Meghaduta p101
Vidyullatā p101
- Language
- Sanskrit
p101
atha devadevasya sevāyāṃ prakṛṣṭaṃ prakārāntaramāha— paścāditi | paścāt paṭahakṛtyānuṣṭhānānantaram | athavā pṛṣṭhabhāge, karikṛttiprāvaraṇaucityāt | uccaiḥ ūrdhvīkṛtam | bhujataruvanaṃ vṛttottuṅgakaṭhināyatatvairbhujeṣu tarutvāropaṇam, bāhulyādvanoktiḥ | maṇḍalena vartulenākāreṇa | abhilīnaḥ āśritaḥ | sāndhyaṃ saṃdhyākālasaṃbandhi | tejaḥ prabhāviśeṣam| pratinavajapāpuṣparaktaṃ tatkālavilasitarudrapuṣpavattrigdhāruṇam| dadhānaḥ meghānāṃ saṃdhyākāle tatsaṃbandhitvaniyamāt, 'saṃdhyāpayodakapiśāḥ piśitāśanānām' ityādiprayogadarśanāt, anubhāvācca | nṛttārambhe ānandatāṇḍavaprakrame | hara apanaya | ārdranāgājinecchāṃ navotpāṭitatvātkṣaradaruṇarudhirarañjitakuñjaratvakprāvaraṇābhilāṣam, tadpasāmyasākalyena bhavataiva tatkāryasyānuṣṭhānāt | paśupaterārdranāgājinecchāmiti | tribhuvanapaterātmārāmasya kāmariporāśāpāśānupahatatvena tāddaśeṣvevopekṣaṇīyeṣu bhāvaucityāditi bhāvaḥ; na tu nāgājinanirbandhaparam; tathā kumārasaṃbhave—'vibhūṣaṇodbhāsi pinaddhabhogi vā gajājinālambi dukūladhāri vā | kapāli vā syādathavenduśekharaṃ na viśvamūrteravadhāryate vapuḥ ||’ iti kvacidapyaikāntikarasasya dūrotsāraṇāt | śāntodvegaḥ pracaṇḍatāṇḍavoddaṇḍabhujataruṣaṇḍasya khaṇḍaparaśorjagadaṇḍakhaṇḍanakṣameṣu maṇḍalabhramaṇasaṃbhrameṣu dhairyāvalambanena niyantritabhayavikāraḥ | stimitanayanaṃ kāmacāriṇo viṣayarasikasyāsya kathamīdṛśī bhaktirutpanneti vismayavikasitanibhṛtanayanakuvalayam | bhavānyā parameśvarasya niratiśayaiśvaryasarvasvabhūtayā śarīrārdhasvāminyā devyā pārvatyā ; taddarśane'pi na bhavānugrahaphalasiddhau vyabhicāraḥ, śivasyāpi bhaktānugrahakaraṇe tanmukhaprekṣitvāditi bhāvaḥ ; ‘yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ | nānayorantaraṃ vidyāccandracandrikayoriva ||’ iti vāyukteḥ, ‘paro hi śaktirahitaḥ śaktaḥ kartuṃ na kiṃcana | śaktastu parameśo hi śaktyā yukto yadā bhavet ||’ ityāgamācca | dṛṣṭabhaktiḥ pratyakṣīkṛtabhaktikāryaḥ, na tu śrutabhaktiḥ | anena sadya eva phalaprāptirbhāvinīti dyotyate ; ‘bhaktyopapanneṣu hi tadvidhānāṃ prasādacihnāni puraḥ phalāni’ ityuktatvāt ! atra sadṛśānubhavādvastvantarasmṛtilakṣaṇaṃ smaraṇamalaṃkāraḥ ; yathā-- ‘yairdṛṣṭo'si tadā lalāṭapatitaprāsaprahāro yudhi sphītāsṛkkṣutipāṭalīkṛtapurobhāgaṃ parāndārayan | teṣāṃ duḥsahakāmadevadahanaprogbhūtanetrānalajvālālībharabhāsure smararipāvastaṃ gataṃ kautukam ’ ityatra |
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit