Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p142

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p142

Language
Sanskrit

v28.p142

adhyayana-3,[ ni. 171] skandi, yathā''dityaḥ, kriyāvacca sūcyādi, idamapi samānamatrāpi, yau dūradeśau na tayoryugapadekasya sañcāro yathā himavadvindhyaśikharayordevadattasya, dūradeśau ca śiraścaraṇagatatvagindriyadeśāvityanumānena manasaḥ kramasañcārasiddhaḥ, syādetad-āgamasiddhamupayogayogapadyaṃ, naca tad yugapanmanasaḥ sañcāraṃ vineti na manasaḥ kramasañcārasādhakānumānotthānam, āgamasiddhatā cāsya vahubahuvidhādigrāhitvābhidhānenāvagrahādīnāmanekagrahaṇasya tatroktatvāt, tadabhidhānācca yugapadanekopayogatā'pyuktaiveti, nanvatrānekagrahaṇaṃ kiṃ sāmānyaviśeṣāṇāṃ grahaṇamapekṣya kevalaviśeṣāṇāṃ vā?, na tāvadādyaḥ pakṣo yato'nuvṛttivyāvṛttirūpeṇa vilakṣaṇatvaṃ sāmānyaviśeṣāṇāṃ, tathā cāha-'ya ekatra grahaṇapariṇāmaḥ sa nānyatre'ti kathaṃ yugapatsāmānyaviśeṣagrahaṇam ?, atha dvitīyaḥ pakṣaḥ, uktaṃ hi-"viśeṣāṇāṃ vyāvṛttirūpeṇāvilakṣaṇatvāt yugapadbahūnāpi grahaṇam,' tanna, viruddhatvādasya, tathāhi-viśepāścāvilakṣaṇāśceti parasparaviruddhaṃ vacaḥ, atha bhinneṣvapi viśeṣeṣvabhinna sāmānyamiti tadrūpaṇa teṣāṃ grahaṇam, idamasmadiṣṭameva, uktaṃ ca
"usiṇeyaṃ sīyeṇaṃ na vibhāgenovaogadugamiṭuṃ|
hojjā samadugagahaṇaṃ sāmannaṃ veyaṇāmettaṃ ||" na caivamanekagrahaṇaṃ yugapadanekopayogitvāvinābhāvi yena tadabhidhānāttadapyuktaṃ bhavet, tathā ca pūjyā:
___ "bahubahuvihāigahaṇe nanūvaogabahuā sue'bhihiyā|
tamaṇegaragahaṇaṃ ciya uvaogānegayā natthi||" athaikatropayuktasyānyatrāpyupayoganiścayeneti pakṣaḥ, so'pi na, yasmādyadyanyatropayuktamapi mano'nyatrāpyupayujyamānaṃ niścīyeta tadā kañcit vyākṣiptamanā: puraḥ sannihitapadārthāntare'pyupa-. yogaṃ lakṣayet, na caivaṃ, taduktam
"annaviṇiuttamannaṃ vinitogaṃ lahati jai mano tenaṃ |
hatthi ṭhiyaṃpi purato kimannacitto na lakkhei ? || (tataśca sthitametat-) gavāvahitacittasya, nopayogo yathā gaje||
śītopayuktacittasya, nopayogastathā''tape|| prayogaśca-ya ekatrāvahitacitto na so'nyasya grāhako, yathā gavāhitacitto hastinaḥ, śītāvahitacittaśca śītavedanākāle jīvaḥ, itthaṃ saṃjhyupayogamāśrityoktaṃ, sāmānyena tu
kāraṇaṃ pariṇāmyekopayuktanijaśaktikam|
tadaivāśaktamanyasminnupayuktaṃ (yoktuṃ) mṛdādivat || prayogaśca-yatpariṇāmi kāraṇamekatropayuktaśaktikaṃ na tadaiva tadanyatropayujyate, yathā ghaṭopayuktā mṛt śarāvādiṣu, śītavedanopayuktaśca tatkāle jīvaḥ, uktaṃ ca
"uvaogamato jīvo uvaujjai jeṇa jaṃmi taṃ kālaṃ| so tammaovaogo hoi jahiṃdovaogammi||1|| so taduva ogamettovauttasattitti tassamatto ya| atyaṃtarovaogaṃ jāu kahaṃ keṇa vaṃseṇa? ||2||"