Uttarajjhayana v28.p18
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p18
- Language
- Sanskrit
v28.p18
pramīyate-paricchidyate'neneti pramāṇaṃ, tacca dravyakṣetrakālabhāvabhedāccaturvidhaṃ, tatrāsya kṣāyopaśamikabhāvarūpatvena bhāvapramāṇe'vatāraḥ, yata āha
"davvāi caubbheyaṃ pamīyae jena taṃ pamāṇaṃti |
iṇamajjhayaṇaṃ bhāvotti bhāvamāṇe samoyarai ||" bhāvapramāṇaṃ ca guṇanayasaṅkhyābhedatastridhā, tatrāsya guṇapramāṇasaṅkhyāpramāṇayorevāvatāraḥ, nayapramāṇe tu yadyapi śrutakevalinoktam"ahigāro tihi ugosana'ti, tathā natthi naehi vihūṇaṃ suttaṃ attho va jinamae kiṃ ca |
āsajja u soyāraṃ nae nayavisārao būyā ||" tathāpi samprati tathāvidhanayavicāraṇāvyavacchedato'navatāra eva, tathā ca tenaiva bhagavatoktam
mūḍhanaiyaṃ suyaṃ kāliyaṃ tu na nayā samoyaraṃti ihaṃ |
apahutte samoyāro natthi pahutte samoyāro ||1||" (tathā)-"jāvaṃti ajjavayarā apahuttaṃ kāliyonuogassa|
tenāreṇa pahuttaṃ kāliyasuyadiṭṭivāe ya ||2||" mahāmatinā'pyuktaṃ-mūḍhanayaṃ tu na saṃpai nayappamāṇe'vayāro se" | guṇapramāṇaṃ tu dvidhājīvaguṇapramāṇajīvaguṇapramāṇaṃ ca, tatrāsya jīvopayogarūpatvājjīvaguṇapramāṇe'vatāraḥ, tasminnapi jñānadarśanacāritrabhedatastyātmake'sya jñānarūpatayā jñānapramāṇe, tatrāpi pratyakṣānumānopamānā''gamātmake prakṛtādhyayanasyāptopadeśarū patayā''gamapramāṇe, tatrāpi laukikalokottarabhede paramagurupraṇītatvena lokottare sūtrārthobhayātmani, tathā cāha--
"jīvānannattaṇao jīvanuneneha bhāvao nāṇe|
louttarasuttattho bhayāgame tassa bhāvāo||" tatrāpyātmānantaraparamparāgamabhedatastrividhe arthatastīrthakaragaṇadharatadantevāsinaḥ sūtratastu sthaviratacchipyatatpraśiṣyānapekṣaya yathākramamasyātmānantaraparamparāgameṣvavatāraḥ, saṅkhyāpramāṇamanuyogadvārādiṣu prapañcitamiti tata evāvadhāraṇīyaṃ, tatra cāsya parimāṇasaṅkhyāyāmavatāraḥ, tatrāpi kālika śrutadṛṣṭivādaśrutaparimāṇabhedato dvibhedāyāṃ kālika śrutaparimāṇasaṅkhyāyāṃ saṅkhyātaparimāṇātmikāyāṃ paryāyāpekṣayā tvanantaparimāṇātmikāyām, anantagamaparyāyatvādāgamasya, tathā cāha-"anaṃtā gamā anaṃtā pajjavā" ityādi| vaktavyatā-padārthavicāraḥ, sā ca khaparobhayasamayabhedatastridhā, tatra svasamayaḥ-arhanmatānusāriśāstrātmakaḥ, parasamaya:kapilādyabhiprāyānuvatigranthasvarūpaḥ, ubhayasamayastubhayamatānugataśāstrasvabhāvaḥ, tatrāsya svasamayavaktavyatāyāmevāvatāraḥ, svasamayapadārthānāmevātra varṇanāt, yatrāpi parobhayasamayapadārthavarṇanaṃ tatrāpi svasamayavaktavyataiva, parobhayasamayayorapi samyagdṛṣṭiparigṛhītvena svasamayatvāt, ata eva sarvādhyayanānāmapi svasamayavaktavyatāyāmevāvatāraḥ, taduktam
"parasamao ubhayaṃ vā sammaddiṭṭissa sasamao jeṇaṃ|
to savvajjhayaṇāī sasamayavattavvaniyayāī|"ti arthādhikāraḥ ‘paḍhame vinao' ityanena svata eva niyuktikṛtā'bhihita iti nocyate | iha