Meghaduta 1.3
Sañjīvinī 1.3
- Language
- Sanskrit
1.3
tasyeti || rājāno yakṣāḥ || "rājā prabhau nṛpe candre yakṣe kṣatriya-
śakrayoḥ” iti viśvaḥ | rājñāṃ rājā rājarājaḥ kuberaḥ || “rājarājo dhanādhipaḥ” ityamaraḥ | “rājāhuḥsakhibhyaṣṭac” iti ṭacpratyayaḥ || tasyānucaro yakṣaḥ | antarbāṣpo dhīrodāttatvādantaḥstambhitāśruḥ san | kautukādhānahetorabhilāṣotpādakāraṇasya || “kautukaṃ cābhilāṣe syādutsave narmaharṣayoḥ” iti viśvaḥ || tasya meghasya puro'gre kathamapi || garīyasā prayatnenetyarthaḥ || “jñānahetuvivakṣāyāmapyādi kathamavyayam | kathamādi tathāpyantaṃ yatnagauravabāḍhayoḥ” ityujjvalaḥ || sthitvā ciraṃ dadhyau cintayāmāsa || “dhyai cintāyām” iti dhātorliṭ || manovikāropaśamanaparyantamiti śeṣaḥ || vikārahetumāha—meghāloka iti || meghāloke meghadarśane sati sukhino'pi priyādijanasaṃgatasyāpi cetaścittamanyathābhūtā vṛttirvyāpāro yasya tadanyathāvṛtti bhavati | vikṛtimāpadyata ityarthaḥ | kaṇṭhāśleṣapraṇayini kaṇṭhāliṅganārthini jane | dūre saṃsthā sthitairyasya tasmindūrasaṃsthe sati kiṃ punaḥ | virahiṇaḥ kimuta vaktavyamityarthaḥ | virahiṇāṃ meghasaṃdarśanamuddīpanaṃ bhavatīti bhāvaḥ || arthāntaranyāso'laṃkāraḥ | taduktaṃ daṇḍinā—“jñeyaḥ so'rthāntaranyāso vastu prastutya kiṃcana | tatsādhanasamarthasya nyāso yo'nyasya vastunaḥ” iti || atha samāhitāntaḥkaraṇaḥ saṃnkiṃ kṛtavānityata āha—
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit