Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p51

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p51

Language
Sanskrit

v29.p51

bhāva iti ślokasaptakārthaḥ || itthaṃ rājñokte munirāha

uttarādhyayana- mūlasūtram - 2 - 20 / 720
anāho mi mahārāya !, nāho majjha na vijjaī | anukaṃpayaṃ suhiṃ vāvi, kaṃcī nāhi tume mahaṃ ||
vṛ.‘anāthaḥ' asvāmiko'smītyahaṃ 'mahārāja !' praśasyanṛpate!, kimityevaṃ ? yato 'nāthaḥ ' yogakṣemavidhātā mama na vidyate, tathā 'anukaṃpagaṃ'ti ārpatvādanukampako yo māmanukampate, 'suhiṃ'ti tata eva suhṛd 'vāvi' tti prāgvadeva 'kaṃcitti kaścina vidyate, mameti sambandhaḥ, 'nāhi 'tti prakramādanantaroktamarthaṃ jānīhi 'tumi 'tti tvaṃ, paṭhyate ca - 'kaṃcī nābhisamemahaṃ' kañcidanukampakaṃ suhṛdaṃ vā'pi 'nābhisameṃmi' nābhisaṃgacchāmi, na kenacidanukampena suhṛdā vā saṅgato'hamityādinā'rthena tāraṇuye'pi pravrajita iti bhāva iti sūtrārthaḥ || evaṃ ca muninokteto so pahasio rāyā, seṇio magahāhivo | evaṃ te iḍḍimaṃtassa, kahaṃ nāho na vijjaī ? || homi nāho bhayaṃtāṇaṃ, bhoge bhuṃjāhi saṃjayā ! | mittanāīparivuḍo, mānussaṃ khu sudullāhaṃ ||

vṛ. sūtradvayaṃ pratītārthameva, navaram 'eva' miti dṛśyamānaprakāreṇa 'ṛddhimataḥ ' vismayanīyavarṇādisampattimataḥ 'katham' iti kena prakāreṇa nātho na vidyate ?, tatkālāpekṣayā sarvatra varttamānanirdeśaḥ, “yatrākṛdistatra guṇā vasanti' tathā 'guṇavati dhanaṃ tataḥ śrīḥ śrīmatyājñā tato rājya' miti hi lokapravādaḥ, tathā ca na kathañcidanāthatvaṃ bhavataḥ saṃbhavatīti bhāva:, yadi cānāthataiva bhavataḥ pravrajyāpratipattihetustata: 'homi'tti bhavāmyahaṃ 'bhadantānāṃ' pūjyānāṃ tataśca mayi nāthe mitrāṇi jñātayo bhogāśca tava sulabhā evetyabhiprāyeṇa bhogetvādyuktavān, mānuṣyaṃ khalu sudurlabhamiti ca hetvabhidhānamiti sūtradvayārthaḥ || munirāha

appaṇāvi anāho'si, seniyā ! magahāhivā | appāṇā anāho saṃto, kahaṃ nāho bhavissasi ? || evaṃ vṛtto nariṃdo so, susaṃbhaṃto suvimhio | vayaṇaṃ assu apuvvaṃ, sāhuṇā vimhayaṃ nio || assā hatthī manussā me, puraṃ aṃteuraṃ ca me / bhuṃjāmi mānuse bhoe, āṇā issariyaṃ ca me || erise saṃpayaggami, savvakāmasamappio | kahaṃ anāho bhavaī ?, mā hu bhaṃte! musaṃ vae || vṛ. 'appaṇāvi' sūtraṃ sugameva, evaṃ ca muninokte evaṃ sūtratrayaṃ spaṣṭameva, navaramādyasya ghaṭanaivaṃsa śreṇikanāmā narendrovismayānvita: prāgapi rūpādiviṣayavismayopetaḥ san 'evam' uktanītyā vacanamātmanā'pyanāthastvamityādirūpama śrutapūrvaṃ sādhunoktaḥ susambhrāntaḥ - atyākulaḥ suvismitaśca - atīva vismayopeto bhūtvoktavāniti śeṣaḥ, yaduktavāṃstadāha-'assā' ityādinā sūtradvayena, atra cāśvā se santītyādikriyā sarvatrādhyāharttavyā, ata eva bhunajmi 'mānusitti mānuṣyakān bhogān ‘ājñā' assakhalitaśāsanātmikā 'aiśvaryaṃ ca ' dravyādisamṛddhiḥ, yadvā

,

Linked texts (1)