Prabandhakosha 12.5
Prabandhakośa 12.5
- Language
- Sanskrit
12.5.1
tasmādasya duḥkhotpādanena madagarvocchedaḥ kartumarhaḥ | ityālocya rājānaṃ vyajijñapat-deva !
lalāṭaṃtapatapanaḥ kālaḥ, bhojanāvasaro varttate | pādo'vadhāryatāṃ saudhāyetyuditvā saudhamānaiṣuḥ
tatrāpi madāt stambhādīni kuṭṭayati | tato mantribhiḥ kharamukhaṃ vīrottaṃsaṃ channīkṛtya rājñe uktamdeva ! kharamukhaḥ sadyo vyādhinā dhāmagamat | atha tacchravaṇe kṣmāpo duḥkhānchokānmadamahāsīt
śokāttu vaikalyamanvakalat | athāmārtyairvijñaptam-prajeśvara ! videśādāyātairmṛtajīvanavidyāviduraiḥ²
kharamukho jīvitaḥ | yathādeśaḥ syāt tadā padakaṃmalayugalatale loḍhyate³ | ityukte sustho jātaḥ
dṛṣṭaḥ kharamukhaḥ | suṣṭhu tuṣṭo rājā | evaṃ tasyodayaḥ
§ 91) anyadāsau'sau godāvarītīre krīḍati | ⁴tadaikena mīnena jalādvahirmukhaṃ niṣkāsya hasitam⁵ | bhītaścamatkṛtaśca bhūpaḥ | rātrau dhyānākṛṣṭā''yātā brāhmī pṛṣṭā-devi ! mīnaḥ kimarthaṃ
hasati ? | brāhmāha-vatsa ! prāgbhave tvamatraiva pure kāṣṭhabhārahāraka āsīḥ | sa ca madhyāhne kāṣṭhakaṣṭājitadhanakrītān saktūn uṣṇodakavilohitān māsakṣamaṇikaṛṣaye mudā dade | tena puṇyena tvaṃ
samrāḍavāttārīḥ⁶ | tadekastatratyo vyantaro vetti | tena mīne saṅkramya hasitaṃ tvayā dṛṣṭam | rājāhahāsasya ko bhāvaḥ ? | brāhmī vakti-ayaṃ bhāvaḥ-ayaṃ dānādāsaddhiṃḥ, punardāne mandādaraḥ | dhigāttkāryamūḍhaṃ jīvalokamiti | sātavāhano jalpati-tasya vyantarasya macarcayā kiṃ kāryam ?
brāhmyāha-prāgbhave'yaṃ tavaiva sakhā'bhūt | tena tu⁷ kṛpaṇatvātkimapi na dattam | kevalaṃ tvaddattameva
12.5.2
kiñcidanumoditam | tena puṇyena vyantaratvenāvatīrṇo'yam | tatastvayi hitārthitvamasya | māṃ ca
tvanmantraśaktisamākṛṣṭipretyakṣāṃ tvanmātṛkalpāṃ jānāti | tatastathā'hasaditi viddhi | tadvṛttāntajñānādavanīśo vadānyatvaṃ suṣṭhvādade | brāhmī-śrīdattaśabdavedharasasiddhericchādānī mānī jainaḥ
§ 92) itthaṃkāraṃ nānāvidhānyavadātāni hālakṣitipālasya kiyanti nāma varṇayituṃ pāryante
sthāpitaṃścānena godāvarītīre mahālakṣmīprāsādaḥ⁸ | anyānyapi ca yathārhaṃ daivatāni niveśitāni
tattatsthāneṣu | rājyaṃ prājyaṃ ciraṃ bhuñjāne jagatījānau, anyadā kaściddārubhārahārakaḥ kasyacidbhāṇijasya vīthau pratyahaṃ cārūṇi dārūṇyāhṛtya vikrīṇīte sma| dināntare ca tasminnanupeyuṣi vaṇijā
tadbhaginī pṛṣṭā⁹-kimarthaṃ bhavadbhrātā'dya nāgato madgīthyām ? | tayā babhaṇe-śreṣṭhiśreṣṭha ! matsodaryaḥ
svargeṣu samprati prativasati | vaṇigabhaṇat-kathamiva ? | sāvadat-kaṅkaṇabandhādārabhya vivāhaprakaraṇe dinacatuṣṭayaṃ naraḥ svargiṣviva vasantamātmānaṃ manyate | tattadutsavālokanakautūhalāt
