Vavahara v21.p461

v21.p461

pāeṇa ahātonniva uttariso vāhaṇeṇaṃti ||
vṛ-pakvasya vyavahāraḥ phalamiva pakkaṃ patati na punaḥ sthiro'vatiṣṭhati, athavā tadyogāt vyavahāraḥ pākaṃ na gacchati | yathā cāṇākyasya sanyāse śaśīguptaśrīcandraguptasya lakṣmīḥ | ata eva etena pāko gamanena vā pakkaphalasadṛśavyavahāra karaṇāt sa pakva iti vyavahriyate | athavā yasya pakkakollāpabhayāt kāryamapi na śeṣakā uddīrayanti bruvate sa pakvaḥ | kimukta bhavati ? pakvapakvāni tādṛśāni saṃbhāṣate yaiḥ bhāṣitāḥ santī anye sadvādinastūṣṇīkā āsate, tataḥ pakkollāpayogātsapakva iti pādena sopānahā āhata ityuttarasadṛśottarakārī uttaraḥ | iyamatra bhāvanā - kenāpi kvacitsopānahā pādenopahataḥ tena ca gatvā rājakule nivedite kāriṇikaiśca sa ākāritaḥ | kiṃ tyayaiṣa āhataḥ saptāha namayaisa āhata, kintu sopānahā pādena evaṃ so'pi durvyavahāraṃ kurvanagītārthena sutropadeśataḥ upālabdhaḥ sannetāddaśaiḥ chalavacanairuttaraṃ dadāti | tataḥ kaduttarakaraṇāt sa uttara iti | samprati cārvākibadhiraṃ cāha

maṃthayate vaccāgī nīrasaṃ ca visanetiṃ | kahite kahite kaje bhaṇāti bahirovana suryame ||
vṛ- yathā vṛṣanetraṃvṛṣasāgārikaṃnīrasamaparo vṛṣabhaścarvayati evaṃ yaḥ kāryaṃ romanthāyamāṇo niṣphalaṃ racayan tiṣṭhan carvaṇaśīlaḥ cārvādikaḥ, | tathā yaḥ kathite kārye badhira iva brūte, na suṣṭhu mayā śrutamiti sa badhira iva badhiraḥ; guṇṭha samānamamlasamānaṃ cāha

marahaṭṭhalāspucchā kerisiyā lāḍaguṃṭhasāhiṃsu | pāvārabhaṃḍichubhaṇaṃ dasiyā gaṇaṇe puno dānaṃ || guṃṭhāhiṃ evamādīhiṃ harati mohittu taṃtu vavahāraṃ | aṃbapharisehiṃ aṃbo, na tehiṃ siddhiṃ tu vavahāraṃ ||

,
vṛ- eko lāṭo gantryā kimapi nagaraṃ vrajati apāntarāle ca pathi mahārāṣṭriko militastena lāṭasya pṛcchā kṛtā kīdṛśāḥ khalulāṭā guṇṭhāmāyāvinobhavanti | sa prāha-paścātsādhayiṣyāmi | mārge ca gacchatāṃ śītavelā'pagatā tato naṣṭe śīte mahārāṣṭrikeṇa prāvāro gantryāṃ kṣiptaḥ, | tasya ca prāvārasya daśakā lāṭena gaṇitāstato nagaraprāptau mahārāṣṭrikeṇa prāvāro grahītumārabdhaḥ | lāṭo brūte kiṃ madīyaṃ prāvāraṃ gṛhṇāsi ? | evaṃ tayoḥ parasparaṃ vivādo jāto mahārāṣṭrikeṇa lāṭo rājakule karṣito vivāde lāṭo'vādīt | pṛcchata mahārāṣṭrika yadi tava prāvāraḥ tarhi kathaya, kati daśāsya santi | mahārāṣṭrikeṇa na kathitāstena ca lāṭena karṣitā iti mahārāṣṭriko jitastato rājakulādapasṛtya lāṭena mahārāṣṭrakamākārya prāvāraṃ ca tasmai datvā brūte, - vara mitra yattvayā pṛṣṭaṃ kīddaśā lāṭaguṇṭhā bhaktīti tatredṛśālāṭaguṇṭhā bhavantīti | evamādibhirguṇṭhābhirmāyābhiryo mohayitvā taṃ prastutaṃ vyavahāraṃ harati apanayati sa guṇṭhasamānaḥ | tathā yeṣuvacaneṣūkteṣu parasya śarīraṃ viḍaviḍāyatetāni amlāni amlaiḥ puruṣaścavacanairvyavahāraṃ na siddhiṃ nayati, so'mlavacanayogādamla iti upasaṃhāramāha
1

ee akajjakārī tagarāe āsiṃ taṃmi ujugaṃmi |
jehiṃ kayā vavahārā khoḍijjaṃta aṇakajesu ||
vṛ- ete anantaroktasvarupā aṣṭau kāryakāriṇo durvyavahāriṇastasmin guṇe tasmin vivakṣite kāle tagarāyāmāsīran | yaiḥ kṛtā vyavahārā anyeṣu rājyeṣu khodyante, durvyavahāriṇāmiha paraloke ca phalamāhaiha loeya akittī, paraloe duggatī dhuvā tesiṃ |

aṇāṇā jiṇeṃdāṇaṃ je vavahāraṃ vavaharati ||
vṛ-ye jinendrāṇāmanājñayā vyavahāraṃ vyavaharanti teṣāmiha loke'kīrtiḥ paraloke dhruvā durgatiḥ |