Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p185

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p185

Language
Sanskrit

v29.p185

uttarādhyayana-mūlasūtram-2-30/1204
kheḍe kabbaḍadoṇamuhapaṭṭaṇamaḍaṃbasaṃbāhe|| vṛ.kṣetrāvamaudaryamāha-prasati guṇān gamyo vā'ṣṭādaśānāṃ karaṇāmiti grāmastasmin, nāmatra karo'stīti nakaratasmin, tathā rājā'nayā dhīyata iti rājadhāni-rājñaḥ pīṭhikāsthānamityarthaḥ, nigamayanti tasminnekavidhabhāṇḍānīti nigamaḥ-prabhūtataravaṇijāṃ nivāso'nayoḥ samāhārastasmiśca, ākurvanti tasminnityākaro-hiraṇyādyutpattisthānaṃ tasmin, 'palli'tti suvyatyayāt pālyante'nayā duṣkṛtavidhāyino janā iti pallī, nairuktā vidhiḥ, vṛkṣagahanādyāśritaḥ prāntajananivāsastasyāṃ, kheṭyante-utrāsyante'sminnaiva sthitaiḥ śatrava iti kheṭa-pāṃśuprākāraparikṣiptam, uktaṃ hi-"kheḍaṃ puṇa hoi dhūlipāyāraṃ" tasmin, karbaṭa-karbaṭajanāvāsaḥ, kunagaramityarthaḥ, droṇyonāvo mukhamasyeti droṇamukhaṃ-jalasthalanirgamapraveśaṃ yathā bhṛgukacchaṃ tāmraliptirvā, patanti tasmin samastadigbhyo janāiti pattanaṃ, tacca jalapattanaṃ yajjalamadhyamavartī, yathā kānanabī,: sthalapattanaṃ ca nirjalabhūbhāgabhāvi yathā mathurā, 'maḍaṃba'tti deśīpadaṃ yasya sarvadiśvarddhatṛtīyayojanāntāmo nāsti, samiti-bhṛśaṃ bādhyante'smin janā iti saṃbādhaḥ-prabhūtacāturvarṇyanivāsaḥ, karbaṭādīnāṃ cātra samāhāradvandvastasmin| mū.(1205) āsamapae vihāre saṃnivese samāyaghose ya|
thaliseṇākhaṃdhāre satthe saṃvaṭṭa koṭṭe ya|| vṛ. ā-sanmāt śrāmyanti-tapaḥ kurvantyasminnityāśramaḥ- tāpasāvasathādistadupalakṣitaṃ padaṃ-sthānamāśramapadaṃ tasmin, vihāro-bhikṣunivāso devagṛhaṃ vā tatpradhāno grāmādirapi vihārastasmin, 'saṃniveśe' yātaṣdisamāyātajanāvāse, samājaḥ-pathikasamūhaḥ ghoṣo-gokulamanayoḥ samāhāre samājaghoṣaṃ tasmin, 'ca:' samuccaye, sthalyām-uccabhūbhāge senā-cāturaṅgabalasamūhaḥ skandhāvāraḥ sa evāśeṣakheḍādyutalakṣito'nayoḥ samāhāre senāskandhāvāraṃ tasmina, 'sārthe' gaṇimadharimādibhṛtavṛṣabhādisaṅghāte saṃvartante-piṇḍībhavantasman bhayatrastā janā iti saṃvarttastasmin, koṭṭa-prākāro'nayoḥ samāhāre saṃvartakoṭṭatasmin ‘caḥ' samuccaye, kṣetraprastāvādiha samājikādiṣu ca kṣetramevopalakṣyate| mū.(1206) vāḍesu ya ratthāsu ya gharesu vā evamittiyaṃ khitaṃ |
kappai u evamāī evaṃ khitteṇa ū bhave || vṛ. vāḍesu'tti vāṭeṣu pāṭepuvāvṛttivaraṇḍikādiparikṣiptagṛhasamūhātmakeṣu'rathyāsu' serikāsu 'gṛheṣu' pratīteṣu, sarvatra vā vikalpe, 'eva'mityanena hṛdayasthaprakāreṇa 'ettiya'nti 'etāvat vivakṣāto niyataparimāṇaṃ kṣetraṃ 'kalpate' upayogaṃ yāti paryaṭitumiti śeṣaḥ, 'tuḥ' pūraṇe, evamādi, ādiśabdādgṛhaśālādiparigrahaḥ, eva' mityamunā kṣetraprādhānyādabhigrahagrahaṇalakṣaṇena prakāreṇeti 'kṣetreṇa' iti kṣetrahetukaṃ 'tuḥ' pūraṇe bhavedamamaudāryamiti prakramaḥ || mū. (1207). peḍā ya addhapeḍā gomutti payaṃgavīhiyā ceva|
saṃbukkāvaṭṭāyayagaṃtuṃpacchāgayā chaṭṭhā| vṛ.punaranyathā kṣetrāvamaudāryamāha-'peḍa'tyādi, atra casampradāya:-"peḍā peḍikā iva caukoṇā addhapeḍā imīe ceva addhasaṃṭhiyā gharapaḍivāḍī gomuttiyā vaṃkāvaliyā payaṃgavihī aṇiyayā

Linked texts (1)