Mandaramaranda 11.1.9
Mandāramaranda 11.1.9
- Language
- Sanskrit
11.1.9
ataśca lakṣaṇaṃ pūrvaṃ nāṭakasya vidhīyate
divyena vā mānuṣeṇa dhīrodāttena saṃyutam
dharmakāmārthaśṛṅgārapradhānarasasaṃśrayam
vṛttena prakhyātamiśrakalpitānyatamena ca
prāsaṅgikena cāpyādhikārikena(ṇa) samanvitam
sāṅgairmukhādibhiḥ pañcasaṃdhibhiśca samanvitam
viṣkambhakādisaṃyuktaṃ nāṭakaṃ syāttrivargadam
etādṛṅnāṭakakṛtau prakāro vakṣyate mayā
vidhāya prathamaṃ pūrvaraṅgaṃ sūtriṇi nirgate
praviśyānyastadvadeva kāvyārthasthāpako naṭaḥ
sūcayedvastu bījaṃ vā mukhaṃ vā pātrameva vā
tatra divyaṃ vastu divyo bhūtvā martyaṃ ca mānuṣaḥ
miśraṃ tanmartyānyataro bhūtveti kavayo viduḥ
tatra padyaiśca kāvyārthasūcakairmadhurākṣaraiḥ
raṅgaṃ prasādhya sāṅgāṃ ca bhāratīmāśrayettataḥ
ṛtuṃ kaṃcidupādāya tataḥ kāryā prarocanā
vīthyaṅgāni tataḥ paścātsāngā prastāvanā tataḥ
prastāvanāṅgānyātamainārthaṃ vā pātrameva vā
sūcayitvā tadante ca sūtrī gacchecchalāttataḥ
ādyaṅkādau ca viṣkambhaṃ kuryādityeva kecana
dvitīyādiṣu cāṅkeṣu kuryādityapi kecana
apekṣitaṃ parisrajya vistaraṃ vastu nīrasam
yadā saṃdarśayedādau kuryādviṣkambhakaṃ tadā
yadā tu sarasaṃ vastu mūlādeva pravartate
ādāveva tadāṅkaḥ syādityeva kavisaṃmatam
praviśya martyo divyo vā dhīrodāttaśca nāyakaḥ
iti vṛttaṃ mahotsāho'bhinayedādhikārikam
tatra sāṅgāḥ prayoktavyā mukhādyāḥ pañca saṃdhayaḥ
mukhādisaṃdhiṣvaṅgānāṃ kramo'yaṃ na vivakṣitaḥ
kramasyānādṛtatvena bharatādibhirādimaiḥ
lakṣyeṣu vyutkrameṇāpi kathanena na doṣatā
rasabhāvānurodhena prayojanamapekṣya ca
sākalyaṃ kāryamaṅgānāmityācāryāḥ pracakṣate
Linked texts (3)
- Nāṭakacandrikā — Rūpa Gosvāmin 1540, Sanskrit
- Bhāvaprakāśana — Śāradātanaya, Sanskrit
- Rasasudhākara — Sanskrit