Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p181

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p181

Language
Sanskrit

v28.p181

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-4/121 kimuktaṃ bhavati?-bahujanapravṛttidarśanānaite'narthakāriṇa iti na viśrambhavān bhavet ‘paṇḍitaḥ' prāgvat, āśu-śīghramucitakarttavyeṣu yatitavyamiti prajñā-buddhirasyeti-āśuprajñaḥ, kimiti āśuprajñaḥ?, yato ghūrṇayantīti ghorā:-niranukampāḥ, satatamapi prāṇināṃ prāṇāpahāritvāt, ka ete ?, 'muhūrtāḥ' kālaviśeṣāḥ, kadācicchārīravalād ghorā apyamīna prabhaviṣyantītyata āha-'abalaṃ' balavirahitaṃ na mṛtyudāyino muhūrtān prati sāmarthyavat, kiṃ tat ? - śarīram, evaṃ tarhi kiṃ kṛtyamityāha-'bhāraṇḍapakkhīva cara'ppamatto' iti patatyaneneti pakṣaḥ so'syāstīti pakṣī bhāraṇḍaśvāsau pakṣī ca bhāraṇḍapakṣī se yadvapramattaścarati tathā tvamapi pramādarahitaścara-vihitānuṣṭhānamāsevasva, anyathā hi yathā'sya bhāraṇḍapakṣiṇaḥ pakṣyantareṇa sahāntarvartisādhāraṇacaraṇasambhavāt svalpamapi pramādyato'vaśyameva mṛtyuḥ tathā tavāpi saṃyamajīvitād bhraṃśa eva pramādyata iti sūtrārthaḥ || amumevārthaṃ spaṣṭannāhamū. (122) care payāiṃ parisaṃkamāṇo, jaṃ kiṃci pāsaṃ iha mannamāṇo|
lābhaṃtare jīviya vūhaittā, pacchā parināyamalāvadhaṃsī| vṛ.'caret' gaccheta ‘padāni' pādavikṣeparūpāṇi 'pariśaṅkamānaḥ' apāyaṃ vigaṇayan, kimityevamata āha-'yatkiñcid' gṛhasthasaṃstavādyalpamapi pāśamiva pāśaṃ saṃyamapravṛttiṃ prati svātantryoparodhitayā 'manyamāno' jānānaḥ, yadvā 'caredi'ti saṃyamādhvani yāyāt, kiṃ kurvan ?'padāni' sthānāni, dharmasyeti gamyate, tāni ca mūlaguṇādīni pariśaṅkakāno' mā mameha pravarttamānasya mūlaguṇeṣu mālinyaṃ skhalanā vā bhaviṣyatīti paribhāvayan pravarteta, 'jaṃ kiṃci' tti yatkiñcidalpamapi duścintitādi pramādapadaṃ mūlaguṇādimālinyajanakatayā bandhahetutvena pāśamiva pāśaṃ manyamānaḥ, tadayamubhayatrābhiprāyaḥ-yathā bhāraṇḍapakṣī aparasādhāraṇārticaraṇatayā padāni pariśaṅkamāna eva carati yatkiñciddavarakādikamapipāśaṃ manyamānaḥ, tathā'pramattaścareta, nana yadi pariśaṅkamānaścarettahi sarvathā jīvitanirapekṣeṇaiva pravattitavyaṃ, tatsāpekṣatāyāṃ hi kadācikathañciduktadoṣasambhava ityāśaṅkayāha-'lābhaṃtare'tyādivṛttārddha, lambhanaṃ lābhaḥ-apūrvārthaprāptiḥ antaraṃ-viśeṣaḥ, lābhaścāsāvantaraṃca lābhāntaraṃ tasmin satītyarthaḥ, kimuktaṃ bhavati?.
yāvadviśiṣṭaviśiṣṭatarasamyagjñānadarśanacāritravāptiritaḥ sambhavati tāvadidaṃ 'jīvitaṃ' prāṇadhāraṇātmakaṃ bṛhayitvā' annapānopayogādinā vṛddhi nītvā, tadabhāve prāyastadupakramaṇasambhavāditthamuktaṃ, 'khuhā pivāsā yavāhī ya'ttivacanāt kṣudādīnāmapyupakramaṇakāraṇatvenābhidhānāda, iha ca bṛṃhayitveva bṛṃhayitveti vyākhyeyam, anyathā hyasaṃskṛtaṃ jīvitamiti virudhyata iti bhāvanīyaṃ, tataḥ kimityāha-'paścāt' lābhaviśeṣaprāptyuttarakālaṃ parināya'tti sarvaprakārairavabudhya yathedaṃ nedānīṃ prāgvatsamyagdarśanādiviśeṣahetuḥ, tathā ca nāto nirjarā, na hi jarayā vyādhinā vā abhibhūtaṃ tat tathāvidhadharmādhānaṃ prati samartham, uktaṃ hi
"jarā jāva na pīleti, vāhī jāva na vaḍthati|
jāvidiyā na hāyaṃti, tāva dhamma samāyare||" . evaṃ jñaparijñayā parijñayā tataḥ pratyākhyānaparijñayā ca bhaktaṃ pratyākhyāya, sarvathā jīvitanirapekṣo bhūtveti bhāvaḥ, malavadatyantamātmani līnatayā mala:-aṣṭaprakāraṃ karma tadapadhvaṃsata

Linked texts (1)