taccākarṇya rājā'pyacintayat-aho ! ahaṃ svargiṣu kiṃ na vasāmi | caturṣu caturṣu dineṣu anavarataṃ
vivāhotsavamaya eva sthāsyāmi| iti vicārya cāturvarṇye yāṃ yāṃ kanyāṃ yuvatiṃ rūpaśālinīṃ
paśyati śṛṇoti sma 'ca, tāṃ tāṃ sotsavaṃ paryaṇaiṣīt| evaṃ ca bhūyasyanehasi gacchati lokaiścintitam-aho ! kathaṃ bhāvyamanapatyaireva sarvavarṇaiḥ stheyam | sarvāḥ kanyāstāvadrājaiva vivoḍhā
yoṣidabhāve ca kutaḥ santatiriti | evaṃ viṣaṇṇeṣu lokeṣu vivāhavāṭikānāmni grāme vāstavavya
12.5.3
5 eko dvijaḥ pīṭhajāṃ devīmārādhya vyajijñapat-bhagavati ! kathaṃ vivāhakarmā'smadapatyānāṃ bhāvīti
devyoktam-bho vāḍava ! tvadbhavane'hamātmānaṃ kanyārūpaṃ kṛtvā'vatariṣyāmi| yadā māṃ rājā
prārthayate tadā'haṃ tasmai deyā| śeṣamahaṃ bhaliṣye' | tathaiva rājā tāṃ rūpavatīṃ śrutvā vipramayācata
so'pi jagāda-dattā mayā | paraṃ mahārāja ! svayamatrāgatya matkanyodvoḍhavyā| pratipannaṃ rājñā
gaṇakadatte lagne kramādvivāhrāya pracalitaḥ| prāptaśca taṃ grāmaṃ śvaśurakulamavanipatiḥ | deśānurodhā10 dvadhūbvarayorantarāle javanikā dattā| añjaliryugandharīlājairbhṛtaḥ | lagnavelāyāṃ tiraskaraṇīmapanīya
yāvadanyo'nyasya śirasi lājānvitarītuṃ pravṛttau, tadanu kila hastamelāpo bhaviṣyatīti, tāvadrājā tāṃ raudrarūpāṃ rākṣasīmivaikṣiṣṭa| te ca lājāḥ kaṭhinakarkarapāṣāṇarūpā rājñaḥ śirasi
lagituṃ lagnāḥ| kṣitipatirapi kimapi vaikṛtamidamiti vibhāvayan palāyitaḥ| tāvatsā pṛṣṭhalagnā'śmaśakalāni varṣantī prāptā| tato narapatirnāgahradaṃ prāviśannijajanmabhūmim | tatraiva ca
15 nidhanamānaśe| adyāpi sā pīṭhajā devī pratotyā bahirāste nijaprāsādasthā | śūdrako'pi krameṇa
kālikādevyā''jārūpaṃ vikṛtya vāpīṃ praviṣṭayā karuṇarasitena vipralabdhastanniṣkāsanārthaṃ prāviśat| patitasya tasya kṛpāṇasya kūpadvāre tiryakpatanācchinnāṅgaḥ paścāttāmānañca | mahālakṣmyā hi
varavitaraṇāvasare-asmādeva' kaukṣeyakāttavaddiṣṭāntāvāptirbhaviśrī' tyādiṣṭamāsīt
§93) tataḥ śakti Figaro rājye'bhiṣiktaḥ sātavāhanāyaniḥ | tadanantaramadyāpi rājā na
12.5.4
20 kaścitpratiṣṭhāne praviśati 'vīrakṣetra iti| atra ca yadasammāvyaṃ kvacid garbhe, tatra parasamaya eva
mantavyo hetuḥ' | yannāsaṅgatavāgrajano jainaḥ| śrīvīre śivaṃ gate 470 vikramārko rājā' tatkālīno'yaṃ sātavāhanastatpratipakṣatvāt | yastu kālikācāryapāścāt paryuṣaṇāmekenāhnā arvāgānāyayat, so'nyaḥ sātavāhana iti sambhāvyate| anyathā201. navasayateṇauehiṃ samaikkaṃtehiṃ vīramukkhāo | pajosavaṇacautthī kālayasūrīhiṃ to ṭhaviā