiyaṃ ca thaddhaṃ ca paviddhaṃ paripiṃḍiyaṃ |

v20.p20

ṭolagai aṃkusaṃ ceva, tahā kacchabhariṃgiyaṃ ||
vṛ- anādhtaṃ ca stabdhaṃ ca pravṛddhaṃ paripiṇḍitaṃ ṭolagati aṅkuśaṃ caiva tathā kacchapariṅgitamiti prathamagāthāyāṃ sapta doṣā- ||

macchuvvattaṃ manasā, ya pauṭṭaṃ taha ya veiyābaddhaṃ | bhayasā caiva bhayaṃtaṃ, mittī - gārava - kāraṇā ||
vṛ-matsyoddhṛtaṃ manasā pradviṣṭaṃ tathā ca vedikābaddhaṃ “ bhayasā caiva "tti bhayenaiva "bhayaṃtaṃ” ti bhajato vandanamapi bhajet tathā maitrīṃ gauravaṃ kāraṇaṃ cāśritya vandanakamiti dvitīyagāthāyāmaṣṭau doṣāḥ ||

niyaṃ paḍiniyaṃ ceva, ruvaṃ tajiyameva ya | saḍhaṃca hīliyaṃ ceva, tahā vippaliuṃciyaṃ ||
vṛ- stainyena-cauryeṇa kṛtaṃ vandanamapi stainyaṃ pratyanīkavandanaṃ ruṣṭavandanaṃ tarjayan vandata iti tarjitavandanaṃ śaṭhavandanaṃ hīlitavandanaṃ tathā viparikuñcitamiti tṛtīyagāthāyāṃ sapta doṣāḥ || diṭṭhamadiṭṭhe ca tahā, siṃgaṃ ca kara moaṇaṃ |

āliṭṭhamanāliṭṭhe, ūnaṃ uttaracūliyaṃ ||
vṛṣṭādṛṣṭaṃ tathā śṛṅgaṃ karo mocanama āśliṣṭā 'nāśliṣṭaṃ nyūna uttaracūlikamiti caturthagāthāyāṃ sapta doṣāḥ ||

17
mūyaṃ ca ḍhaḍḍharaṃ ceva, cuḍaliṃ ca apacchimaṃ | battīsadosaparisuddhaṃ, kiikampaṃ pauṃjae |
vṛ- mūka ḍhaḍḍaraṃ cuḍalikam 'apaścimaṃ' paryantavarti iti pañcamagāthārthe trayo doṣāḥ | evaṃ dvātriṃśaddoṣapariśuddhaṃ kṛtikarma prayuñjīta sādhuriti doṣanāmotkīrttanāyāṃ pañca gāthāḥ ||
idānīmetāneva yathākramaṃ vyācaṣṭe

āyarakaraṇaṃ āḍhā, tavvivarīyaṃ anāḍhiyaṃ hoi | davve bhāve thaddho, caubhaṃgo davvato bhaito ||
vṛ- ādaraḥ- sambhramastatkaraṇamādhtatā sā yatra na bhavati tadanādhtamucyate | dvitīyaṃ doṣamāhastabdhastāvad dravyato bhāvataśca bhavati | atra caturbhaṅgikā, tadyathā dravyataḥ stabdho na bhāvataḥ 1 bhāvataḥ stabdho na dravyataḥ 2 aparo dravyato bhāvataśca 3 anyastu na dravyato nāpi bhāvataḥ 4 iti | atra caramo bhaṅgaḥ śuddhaḥ | śeṣabhaṅgakeṣvapi bhāvataḥ stabdho'śuddha eva, dravyatastu 'bhaktaḥ' vikalpitaḥ, udara-pṛṣṭha śūlyavyathādibādhito'vanāmaṃ kartumaśaktaḥ kāraṇikaḥ syādapi stabdho na tu niṣkāraṇika iti bhāvaḥ || tṛtīyaṃ doṣamāha

paviddhamanuvayāraṃ, jaṃ appito na jaṃtito hoti | jattha va tattha va ujjhati, katakicco vakkharaṃ caiva ||
20 2

vṛ- pravṛddhaṃ nāma yad upacārarahitam | etadeva vyācaṣṭe yad vandanakaṃ gurubhyaḥ 'arpayan' dadad na yantrito bhavati | ayantritatvena yatra tatra vā sthane prathamapraveśādilakṣaṇe asamāptamapi vandanakamujjhati |

v20.p21

ka iva yathā kimujjhati? ityāha-“kayakicco vakkharaṃceva"tti, etaduktaṃ bhavati-yathā kenacid bhāṭikena kutaścid nagarād nagarāntare 'vakkharaṃ' bhāṇḍamupanītam | vakkharasvāminā ca bhāṭiko'bhihitaḥ-pratīkṣasva kañcit kālaṃ yāvadasya vakkharasyāvatāraṇasthānaṃ kiñcidanveṣayāmi| sa prāha-‘mayā'sminneva nagare samānetavyamidamityevoktam, ataḥ kṛtakṛtyatvād nātaḥ paraṃ pratīkṣe'ham' ityuktvā'sthāna eva tadbhāṇḍamujjhitvā gacchati| evaṃsādhurapyasthāna evavandanakaṃ parityajya naśyatītyetāvatā dṛṣṭānta iti || caturtha doṣamāha[bhā.4478] paripiṃḍie va vaṃdai, paripiṃḍiyavayaṇa-karaṇao vā vi|
ṭolo vva upphiḍato, osakka-'hisakkaṇaṃ duhao| vṛ-yatra paripiṇḍitān' ekatra militānācāryādīnekavandanakenaiva vandate na pṛthak pṛthak tat paripiṇḍitamucyate; athavā vacanāni-sūtroccāraṇagarbhāṇi, karaṇāni-kara-caraṇādīni, paripiṇḍitāni-avyavacchinnāni vacana-karaṇāni yasya sa tathā, ūrvorupari hasto vyavasthāpya sampiṇḍitakara-caraṇo'vyaktasūtroccāraṇapuraḥ saraṃyatra vannadate tad vā paripiṇḍitamiti bhāvaḥ | pañcamaṃ doṣamāha-utṣvaṣkaṇam-agrataḥ saraṇam abhiṣvaṣkaṇaṃ-paścādapasaraṇaṃ "duhao"tti te dve api ṭolavad uslutyotplutya karoti yatra tat ṭolagativandanakamiti ||ṣaṣṭhaṃ doṣamāha[bhā.4479] uvagaraṇe hatthambhiva, dhittu niveseti aṃkusaṃ biṃti|
ṭhita-viṭṭhariṃgaṇaṃjaṃ, taṃ kacchabhariṃgiyaṃ nāma|| vṛ-yatrāśena gajamiva śiṣya ācāryamūrddhasthitaṃ śayitaṃ prayojanāntaravyagraṃ vā 'upakaraṇe' colapaṭṭa-kalpādau haste vā avajñayā samākṛṣya vandanakadānārthamāsane upaveśayati tad aḍaśaṃ bruvate | nahi pūjyāḥ kadācidapyupakaraṇādyākarṣaṇamarhanti mavinayatvāt, kintu praṇāmaṃ kṛtvā kṛtāñjalipuṭairvinayapūrvakamidamucyate-upaviśantu bhagavanto yena vandanakaṃ prayacchāmīti; ato doṣaduṣṭamidam | saptamaṃ doṣamāha-sthitasyorddhasthānena "tittīsannayarāe" ityādisūtramucārayata upaviṣṭasya vā-āsīnasya "aho kāyaṃkāya" ityādisūtraṃbhaṇataḥ kacchapasyevajalacarajīvaviśeṣasya riṅgaṇam-agrato'bhimukhaṃyatkiñcit calanaṃtacatra karotiśiṣyastadidaṃ kacchapariṅgitaṃ nāmeti|| aṣṭamaṃdoṣamāha[bhā.4480] uṭhiṃta nivesaṃto, uvvattati macchau vva jalamajjhe|
vaṃdiukāmo va'naṃ, jhaso vva pariyattatī turiyaṃ || vṛ-uttiṣṭhan niviśamāno vājalamadhye matsya iva 'udvartate' udvellayati yatratamatsyoddhṛttam| athavā ekamācāryādikaṃvanditvātatsamīpatatsamīpaevāparaṃvandanāhakañcanavanditumicchaṃstatsamīpaṃ jigamiṣurupaviṣṭa eva 'jhaṣaiva' matsyaivatvaritamapaṃparāvartayaṃyatra gacchati tadvāmatsyoddhṛttam||
navamamāha[bhā.4481] appa-parapattieṇaṃ, maṇappadoso anegauṭṭhāṇo|
___ paṃceva veiyāo, bhayaṃ tu nijūhaṇāīyaṃ || vṛ-manaḥpradveṣaḥ 'anekotthānaḥ' anekanimitto bhavati, sacasarvo'pyātmapratyayena parapratyayena vā syāt | tatrātmapratyayena yadā śiṣya eva guruṇā kiñcit paruṣamabhihito bhavati, parapratyayena tu

www.

v20.p22

uddeśaka : 3, mūlaṃ-97, [bhā. 4481] yadā tasyaiva śiṣyasya sambandhinaḥ suhvadādeḥ sammukhaṃ sūriṇā kimapyapriyamuktaṃ bhavatīti | evaṃprakārairanyairapi sva-parapratyayaiḥ kāraṇāntarainisaḥ pradveṣo bhavati yatra tad manasā praduṣṭamucyate| daśamaṃ doṣamāha-"paṃceva veiyāu"tti jānunorupari hastau niveśyādho vā pārśvayorvā utsaṅge vā ekaṃvā jānuṃ dakṣiṇaṃ vāmaṃ vākaradvayāntaḥ kṛtvā vandanakaṃyatra karoti tadvedikābaddham| ekādaśaṃ doṣamāha-“bhayaṃtu nitahaṇāīyaṃ" ti ni!haṇaṃ-gacchānniṣkāśanaṃ tadādikaṃya bhayaṃ tena yatra vandate tad bhayavandanakam || dvādaśaṃ doṣamāha[bhā.4482] bhayati bhayassati va mamaṃ, ii vaṃdati ṇhoragaṃ nivesaṃto|
emeva ya mettīe, gārava sikkhāvinīto'haṃ || vṛ-‘smarttavyaṃ bho ācārya! bhavantaṃ vandamānā vayaṃ tiṣṭhāmaḥ' ityevaṃ nihorakaṃ nivesayan vadante| kimiti? ityāha-eṣa tāvad ‘bhajate' anuvartayati mām, sevāyāṃ patito me vartata ityartha, agre vāmama bhajanaṃ kariṣyatyasau, tataścāhamapivandanakasatkaṃ nihorakaṃ niveśayāmītyabhiprāyavān yatra vandate tathā maitryā'pi hetubhūtayā kaścid dvandate, ācāryeṇa samaṃ maitrī mama bhaviṣyatītyartha, tadidaṃ maitrīvandanakam|caturdaśaṃdoṣamāha-"gārava"ttisūcāmātratvād garvavandanakamitipratyeyam|kathambhūtaṃ tat? ityāha-“sikkhāviṇīohaṃ"tiśikṣā-vandanakapradānādisāmācārīviṣayā tasyāṃ vinītaḥkuśalo'hamityavagacchantvamī śeṣasādhvādaya ityabhiprāyavān 'yathāvad' āvartādhārādhayan yatra vandata iti | pañcadaśaṃ doṣamāha[bhā.4483] nāṇāitigaṃmuttuṃ, kāraṇamihalogasāhagaṃhoi|
. pūyā-gāravaheuṃ, nāṇaggahaṇe viemeva || vṛ-jñāna-darśana-cāritratrayaṃmuktvā yat kimapyanyad ‘ihalokasādhakaṃ vastrādikaṃvandanakadānāt sādhurabhilaṣati tat kāraṇaṃ bhavatīti pratipattavyam | nanu jñānādigrahaṇārthaṃ yadā vandate tadā kimekāntenaiva kāraṇaṃnabhavati? ityāśaṅkayāha-yadipūjārthaṃgauravārthaṃvā vandanakaṃdattvā vinayapūrvakaṃ jñānaṃ śrutaṃgṛhṇāti, yenaloke pūjyo'nyebhyaśca śrutadharebhyo'dhikatarobhavāmītitadātadapi evameva' kāraṇavandanakaṃ bhavatīti || tatra kimabhiprāyavat ihalokasādhakaṃ kāraṇaṃ bhavati? ityāha[bhā.4484] āyaratareṇa haṃdi, vaṃdāmiṇaṃ tena paccha paṇayissaṃ|
vaṃdanaga mollabhāvo, na kārassai me paṇayabhaṃgaṃ|| vṛ- 'handi' itīhalokasādhakakāraṇopapradarśane|atiśayādareṇa 'vande' praṇamāmi “ṇa” miti enamācāryam, 'tena ca vandanakapradānena hetubhūtena paścādamukiñcidvastradi praṇayiṣye' yāciṣye, nacāsau mama 'praṇayabhaṅgaṃ prārthanābhaṅga kariṣyati| kathambhūtaḥ san ? ityāha-vandanakameva mūlyaṃ tatra bhāvaḥ-abhiprāyo yasya sūreḥ sa tathābhūtaḥ, vandanakamūlyavaśīkṛta ityarthaḥ, ityabhiprāyavataḥ kāraṇavandanakaṃ bhavatīti ||ṣoḍaśaṃ doṣamāha[bhā.4485] hāuṃ parassa cak, vaṃdaṃte teṇiyaṃ havai etaṃ|
teno iva attāṇaṃ, gūhai obhāvaṇā mā me || vṛ-'hāpayitvā' vañcayitvā 'parasya' sādhu-śrāvakādeḥ 'cakṣu' dṛṣṭiṃ guruṃ vandamānasya śiṣyasya stainyaṃvandanakaṃ bhavati| etadeva spaṣṭataraṃvyācaṣṭe-'stena iva' taskara ivānyasādhvādhantardhānenātmānaṃ

First 22 of 453 passages. Read on

Linked texts (1)