Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p86

Vyavahāravṛtti v21.p86

Language
Sanskrit

v21.p86

uddeśaka :

85
samitiṣukadācidasamito'neṣaṇīyaṃ vā bhaktaṃ pānaṃ vā gṛhītaṃsyādityādi ālocayet
kadācidaguptaḥ syāt
tathā

saṃtaṃmivi balavirie savo vahāṇeya jaṃna ujjamiyaṃ; esāvihāraviyaḍaṇā, vocchaṃ uvasaṃpanāṇataṃ |
vṛ- satyapi vidyamānepi balaṃ śarīraṃ prāṇaḥ vīryamāṃtarī śaktiryadvaśāt tapaḥ kurvvan śarīrasyātikṛśatāyāmapi na saṃyamayogeṣu sīdati; balaṃ ca vīryaṃ ca balavīryaṃ samāhāre dvaṃdvastasmin tapaso dviprabhedasyāpi upadhānaṃ karaṇaṃ tapaupadhānaṃ tasmin nodyataṃ, nodyamaḥ kṛtaḥ etadapi ālocayet | eṣā vihāravikaṭanā vihārālocanā upasaṃpadālocanādi prāya evaṃrūpā, kevalaṃ yannānātvaṃ tad vakṣye, tatra prathamataḥ upasaṃpadālocanāyā aparādhā locanāyāśca vihāralocanayā saha nānātvaṃ darśayati - egamaṇogā divasesu hoi ohe ya payavibhāge ya, uvasaṃpayāvarāhe, nāyamanāyaṃ paricchaṃti |

vṛ- upasaṃpaccāparādhaśca upasaṃpadaparādhastasmin ālocanā iti prastāvāt gamyate upasaṃpadālocanā aparādhālocanā cetyarthaḥ, | pratyekaṃ dvidhā, oheya ityādi tṛtīyārthe saptamī odhena padavibhāgena ca | tathā ekaikāpi divaseṣu ciṃtyamānā egamanogā iti padaikadeśe padasamudāyopacārātḥ ekadivasikī anekadivasikī ca bhavati | oghālocanā ekadivasikī vibhāgālocanā ekādivasikī anaikadivasikī cetyarthaḥ, tadevamuktamanānātvamadhunā nānātvamupadarśayati | nāyamanāyaṃ paricchaṃti, upasaṃpadyamānaṃ pūrvaṃ jñātamajñātaṃ ca parīkṣaṃte paribhāvayaṃti, paribhāvya vā jñānamāvaśyakapadādibhiḥ parīkṣate iyamatra bhāvanā, | upasaṃpadyamāno dvividho bhavatijñāto'jñātaḥ, tatrayadijñātaḥ sa na parīkṣyate tasyāgrepi jñātatvāt athājñātastarhisa āvaśyakādibhiḥ padaiḥ parīkṣaṇīya iti, saṃprati yaduktaṃ vibhāgeṇa appasatthe dinamityādi, tad dvyākhyātukāma āha -

divasāto uvasaṃpaya avarāhe divasato pasatthaṃmi;
uvvāto tadivasaṃ, tirāhaṃ tu atikkame gurugā |
vṛ-vihārālocanāvat upasaṃpadālocanāpi vibhāgena praśaste apraśaste vā divase rātrau dātavyā doṣābhāvāt | tathā pūrvasūribhiranujñātāt, aparādhe aparādhaviṣayā punarālocanā, divasato iti saptamyaṃtāt taddivase upalakṣaṇametat rajanyāṃ vā, praśaste viṣṭivyatīpātādidoṣavarjite vyākhyānato . viśeṣapratipattiriti nyāyāt, dravyādiṣu ca praśasteṣu dātavyā, nāpraśasteṣu eṣā jinājñā, tathā uvvāto taddivasamiti yasmin divase upasaṃpadyamāna āgataḥ, tasmin divasa yadi udvātaḥ paribhrāṃta iti kṛtvā na pṛṣṭa ācāryeṇa, tataḥ sa ācāryaḥ śuddhaḥ | trayāṇāṃ tu divasānāmatikrame vimuktaṃ bhavati | triṣu divaseṣu madhye yadi na pṛṣṭastataścaturthe divase tasyāpṛcchataḥ parihārasthānaṃ gurukāścatvāro gurumāsā etacca upari vyākhyāsyate |

samaṇunnaduganimittaṃ, uvasaṃpajje te ya hoi emeva |
amane navaraṃ, vibhāgato kāraṇe bhaiyaṃ | |
vṛ- upasaṃpadyamāno dvidhā, tadyathā samanojño'samanojñaśca tatra samanojñasya samīpe samanojña upasaṃpadyamāno dvikanimittaṃ upasaṃpadyate, tadyathā jñānārthaṃ darśanārthaṃ ca, na cāritrārthaṃ, yena caraṇaṃ prati sadṛśa