Vavahara v22.p41
Vyavahāravṛtti v22.p41
- Language
- Sanskrit
v22.p41
vyavahāra-chedasūtram-2- 4/105 ṛtubaddhaḥ kālo darśito yaṃ purataḥ kṛtvā prabhuṃ kṛtvā ityarthaḥ | sa niyamādācārya upādhyāyo vādraṣṭavyo viharatisaācakadacit 'vīsuṃbhejā' śarīrādviṣvagbhavetkālagatobhavet | ‘atthiyāittha'ityādi, asti cātra samudāyo'nyaḥ kaścit ācāryādupādhyāyādvā vyatirikto gaṇī pravartakaḥ sthaviro vṛṣabho vā upasampadanāhastata upasampattavyaḥ | athānyo nāsti kaścidatropasampadanārhastarhi sa ātmanaḥ kalpanāsāmāptaitisetasya kalpate | ekarātrikyāpratimayāyatravasatitatraikarātrābhigraheṇa janajannaṃ' ityādi, yasyāṃ yasyāṃ diśi anye sādharmikā viharanti, tāṃ tāṃ diśamupalātuṃ, na punaḥ ‘sa' tasya kalpate tatrāpāntarāle vihārapratyayaṃvastuṃ, kalpate 'sa' tasyakāraṇapratyayaṃsaṃghātādikāraṇanimittaṃ vastuṃ, tasmiṃśca kāraṇe niṣṭhate yadi paro vadet vasa ārya! aikakātraṃdvirātraṃ vā evaṃ se' tasya kalpate ekarātraṃ vā dvirātraṃvā vāśabdāt trirātraṃ vā vastuṃ, na 'sa' tasya kalpate ekarātrādirātrādvā paraṃ vastuṃ, yaḥ (ya) tatra ekarātrāt dvirātrādvā paraṃ vasati tatra ‘sa' tasya svakṛtādantarāt cchedaḥ parihāro veti | adhunā niyuktivistaraḥ | atropasampadanāha ityuktam | sā copasampadvividhā -laukikī lokottarikī vā | tathā cāha[bhā.1889] loge yauttaraṃmī ya, uvasaṃpaya logigī urāyāī |
rāyā vihoīduviho, sāvekkho ceva niravekkho || vṛ- upasampadvidhā-loke, uttareca lokottare | tatra laukikī rājādau | ādiśabdāt yuvarājādiparigrahaḥ | tathācavadārājāmṛtobhavati, tadāyuvarājamupasampadyante,taṃrājānaṃsthāpayantītyarthaḥ yuvarājo'nyaḥsthāpyate | sa ca rājābhavati dvividhaḥ sāpekṣo nirapekṣaśca sahāpekṣayāsāpekṣaḥ, tadviparīto nirapekṣaḥ | tathā ca prajārājyādyapekṣaḥ sanjīvanneva yuvarājaṃsthāpayati nirapekṣastu naiva ||
atha kiṃjīvanneva yuvarājaṃsthāpayati | tata āha[bhā.1890] juvarājaṃmi uṭhavie, payāu baṃdhaṃti āyatitattha |
nevaya kālagayaṃmī, khubbhaṃti paḍivesiya nariṃdā || vṛ-yuvarāje rājñā sākṣādvidyamāna sthāpite prajāstatra āyatimāgāmikālaviṣayāṃ mahatīmāsthāṃ mahatīmāsthāṃbadhnanti, naivacasahasā kālagaterājñiprātiveśikanarendrāḥsīmātaṭavartinaḥ pratyantarājānaḥ kṣubhyanti | rājyaviloḍanāyasaṃcalanti || uktaḥ sāpekṣaḥ saṃprati nirapekṣamāha[bhā.1891] - pacchannarāyatene āya paro duviha hoi nikkhevo |
loiya loguttarito,loguttara thappiyarevocchaṃ || vṛ-nirapekṣo nāma yaḥ prajānāṃ rājyasya cāyarti nāpekṣete, tasmin kālagate sa rājā mṛtaḥ pracchanno priyate | yathā atīva rājāśarīrabādhito vartate sa ca tāvat dhriyate yāvadanyo niveśyate, sacakadācit steno'pi | yathā nikṣepaṇaṃ nikṣepaḥ sa dvividho dviprakārastadyathā-ātmanaḥ parataśca | punarekaiko dvidhālaukiko lokottarikaśca | tatra lokottarikaḥ sthāpyaḥ paścādvakṣye ityarthaḥ itaraṃ laukikaṃ prathamagāthāpādopakṣiptaṃ vakṣye || pratijñātameva nirvāhayati[bhā.1892] niravekkhekālagate, bhinnarahassā tigicchamaccoya||
__ahi vāsa āsahiṃḍana, vajjhotiya mūladevo u || vṛ-eko rājā nirapekṣastasyarājyemūladevaścaurikāṃ karotisakadācidārakṣakaiḥ prāpto rājñaḥ pārśvanīto rājñā yastena itikṛtvāvadhya ājñaptaḥ | tatorājā tatkṣaṇameva nijamāvāsasthānamupagataḥ kṣaṇamātreṇaca
Linked texts (1)
- Vavahāra — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit