Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v22.p9

Vyavahāravṛtti v22.p9

Language
Sanskrit

v22.p9

vyavahāra-chaṃdasūtram - 4 /102
tataste'pi nigrahītavyāḥ, anyathā pravacanopaghātastatastannigrahaṇe'pi vyākulanā; tathā mahati gaṇe bahavaḥ prādhūrṇakāḥ samāgacchanti, tatasteṣāṃ viśrāmaṇayā paryupāsanayā ca vyāghātaḥ | tathā bahavaḥ khalu mahati gaṇeānāsteṣāṃ yāvadālocanā śrūyate, tadā vyākulanā | tathā mahati gaṇe bhūyasāṃ prāghūrṇakādīnāṃ prāyogyaṃ bhaikṣaṃ durlabhamiti sādhavaḥ ke'pi kutrāpyanyatrapreṣaṇīyā itivyāghātaḥ, vāulaṇesā ityādi eṣā vyākulanā yathā kalpe kalpādhyayane pañcame uddeśe savistaraṃ bhaṇitā tathātrāpi draṣṭavyā || navame puvvammīti vyākhyānayatinavame daśame pūrve'bhinave gṛhīte yadi satataṃ tato naśyetāmato'rtha dvayorvihāraḥ | |
[ bhā. 1735 ] asivādi kāraṇehiṃ ummuganāyaṃ ti hoja jā donni | sāgarasarisaṃ navamaṃ atisayanayabhaṃgagahaṇattā ||
vṛ- aśivaṃ nāma māriḥ, sā upasthitā, tatra ca jñātamulmukaṃ yathā ulmukāni bahūnyekatrāhṛtāni jvalanti ekaṃ dvau vā na jvalataḥ, evaṃ triprabhṛtiṣu bahuṣu māriḥ prabhavati, naikasmin dvayorvā, tata evamaśivakāraṇenādaśabdādavamaudaryeṇa rājapradveṣato vā gaṇabhedastāvadbhavati yāvat pṛthak pṛthagdvāvapi bhavetāmato nānupapanno dvayorvihāraḥ | | sāgareti vyākhyānayati sāgarasadṛśaṃ svayaṃbhūramaṇajaladhitulyaṃ navamamupalakṣaṇametat daśamaṃ ca pūrva, kasmādityāha-atiśayanayabhaṅgādanekairatiśayairanekairnayairanekairbhaṅgaiśca gupilatvāt | tato'gītārthānāmatiśayākarṇanaṃ mā mūt | nayabahulata? ā bhaṅgabahulatayā vā bahūnāṃ madhye parāvartanaṃ duṣkaramiti dvayorvihāraḥ | anyacca

pāhuḍa, vijjātisayā, nimittamādī, suhaṃca pairike | chedasuryamiva guṇaṇā agīyavahalaṃmi gacchaṃmi ||
vṛ- prābhṛtaṃ yonigrābhṛtaṃ guṇayitavyam | vidyātiśayā nāma vidyāviśeṣāyairākāśagamanādīni bhavanti te vā parāvartanīyā vartante | nimittamatītādibhāvaprarupakam ādiśabdāt yogā mantrāśca parigṛhyante | ete sarve'pi sukhaṃ sukhena pratirikta vivikte pradeśe'bhyasyante, na agītabahule agītārthasaṃkule gacche chedaśrutasya vyavahārādeḥ, gāthāyāṃ saptamī ṣaṣṭhyarthe, guṇanā parāvartanāṃ (naṃ) kartu śakyam, teṣāmagītārthānāṃ karṇābhyaṭanataḥ śrutvā vipariṇāmato gacchānnirgamanaṃ mā bhūditi, sūrerupādhyāyasya vātmadvitīyaspānyatra gamanam || sampati yādṛśe dvayoranyatra gamanamucitaṃ tādṛśamāha -

kayakaraṇijjā therā suttatthavisārayā suyarahassā | je ya samatthā voḍhuṃ kālagayāṇaṃ uvahidehaṃ ||
vṛ- kṛtakaraṇā nāma gītārthatayā pariṇāmakatayā cānpadāpi anyaiḥ sahānekaśa īdṛśāni kāryāṇi kṛtavantaḥ, yadyapi ca kadācid dvitīyaḥ sahāyo na kṛtavān tathāpi yogyatyāsa kṛtakaraṇīya iva draṣṭavyaḥ, sthaviraḥ śrutena paryāyeṇa ca, tathā sūtrārthayorviśāradāḥ sūtrārthaviśāradāḥ, tathā śrutāni rahasyāni anekānyanekaśo yaiste śrutarahasyā iti sahāyaṃ prati viśeṣaṇam | sūrerupādhyāyasya vā pūrvagatasūtrārthadhāriṇo'dhigatacchedaśrutasya ca śrutarahasyatvāvyabhicārāt | tathā dvayorekatarasmin kāle gate'pareṇa śarīrapāristhāpanikāṃ kartu gacchatā dvayorapyupādhiḥ śūnyāyāṃ vasatau na moktavyo, mā dasyavastamapahārṣuriti kṛtvā dvayorapyupardhimṛtakaśarīraṃ cānyareṇa voḍhavyam | tato ye kālagatānāṃ dehaṃ dvayorupadhiṃ ca voḍhuṃ samarthāste adhikṛtamūtraviṣayāḥ | | tathā cāha

guṇasaṃpattā, kāraṇajāeṇa te duyaggāvi |