Uttarajjhayana v29.p284
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p284
- Language
- Sanskrit
v29.p284
---
saṃmūcchimā:, yadivā samityutpattisthānapudgalaiḥ sahaikī bhāvena mūrcchanti tatpudgalopacayātsamucchritā bhavantītyauṇādika impratyaye saṃmūcchimāste ca te tiryañcaḥ saṃmūcchimatiryañco ye manaḥ paryāptayabhāvata: sadā saṃmūcchitā ivāvatiṣṭhante, tathā garbhe vyutkrāntiryeṣāṃ te'mī garbhavyutkrāntikāḥ | jale caranti-gacchanti carerbhakṣaṇamityartha iti bhakṣayanti ceti jalacarāḥ, evaṃ sthalaṃnirjalo bhūbhāgastasmiścarantīti sthalacarāḥ, tathā 'khahayara' tti sūtratvātkham-ākāśaṃ tasmiścarantīti khacarāḥ | 'yathoddeśaṃ nirdeśa, iti jalacarabhedānāha-'bhatsyāḥ ' mīnā: 'kacchapā:' kūrmāḥ gṛhṇantīti grāhā:- jalacaraviśeṣā makarā: suṃsumārā api tadviśeṣā eva |
'loegadese' tyādisūtrāṇi ṣaṭ kṣetrakālabhāvābhidhāyīni, tatheha pṛthaktvaṃ dviprabhṛtyānavāntam | sthalacarabhedānāha - pari-samantātsarpanti - gacchantīti parisarpāḥ, ekasukharādayaśca hayādiprabhṛtibhiryathākramaṃ yojyante, tata ekaḥ khuraḥ- caraṇe yeṣāmadhovatrtyasthiviśeṣo yeṣāṃ te ekakhurā:-hayādayaḥ evaṃ ‘dvikhurāḥ ' gavādayo gaṇḍī- padmakarṇikā tadvadvṛttatayā padāni yeṣāṃ te gaṇḍīpādāḥ - gajādayaḥ 'saṇappha'tti sūtratvātsaha nakhaiḥ - nakharātmakairvarttanta iti sanakhāni tathāvidhāni padāni yeṣāṃ te sanakhapadā:- siṃhādayaḥ | 'bhuoragaparisappā ya'tti parisarpaśabdaḥ pratyekamabhisambadhyate, tato bhujā iva bhujāḥ - śarīrāvayavaviśeṣāstaiḥ parisarpantīti bhujaparisarpāḥ, uro-vakṣastena parisarpantītyuraḥ parisarpāḥ, tasyaiva tatra prādhānyāt, godhādayaḥ ahiḥ - sarpastadādaya iti yathākramaṃ yogaḥ, ete ca 'ekaike' iti pratyekam 'anekadhā' anekabhedāḥ, godherakanakulādibhedato goṇasahācapralāpādibhedetaḥ |
281
palyopamānitutrīṇyutkṛṣṭena tu sādhikāni pūrvakoṭīpṛthaktvena uktarūpeṇa, palyopamāyuṣo hitena punastatraivotpadyante, ye tu pūrvakoṭyayupo mṛtvā tatraivopajāyante te'pi saptāṣṭa vā bhavagrahaṇāni - yāvat, pañcendriyanaratiraścāmadhikanirantarabhavāntarāsambhavāt, uktaṃ hi - "sattaṭhṭha bhavā u tirimaguṇa'tti, ata etāvata evādhikasya sambhava iti bhāvanā |
khacarānāha - 'camme u'tti prakramāt 'carmapakṣiṇiḥ' carmacaṭakāprabhṛtayaḥ, carmarūpā eva hi teṣā pakṣā iti, tathā romapradhānāḥ pakṣā romapakṣāstadvantaḥ romapakṣiṇaḥ - rājahaṃsādayaḥ 'samudgapakṣiṇaḥ' samudgakākārapakṣavantaḥ, te ca mānuṣottarādbahirdvīpavarttinaḥ, 'vitatapakṣiṇaḥ ' ye sarvadā vistāritābhyāmeva pakṣābhyāmāsate | iha ca yatkṣetrasthityantarādi pratyekaṃ proktanena sadṛśamapi punaḥ punarucyate na punaratidiśyate tatprapañcitajñavineyānugrahārthamevaṃvidhā api prajñāpanīyā eveti khyāpanārthaṃ cetyaduṣṭameveti bhāvanīyamiti pañcaviṃ (caturviṃśatisūtrārtha: ||
itthaṃ tiraśco'bhidhāya manujānabhidhātumāhamū. ( 1658 )
manuyā, duvihabheyā u, te me kittayao suna| saṃmucchimāi manuyā, gabbhavakkaṃtiyā tahā || gabbhavakkaṃtiyā je u, tivihā te viyāhiyā | akammakammabhūmā ya, aṃtaraddīvagā tahā || panarasa tīsaivihā, bheā aṭhṭhavīsaī | saṃkhā u kamaso tesiṃ, iha esā viyāhiyā ||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit