Prabandhakosha 8.9
Prabandhakośa 8.9
- Language
- Sanskrit
8.9.1
§ 61) merumahādhvajāvāritānnadānayācakasatkārāḥ pravarttante | mālodghāṭanaprastāve tādṛśi saṅghe
rājñi ca niṣaṇṇe mahaṃ vāgbhaṭaḥ prathamaṃ lakṣacatuṣkaṃmavadat | pracchannadhārmikaḥ kaścitkathāpayatilakṣāṣṭau | evamanyānyeṣvīśvareṣu varddhayatsu kaścitsapādakoṭīṃ cakāra | rājā'pi camaccakāra, uvāca
ca-utthāpyatāṃ sa yo gṛhṇāti | utthitaḥ saḥ | yāvad dṛśyate tāvadvādaramalinavasano vaṇigrūpaḥ
rājñā vāgbhaṭo bhāṣitaḥ-drammasusthaṃ kṛtvā dehi | vāgbhaṭo vaṇijā sahotthāya pādukāmtikaṃ
gatvā drammasusthaṃ papraccha | taṃ vaṇijā sapādakoṭimūlyaṃ māṇikyaṃ darśitam | mantriṇā pṛṣṭamkuta idaṃ te ? | vaṇigāha-mahūakavāstavyo matpitā haṃsākhyaḥ saurāṣṭrikaḥ prāgvāṭaḥ | ahaṃ tadbhūjaṃgaḍaḥ | mātā me dhārūḥ | mama pitrā nidhanasamaye'haṃ bhāṣitaḥ-vatsa ! ciraṃ kṛtāḥ pravahaṇayātrāḥ,
phalitāśca | melitaṃ dhanam | tena ca krītaṃ pratyekaṃ sapādakoṭimūlyaṃ māṇikyapañcakam | adhunā prabhuvṛṣabhacaraṇau śaraṇaṃ me | anaśanaṃ pratipannam | 'kṣāmitāḥ sarve jīvāḥ | ekaṃ māṇikyaṃ śrīṛṣabhāya, ekaṃ śrīnemināthāya, ekaṃ śrīcandraprabhāya dadyāḥ | māṇikyadvayamātmano'ntardhanaṃ dadyāḥ,
bāhyadhanamapi pracurataramāste | idānīṃ mātā mayā sahānītā kapardibhavane muktā'sti | tāṃ jaratīṃ
mātaraṃ sarvatīrthādhikatayā purāṇapuruṣairniveditāmetāṃ māḷāṃ paridhāpayiṣyāmi | śrutvā hṛṣṭo
mantrī rājā saṅghaśca | mātṛsammukhagamanaṃ sarvaśrāvakāṇām; mālāparidhāpanam | tanmāṇikyaṃ hemnā
khacitvā śrīṛṣabhāya kaṇṭhābharaṇamanardhakiraṇabharitacaityagarbhamāsūtrayāmahe | 'calitaḥ saṅghaḥ
8.9.2
prātaḥ pattanam | pravarttante saṅghabhojyāni pratilābhanāśca | amāristu nityaiva
§ 62) tasya ca kumārapāladevasya bhagnī śākambharīśvareṇa cāhamānavaṃśodbhavena rājñā ānākena pariṇītā'sti | ekadā tau sāribhiḥ krīḍataḥ | krīḍatā rājñā 'sāriṃ gṛhe muñcatoktam-māraya muṇḍikān, punarmāraya muṇḍikān | evaṃ dvitriḥ | ṭopikārahitaśīrṣakatvānmuṇḍikā gūrjaralokā vivakṣitāḥ;
athavā śvetāmbarā gūrjarendraguravo muṇḍikā iti hāsagarbhoktiḥ | rājñī kupitā vadati-re jaṅga5 lika ! jihvāmālocya nocyate ?, kiṃ vakṣi ? | na paśyasi mām ? | na jānāsi mama bhrātaraṃ rājarākṣasam ? | kruddho rājā tāṃ padā jaghāna | sāpyaha-yadi te jihvāṃ avaṭupathena nākarṣayāmi tadā
rājaputrīṃ māṃ mā maṃsyāḥ | iti vadantyeva sā sasainyā nirvilambaṃ śrīpattanametya caulukyāya taṃ
paribhavaṃ pratijñāṃ ca svopajñāmajijñapat | caulukyo'bhāṣata-itthameva kariṣyāmaḥ | kautukaṃ paśyeḥ
tataścānākastasyāṃ tatra gatāyāṃ gūrjaranṛpatejo durddharaṃ vidaṃścukṣobha | caulukyo'pi bahāsparicchadaṃ
10 mantriṇamekaṃ tatratyavṛttāntajñānāya praiṣīt | gataḥ sa tatra | jagrāha gṛham | rājāsannadāsīmekāṃ
dhanena rañjayitvā ātmīyaṃ bhogapātramakarot | nityaṃ sā yāmamātryāṃ rātryāmāyāti rañjayati
tam| ekadā niśīthe sā''gāt| mantrī kupitaḥ-āḥ pāpe ! 'parāparandagāmini ! kimiti vilambena
samāgatāsi ? | sāpi sapraśrayaṃ mantriṇamabhāṣata-svāmin ! mā kupaḥ | kāraṇena sthitā'smi
8.9.3
'mantriṇoce-kiṃ kāraṇam ? | sā jagāda-prabho ! 'ahaṃ annasya rājñastāmbūladāsī | rātreryāma eka15 smin rājñā paricchadaḥ sarvo visṛṣṭaḥ | ahamapi visṛṣṭā | visṛjatā cāsanara eko'bhāṣi-vyāghrājaṃ
hakkāraya | ahaṃ stambhāntaritā kautukena sthitā | ko vyāghrarājaḥ ?, kathaṃ 'cāhūyate ? iti | tato
rājñā''kāritaḥ sa āgataḥ | kṛtapraṇāmaḥ san rājñā''lāpi-bho ! vijanamasti iti bhāṣyase
tvamasmākaṃ kulakramāgataḥ sevakaḥ | sadyo vraja | gūrjaneśvaraghātako bhūtvā vyāpādaya tam | lakṣatrayaṃ
hemnāṃ dāsye | atha sa vyāghrarājānyo babhāṣe-deva ! haniṣyāmyeva taṃ rājānam | mā sma saṃśayaṃ
20 kṛthāḥ svāmin ! | tatastadvacaḥ śrutvā tuṣṭaḥ śākambharīśvaraḥ | sadyo hemalakṣatrayabadarakāṃstadguhāyāñcīcalat | vyāghrarājaṃ cāprākṣīt-kadā kenopāyena taṃ haniṣyasi ? | vyāghrarājo'vādīt-nātha !
adya ravivāro varttate | āgantukāme' somavāre kvacanāvasaraṃ labdhvā haniṣyāmi | upāyastu bharaṭakarūpaṃ kariṣyāmi | rājā tu karṇameruprāsāde āyāti' somavāre dhruvam | devaṃ natvā vyāvartamānāyāsmai bāhyāṅgaṇe śeṣādānamiṣeṇa puṣpakalambaka
yat | vijñāya cājñāpayat-sāvadhānaiḥ stheyam | itthamitthaṃ svāmipādānāmupari śatrukṛtaṃ kapaṭaṃ
varttate | bharaṭakaścintanīyaḥ | caulukyaḥ sāvadhānastasthau | somavāre gato rājā karṇamerum | prakaṭībhūtaḥ pūrvoktaceṣṭayā bharaṭakaḥ | dṛṣṭamātrameva taṃ nṛpo mallairadīdharat | kartikā ca labdhā | baddho
8.9.4
vyāghrarājaḥ, jalpitaśca-re varāka ! jaṅguḍakena preṣito'si ? | sevakastvam | 'sevakasya ca hitāhitavicāro nāsti|' svāmyādeśavaśaṃvadastvaṃ mā bhaiḥ | mukto'si | tameva haniṣyāmi ya evaṃ drohamācarati' durbhuruḍhaḥ | ityuktvā paridhāpya vyasṛjat | svayaṃ tu saudhaṃ' gatvā sāmagrīṃ yauddhīṃ
vyararacat | pārṣṇirakṣāṃ vidhivadvidhāya calitaḥ | sapādalakṣān praviṣṭaḥ | bhaṭena ānākanarendramālīlapat | yathā148. aye bheka ! ccheko bhava bhavatu te kūpakuharaṃ, śaraṇyaṃ durmataḥ kisu raṭasi vācāṭa ! kaṭukam ?
puraḥ sarpo darpī viṣamaviṣaphūtkāravadano, lalajjihvo dhāvatyahaha bhavato jigrasiṣayā