Vavahara v22.p75
Vyavahāravṛtti v22.p75
- Language
- Sanskrit
v22.p75
vyavahāra-chedasūtram-2- 4/109 vatkartavyā | tathāpyanicchāyāmupekṣā vastusvabhāvaṃ jñātvā pratīkṣāpaṇaṃ there 'khudutti' dvau sthavirāvekaśca kṣullakaḥ sūtrādibhiḥ prāpto'tropasthāpanā 'voccatthe' ityādi sthavirakṣullakasya ca viparyayastato bhavati mārgaṇā kartavyā | sā caivam-dau kṣullako prāptāvekaśca sthaviraḥ prāpta eko na prāptastatra yo na prāptaḥ sa ācāryeṇa vṛṣabhairvā prajñāpyate | prajñāpitaḥ san yadyanujānāti tadā tat kṣullaka upasthāpyate tathāpyanicchāyāṃrājadṛṣṭāntenatathaiva prajñāpanā | ayaṃcātraviśeṣaḥ | so'prāptasthavirobhaṇyate-eṣa tava putraḥ paramamedhāvī sūtrādibhiḥ prāpta ityupasthāpyatāṃ, yadipunastvaṃ na mutkalayasi tadetau dvāvapi pitāputrī ratnādhikau bhaviṣyatastasamādvisarjaya enamātmīyaṃ putrameṣo'pitāvadbhavaturatnādhika iti | ato'pi paramanicchāyāmupekṣāvastusvabhāvaṃjñātvā vā tat kṣullakasya pratīkṣāpaṇamiti | ranoya amaccāī ityādi paścārdhaṃ rājā amātyaścasamakaṃpravajitausamakameva sūtrādibhiḥ prāptau tato yugapattau dvāvapyupasthāpyate | atha rājā sūtrādibhiḥ prāpto nāmātyo rājña upasthāpanā | athāmātyaḥ sūtrādibhiḥ prāpto na rājā tato yāvadupasthāpanādinamāgacchatitāvadādareṇarājāśikṣyate, tatoyadiprāptoyugapadupasthāpanā |athatatrāpi rājāna prāptastadā tenānujñāte amātya upasthāpyate | atha necchati tadā pūrvavat daṇḍikadṛṣṭāntena rājñaḥ prajñāpanā, tathāpi cennecchati tataḥ pañca divasānyāvadamātyasya pratīkṣāpaṇaṃ tathāpi cenna prāpto bhūyaḥ prajñāpanā | tatrāpyanicchāyāṃpunaḥ pañcadaśāhamapitathāpyanicchāyāmupekṣāvastusvabhāvaṃvājñātvāmātyasya pratīkṣāpaṇaṃ | yadi vā vakṣyamāṇo'tra viśeṣoṃ yathā vāmātyasya rājñā sahoktamevamādigrahaṇasūcitayoḥ śreṣṭhisārthavāhayorapivaktavyamiti, saṃjaimajjñamahādevīti' dvayormātāduhinoīyormātāduhitṛyugalayomahādevyamāyatyośca sarvameva niravaśeṣaṃ vaktavyam | samprati yaduktaṃ 'voccatthamagaṇā hoi' iti tad vyākhyānārthamāha[bhā.2046] dopatta piyāputtā egassa puttapatta nautherā |
gahitova sayaṃ rāinito hou esa vi ya || vṛ-dvau pitāputrā prāptāvekasya tupitāputrayugalasyaputraḥ prāptonatusthaviraḥ | sa ācāryeṇa vṛṣabheṇa vā prajñāpanāṃ grāhitaḥ svayaṃ vitaratyanujānāti | tadā tat kṣullaka upasthāpyate | atha necchati tadā pūrvavadrājadraṣṭāntena prajñāpanā | anyaccaitau pitāputrau ratnādhikau bhaviṣyata eṣo'pi ca tava putro yadi rāniko ratnādhiko bhavati | bhavatunāma tava lābha eṣa iti tathāpyanicchāyāṃpūrvavadupekṣādi | [bhā.2047] rāyā rāyāṇo vādonivi samapattadosupāsesu |
īsaraseḍiamacce nigamaghaḍākuladuekhuḍḍe || vṛ-ekorājādvitīyorājarājānastausamakaṃpravrajitau | atrāpiyathā pitāputrayorvā prāguktaṃtathāpi nivaśeṣaṃ vaktavyaṃ kevalamavame'mātyādike sūtrādibhiḥ prāpte upasthāpyamāne yadi rājādiraprītiṃkaroti dāruṇasvabhāvatayābrūte vā kimapi paruṣaṃtadāso'prāpto'pītarairamātyādibhiḥ samamupasthāpyate | athavā 'rāyatti' atraekorājātatraso'mātyādīnāṃsarveṣāṃratnādhikaḥ kartavyaḥ ‘rāyāṇotti' yatrapunarddhiprabhṛtayo rājānaḥ samakaṃ pravrajitāḥ samakaṃ ca sūtrādibhiḥ prāptāste samaratnādhikāḥ kartavyā ityupasthāpyamānā dvayoḥ pārśvayoḥsthāpyante || atraivārthe viśeṣamāha[bhā.2048] samagaṃtuanegesuṃpattesuṃanabhijogamāvaliyā |
egato duhatoṭhaviyā samarāiniyājahāsannaṃ ||
Linked texts (1)
- Vavahāra — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit