Uttarajjhayana v28.p133
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p133
- Language
- Sanskrit
v28.p133
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-3/96 karaṇamāpadyata iti kathañcitsata eva karaṇamasyābhiramyupagataṃ, na cābhyupagatārthasya prasañjanaṃ yujyate?, nāpikriyānuparamaprāpteḥ, yata iha kiyā kimekaviṣayā bhinnaviṣayā vā?, yadyekaviṣayā na kaściddoṣaḥ, tatra hi yadi kṛtaṃ kriyamāṇamucyate, tatra kriyā''veśasamaya eva kṛtatvābhidhānāt, uktaṃ hi-"kriyākālaniṣṭhākālayoraikya"miti, athaivamapi kṛtakriyāmāṇayoraikye kṛtasya sattvāt sato'pi karaṇe tadavasthaḥ prasaṅgaḥ, tadsat, pūrvaṃ hi labdhasattākasya kriyāyāmayaṃ prasaṅgaḥ syāt, na tu kriyāsamakālasattāvāptau, atha bhinnaviṣayā kriyā tadā siddhasādhanaṃ, pratisamayamanyānyakāraṇatayā vastuno'bhyupagamena bhinnaviṣayakriyānuparamasyāsmākaṃ siddhatvāt 2, atha prathamādisamayeṣvapi kāryopalambhaprasakteriti pakṣaḥ, kriyamāṇasya hi kṛtatve prathamādisamayeṣvapi sattvādupalambhaḥ prasajyata iti, tadapi na, tadā hi śivakādīnāmeva kriyamāṇatā, te copalabhyante eva, uktaṃ ca
"annārambhe annaṃ kai dīsau? jaha ghaḍo paḍārambhe|
sivakādato na kumbho kaha dīsai so tadaddhāe|" ghaṭagatābhilāpatayā ca mūḍhaḥ śivakādikaraṇe'pi ghaṭamahaṃ karomīti manyate, tathā cāha
"paisamayakajjakoḍīniravekkho ghaḍagayābhilāso'si|
paisamayakajjakālaṃ thūlamai ghaḍaṃ milāesi|" 3, nāpi kriyāvaiphalyā''pattito, yataḥ prāgeva prāptasattākaiya karaṇe kriyavaiphalyaṃ syāt, na tu kriyamāṇakṛtatve, tatra hi kriyamāṇaṃ kriyāpekṣamiti tasyāḥ sāphalyameva, anekāntavādināṃ cakenacidrūpeṇa prāk sattve'pi rūpāntareṇa karaṇaṃ na doṣāya 4, dīrghakriyākāladarśanānupapatterityapi na yuktaṃ, yataḥ śivakādyuttarottarapariṇāmaviśeṣaviṣaya eva dīrghakriyākālopalambho na tu ghaṭakriyāviṣayaḥ, uktaṃ hi
"paisamauppannāṇaṃ paropparavilakkhanāna subahūṇaṃ|
dīho kiriyākālo jai dīsai kiṃtha kuṃbhassa? ||" atha kathañciniścitabhede kṛtakriyamāṇe, tattīrthakuduktameva, niścayavyavahārānugatvāt, tadvacasaḥ, tatra ca niścayanayā''śrayeṇa kṛtakriyamāṇayorabhevado, yaduktam
"kriyamāṇaṃ kṛtaṃ dagdhaṃ, dahyamānaṃ sthitaṃ gatam|
tiṣṭhacca gamyamānaṃ ,ca niṣṭhitatvāt pratikṣaṇam||" vyavahāranayamatena tu nānātvamapyanayoḥ, tathā ca kriyamāṇaṃ kṛtameva, kṛtaṃ tu syākriyamāṇaṃ kriyaveśasamaye, kriyoparame punarikriyamāṇamiti uktaṃ, ca
teṇeha kajjamāṇaṃ niyameṇa kayaṃ kayaṃ tu bhayanijjaṃ|
kiñcidiha kajjamāṇaṃ uvarayakiriyaṃ va hojjāhi || kiñci bhavato mati:-kriyāntyasamaya evābhimatakāryabhavanaṃ, tatrāpi prathamasamayādārabhya kāryasya kiyatyapi niṣpattireṣṭavyā, anyathā kathamakasmādantyasamaye sā bhaved ?, uktaṃ ca
"ādyatantupraveśe ca, notaṃ kiñcidyaṭā paṭe| antyatantupraveśe ca, notaṃ syānna paṭodayaḥ||1||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit